FINDING NEVERLAND

De Schotse schrijver James Matthew Barrie leefde van 1860 tot 1937. Biografen omschrijven hem als een klein, schriel kereltje met een grote snor en een zachte stem. Naar verluidt was Barrie een ernstig man die niet van lachen hield. Hij had door vele aanvallen van migraine vaak last van hoofdpijn, hield niet van lichamelijk contact en zou, om maar een eufemisme te gebruiken, geen held geweest zijn in bed. Wie Johnny Depp in Finding Neverland deze Barrie ziet spelen, schrikt wel even. De gladgeschoren en opgeschoten Depp lijkt in de verste verte niet op de beschrijving die we van Barrie gewend zijn. Daar is een uitstekende reden voor: Depp wou Barrie niet imiteren, hij wou hem portretteren als de man die Barrie altijd al had willen zijn.

Finding Neverland is gebaseerd op het toneelstuk The Man Who Was Peter Pan van Allan Knee en verhaalt dus over een periode uit het leven van J.M. Barrie, de schrijver van Peter Pan. We zien aan het begin van de film hoe Barrie, met zijn onafscheidelijke wandelstok, in de coulissen van een Londens theater ijsbeert. Zijn nieuw toneelstuk gaat in première, maar al snel zal blijken dat het hoegenaamd geen succes is. We zijn 1903, de tijd dat het theater enkel bevolkt wordt door ernstige aristocraten met snorren die groter zijn dan hun verbeelding. Theatermaken is ook erg duur en dus ziet Barrie's beste vriend en geldschieter Charles Frohman (Dustin Hoffman) geen andere oplossing dan het stuk na enkele voorstellingen af te voeren.

Barrie moet snel met een nieuw stuk op de proppen komen en doet inspiratie op tijdens lange wandelingen in de Kensington Gardens. Daar maakt hij kennis met de familie Davies, bestaande uit de alleenstaande moeder Sylvia (Kate Winslet) en haar vier zonen Peter, George, Jack en Michael. Van bij het eerste contact blijkt Barrie uitstekend met zowel Sylvia als haar zootje ongeregeld overweg te kunnen. Vooral de spontaneïteit en onschuld van het gezinnetje ontroert en fascineert hem. Barrie wordt voor Sylvia al snel een goede vriend en gaat voor de kinderen als een soort surrogaatvader optreden. Enkel de kleine Peter (Freddie Highmore) zet zich tegen Barrie af. De jongen kan het verdriet om zijn overleden vader niet verwerken en heeft geen behoefte aan het spel dat Barrie met hem speelt.

Langzaam maar zeker leert Barrie hoe Peter zijn verbeelding als wapen tegen de werkelijkheid kan gebruiken. Meer zelfs: Barrie slaat zelf weer aan het schrijven en gebruikt zijn belevenissen bij de Davies als inspiratie voor het stuk dat een jaar later als Peter Pan in première zal gaan. Het spelen van cowboy en indiaan vormt zo de basis voor Nooitgedachtland, een flikkerend lampje zal symbool staan voor de fee Tinkelbel, Sylvia's strenge moeder (Julie Christie) staat model voor kapitein Haak en Peter zelf wordt het jongetje dat nooit opgroeide. Het stuk kent een gigantisch succes, niet in het minst omdat Barrie tijdens de première 25 weeskinderen uitnodigt. Hun spontane reacties breken het ijs bij de burgermannetjes in de zaal. Maar geen succes zonder schaduwzij: Sylvia vecht op dat moment voor haar leven.

Aan het begin van de film krijgen we te lezen dat Finding Neverland geïnspireerd is door waar gebeurde feiten. Een belangrijke nuance, want schrijver David Magee en regisseur Marc Forster (Monster's Ball) nemen vaak een loopje met de werkelijkheid. Zo zou, in het echt, Sylvia's man Arthur nog geleefd hebben tijdens haar ontmoeting met Barrie. Het gezin zou zelfs vijf in plaats van vier kinderen geteld hebben. De makers verschuilen zich achter de zogenaamde epische concentratie, een verteltruc waarbij de schrijver, om zijn verhaal overzichtelijk te houden, personages kan schrappen of in elkaar laten vloeien. Of dat verantwoord is of niet is een discussie voor geschiedkundigen. Finding Neverland is een fictieve film die op geen enkel moment de pretentie heeft om een sluitende biografie te zijn.

Veel meer dan dat staat in deze prent de verbeelding centraal. Wie openstaat voor magie en fantasie kan via een boek of een toneelstuk immers ontsnappen naar een wereld vol elfen, piraten en krokodillen met een tikkende klok in de buik. Barrie laat duidelijk merken dat een wereld vol volwassenen maar een saaie wereld is. 'Young boys should never be sent to bed,' zo beweert hij op een bepaald moment. 'They always wake up a day older.' Regisseur Marc Forster brengt die boodschap op een genuanceerde manier, want wie het kind in zich levend houdt, moet tegelijk kunnen opboksen tegen de scepsis van de volwassenen. Zo vervreemdt Barrie steeds meer van zijn vrouw Mary (Radha Mitchell) en wordt hij scherp in de gaten gehouden door de bemoeizuchtige moeder van Sylvia. Die vindt het maar vreemd dat de 44-jarige Barrie zoveel tijd met de kinderen, en dan vooral met Peter, doorbrengt. Als Arthur Conan Doyle (schrijver van de Sherlock Holmes-verhalen) hem daar tijdens een partijtje cricket op wijst, kan de naïeve Barrie zijn oren niet geloven.

Johnny Depp heeft de voorbije jaren met onder meer Pirates of the Caribbean en Once Upon a Time in Mexico de ene grote rol na de andere opgestapeld. In Finding Neverland zien we, godzijdank, een ingetogen Depp aan het werk die alle maniertjes laat varen. Hij speelt Barrie klein, ingehouden, rustig en raakt daarbij precies de goede snaar. Hij zet Barrie neer als een tragische held die vastzit tussen realiteit en verbeelding, tussen het brave burgerleven met zijn vrouw en het speelse droomleven met zijn vriendin. Deze zieke vrouw, met wie Barrie enkel een platonische relatie had, wordt erg breekbaar gespeeld door Kate Winslet. Heeft de voormalige Titanic-ster eigenlijk ooit al eens een minder goede rol gespeeld? Dustin Hoffman verloor tijdens de opnames van Finding Neverland een vingertopje, maar het verging hem dan toch nog beter dan de figuur van toneelproducer Charles Frohman die hij speelt. Frohman stierf in 1915 in de eerste wereldoorlog. Dé ontdekking van Finding Neverland is Freddie Highmore, het jongetje dat de kleine Peter speelt. Highmore was pas acht tijdens de opnames en is momenteel ook te zien in de kinderfilm Five Children and It. Johnny Depp was zo onder de indruk van zijn acteerprestatie dat hij de jonge acteur vroeg om Charlie Bucket te spelen in Tim Burtons remake van Charlie and the Chocolate Factory.

Het is uitgerekend deze Tim Burton die door velen als de ideale regisseur voor Finding Neverland naar voren werd geschoven. Wellicht had Burton, de eeuwige fantast, nog meer de nadruk kunnen leggen op de ongebreidelde fantasie van Barrie en had hij de glimpen die we van Neverland opvangen heel wat feërieker en sprookjesachtiger kunnen maken. Het is echter Marc Forsters grootste sterkte dat hij zich daartoe niet laat verleiden. Meer dan op de speciale effecten of op tot de verbeelding sprekende gotische decors, legt hij de nadruk op het spel van zijn acteurs. Die tillen de film in de slotscène naar een ongekend mooie finale. Wie de ogen dan droog kan houden, moet zich zorgen maken. Hij is het kind in zich voorgoed kwijt.