HEIMAT 3 - CHRONIK EINER ZEITENWENDE

Distributie en productiehuis Lumière heeft het onverwacht overweldigende succes van het zes uur durende La Meglio Gioventu nog niet helemaal verwerkt - in de Studio Skoop in Gent staat de film na 60 weken nog steeds op de programmatie - of ze komen opnieuw op de proppen met een familiekroniek, nu in het Duits, met nog meer personages en nog eens zo'n 6 uur langer. Het commerciële succes van La Meglio Gioventu zullen de mensen van Lumière met Heimat misschien niet overdoen, maar ze geven u alleszins opnieuw een kans om het begrip cinematografische ervaring een nieuwe dimensie te geven.

Het verhaal centreert zich ruwweg rond het leven van twee personen, de dirigent Herman Simon en de zangeres Clarissa Lichtblau. Op de avond van de val van de Berlijnse muur ontmoeten ze elkaar na een pauze van 17 jaar toevallig op een luchthaven in West-Berlijn. De liefde is nog steeds groot en ze beslissen om hun leven verder samen te zetten. Met de hulp van enkele Oost- Duitse arbeiders die Clarissa na een toevallige ontmoeting laat overkomen uit Oost-Duitsland, bouwen ze de ruïne van het op de wijnhellingen van de Oberwesel aan de Rijn gelegen Günderrodehuis, om tot een gezellige en luxueuze villa. Het idee om het huis op te knappen is even belangrijk als beslissing van Herman en Clarissa om terug te keren naar de plaats waar het ooit allemaal begon, naar de plaats waar de even excentrieke als invloedrijke familieleden van Herman het leven van de dorp Schabbach altijd mee hebben bepaald. Het huis wordt het thematische en symbolische snijpunt van de levens de meeste personages in de film. Herman was ooit het intelligente en moderne buitenbeetje binnen de familie Simon. Hij reisde als dirigent de wereld rond en heeft ooit de verstikkende sfeer van het dorpsleven afgezworen, maar nu beslist hij dus om terug te keren naar zijn geboortedorp en dus ook naar zijn familie en zijn verleden. De bewuste keuze om zich opnieuw te laten omringen door mensen die zijn leven zeer direct hebben bepaald en nog zullen bepalen is niet alleen een uitdrukking van de niet onder woorden te brengen aantrekkingskracht van zijn Heimat - alle nuances in de betekenis van het woord in acht genomen -, het is eveneens een opdracht die hij zichzelf bewust oplegt, een verwerkingsproces. Innerlijke rust zal hij dan ook pas vinden als hij de banden die hij met zijn familie en vrienden, die hij verwaarloosde op zijn weg naar de roem, opnieuw aanhaalt.

De antwoorden op de grote vragen zitten in het wedervaren van de kleine mens. Dat weten alle grote kunstenaars. Hoe breder het verhaal van een personage hoe meer antwoorden je dus kunt geven. Door een film van 12 uur te maken had Reitz dus de kans om werkelijk de Duitse samenleving van verschillende invalshoeken te belichten. En daar heeft hij zich heel goed vanaf gebracht. De verhalen van Simon en van zijn familieleden, maar ook deze van de Oost-Duitse vrienden, de Russische immigranten en de dorpsbewoners worden op een even persoonlijke, lyrische als intelligente manier verweven met elkaar. Verdriet, liefde, dood, twijfel, haat, teleurstelling, jaloezie, hoop en familieverbondenheid worden behandeld tegen de achtergrond van de Duitse geschiedenis. En natuurlijk zijn Reitz en co-auteur Thomas Brussig zich bewust van de invloed die de geschiedenis van hun vaderland heeft op het leven van elke inwoner van Duitsland. Volgens Reitz is het besef dat familiebanden veel sterker zijn dan hij oorspronkelijk had durven aannemen, een inzicht dat sedert de jaren zeventig zowat overal is gaan groeien. Dat voor het Duitse woord Heimat in geen enkele taal een omvattende vertaling bestaat en het woord dus moeiteloos over de hele wereld begrepen wordt, doet ook vermoeden dat de Duitsers meer dan welk volk ook op zijn zachtst gezegd veel waarde hechten aan de begrippen vaderlandsliefde en familiebanden. Een familiekroniek is dan ook de ideale manier om dit begrip in al zijn aspecten toe te lichten

Heimat 3 is aangrijpende cinema, met ook zin voor ironie, dramatiek en humor. De overlevingsdrang van het meest flamboyante personage van de film, Tobi, de verjaarde hippie met helmboswuivende rode haren, is typerend voor de hele film. Zijn personage verpersoonlijkt op een dramatische manier de ontevredenheid met Duitse samenleving, maar op hetzelfde moment is hij ook de positivo die genoegen neemt met de wereld waarin hij verplicht wordt mee te draaien en vecht tegen het onrecht met zijn eigen wapens: eerbied, liefde en hoop.

Vanaf het begin voel je en denk je als kijker met alle personages mee. Er zijn zo danig veel personages zo volledig uitgewerkt dat je als toeschouwer er eentje kan uitkiezen met wie je je het liefst identificeert. Voor ieder wat wils. En het is absoluut de verdienste van de regisseur dat hij de hele twaalf uur volhoudt. Onvermijdelijk ga je de vergelijking maken met die andere geniale lange film van vorig jaar en zul je zeggen dat je die Italiaanse film eigenlijk wel een beetje beter vind. De passie, de warmte en de emotionele uitbundigheid van Italianen verkies je misschien boven de meer afstandelijke houding van wat we de Duitse identiteit willen noemen. Zelfs al mochten nog zoveel mensen naar Heimat 3 gaan kijken, nooit zullen evenveel mensen een traan laten bij deze Duitse familiekroniek. Heimat 3 is een film met veel emotionele diepgang maar is minder tanentrekkend, en uiteindelijk ook minder compleet, dan La Meglio Gioventu.

Aan de andere kant toont Heimat 3 dan weer op een kritische manier dat de concepten identiteit en eigenheid niet zo gemakkelijk zijn te definiëren. Wat verbindt de mensen met elkaar? Familie, geschiedenis, taal, grond? Heimat is vooral ook een sociaal en politiek bewogen film, zonder dat Reitz iets of iemand met de vinger wijst. Hij houdt het beschrijvend en contemplatief en laat ruimte genoeg voor interpretatie. Cinematografisch is Heimat 3 minstens even opwindend als La Meglio Gioventu. Met de hulp van de internationaal gerenommeerde directeur fotografie en vriend Thomas Mauch heeft Reitz veel variatie en finesse in zijn beelden gestopt. De droomsequenties van Herman baden in een surrealistische sfeer en zonder dat dit storend wordt, schakelen ze soms over naar meer persoonlijke en introspectieve zwart-wit beelden. Een geslaagde zet.

Laat deze kans om op een aangename én cinematografisch en intellectueel verantwoorde manier wat meer te weten te komen over de Duitse geschiedenis niet aan u voorbijgaan en laat u onderdompelen in een indrukwekkend universum. De lotgevallen van de personages zijn herkenbaar en universeel, de beeldfotografie is afgemeten, de muziek van Mamangakis en Reissler is prachtig, de acteerprestaties zijn meer dan behoorlijk en de inleving dus compleet. Wat? Wilt u nog meer?