SUPER SIZE ME

Morgan Spurlock is een heel klein beetje Michael Moore: het ongeschoren gezicht is een ringbaardje, maar hij bijt zich met evenveel koppigheid, enthousiasme en tongue-in-cheek in zijn onderwerp vast als de Bush-basher. Spurlock kreeg het idee voor zijn film in 2002, toen hij vanuit zijn luie zetel op de televisie hoorde dat twee meisjes McDonalds hadden aangeklaagd omdat junkfood bij hen overgewicht had veroorzaakt. McDonalds reageerde toen laconiek op die beschuldiging dat er niets mis was met hun eten, wat Spurlock ten zeerste verbaasde. Door een maand lang drie keer per dag enkel en alleen bij McDonalds te gaan eten zou hij het tegendeel bewijzen. Spurlock legde zichzelf daarbij twee extra regels op: hij moest minstens eenmaal alle aanbiedingen uitproberen en kon, als het hem aangeboden werd, geen Super Size-portie weigeren. Voor de leken: een extra large-versie van het menu met een frisdrank van een halve liter, goed voor 48 koffielepels suiker per keer. Om zijn experiment nog wat realistischer te maken, mocht Spurlock niet meer dan twee kilometer (ongeveer 2.500 stappen) per dag te voet voortbewegen, de gemiddelde fysieke inspanning van de meeste Amerikanen.

In tegenstelling tot bijvoorbeeld Fahrenheit 9/11 neemt Super Size Me een beetje een trage en ongeïnspireerde start. Spurlock probeert indruk te maken met wat cijfermateriaal dat moet ondersteunen dat de Amerikanen zeer ongezond eten: zo blijkt zestig procent van de volwassenen aan overgewicht te lijden. Dat is volgens Spurlock ontegensprekelijk de schuld van fastfoodgigant McDonalds, dat elke dag door 46 miljoen mensen wereldwijd bezocht wordt. Mensen vreten er zich vol, met overgewicht en ziektes tot gevolg. Spurlocks experiment geeft hem gelijk. In het begin van zijn documentaire laat hij zich door drie artsen en een diëtiste onderzoeken en de diagnose klinkt eensgezind dat Superlock (34) over een prima conditie beschikt. Een maand later heeft Spurlock meer fastfood in zijn lichaam dan een gezond mens in acht jaar tijd zou mogen eten. Spurlock is op het einde van zijn film letterlijk en figuurlijk een wrak. Hij heeft last van zware hoofdpijnen, voelt zich depressief en uitgeput, zag zijn cholesterol stijgen naar 230, kwam 12 kilogram aan en zag de kans op een hartaanval verdubbelen. Zelfs zijn prestaties in bed kelderen naar een absoluut dieptepunt. In zoverre zelfs dat zijn vriendin klaagt dat ze altijd 'on top' moet.

Filmisch tapt Spurlock uit hetzelfde vaatje als Michael Moore. Met de camera in de hand trekt hij door het ganse land. Hij ondervraagt mensen op straat naar hun eetgewoontes en stuit op rare kwieten als Don Gorske, die in zijn leven al bijna 20.000 Big Macs verorberde en niet van plan is ermee te stoppen. Maar Spurlock praat als een volleerde Jambers ook met turnleraren, kinderen, koks en advocaten. Enkel de bazen van McDonalds krijgt hij ondanks aandringen niet aan de praat. Spurlock lardeert zijn prent met kleine tekenfilmpjes, statistieken, cartoons en animaties, maar komt vooral zelf prominent in beeld. De filmmaker bewijst zich hier een kind van zijn generatie. Hij schaamt zich voor niks of niemand als hij zijn eerste Super Size maaltijd door het raampje van zijn auto uitbraakt, of als zijn vriendin verkondigt dat zij al het werk in bed moet doen. Zo'n gekkigheden zijn allemaal leuk om te zien, en Spurlock weet best te boeien, maar beklijven doet zijn documentaire meestal toch niet. Spurlocks experiment lijkt teveel op een gimmick waarmee hij op open deuren bonkt. De vorm waarin hij zijn verhaal vertelt, blijkt bovendien vaak te primeren op de inhoud.

Spurlock legt pas echt de vinger op de wonde wanneer hij Amerikaanse scholen bezoekt en het eetgedrag van kinderen analyseert. Een zakje chips, wat frieten: het lijkt de doorsnee lunch in de doorsnee eetzaal. Is het dan wel eerlijk om alle schuld bij McDonalds te leggen? Uiteraard niet. Wie zijn eetpatroon laat bepalen door de glimlach van Ronald McDonald heeft weinig verstand. Het ligt in de verantwoordelijkheid van het individu om voor zijn eigen lichaam te zorgen. Onderzoeken hebben al lang uitgewezen dat een occasioneel McDonalds-bezoek niet schadelijker is dan de occasionele steak in eender ander restaurant. Alles met mate, maar dat dringt blijkbaar niet door tot de Amerikanen. Ten einde raad laten zij zich aan de maag opereren, wat overigens een van de wansmakelijkste scènes uit de film oplevert.

Super Size Me veroorzaakte nogal wat deining na z'n première op het Sundance Festival in januari, waar Spurlock de Director's Award won. Twee maanden later besliste McDonalds om alle Super Size-maaltijden van het menu te schrappen, al liet de firma wel verstaan dat die beslissing niet door de film werd ingegeven. Bovendien profileert de fastfoodketen zich sinds kort als een gezond bedrijf, met extra aandacht voor slaatjes en fruit. Het GoActive Happy Meal bestaat uit sla, water en een gratis pedometer om het wandelen te stimuleren. Kim Gevaert zal het graag zien. McDonalds haalde intussen nog een andere overwinning binnen: de twee meisjes waarvan eerder sprake verloren de rechtszaak en door de zogenaamde cheeseburger-bills kunnen klanten de fastfoodketens niet langer verantwoordelijk stellen voor hun overgewicht. En dat in Amerika!

Met Super Size Me heeft Spurlock vanzelfsprekend een punt: we eten te ongezond. Maar om dat te snappen hadden we deze documentaire die teveel ruikt naar holle retoriek niet nodig. Hoe dan ook: Spurlock hield het, ondanks waarschuwingen van zijn dokters, wel degelijk dertig dag vol om enkel fastfood te eten. Zijn vriendin, zelf vegetarisch, onderwierp hem na de opnames aan een zuiverend fruit- en groentendieet. Het duurde acht weken voor Spurlocks cholesterol weer gedaald was en zijn lever weer normaal functioneerde. Goed voor hem, maar wat ons betreft had hij maar niet zo dom moeten zijn de fat guy uit te hangen.