THE ASSASSINATION OF RICHARD NIXON

Moordenaars willen nog wel eens beroemd worden. Succesvolle moordenaars als John Wilkes Booth en Lee Harvey Oswald zijn bekend, falende moordenaars als Sam Bicke (Nixon), Maxime Brunerie (Chirac) en John Hinckley (Reagan) zijn dat veel minder. De moordpoging verliep honderd procent in lijn met de rest van zijn leven: sukkelachtig, ondoordacht en bij voorbaat gedoemd om te mislukken. Vier maanden later zou een andere volslagen onbekende er wel in slagen de Amerikaanse president ten val te brengen. Nachtwaker Frank Willis betrapte tijdens een nachtdienst in juni inbrekers in het Watergate-gebouw op heterdaad. Nixon klampte zich nog twee jaar vast aan zijn post maar trad in 1974 toch af.

In wezen kan je de naam Nixon uit de titel vervangen door de naam Bush zonder aan de essentie van de film te raken. Regisseur Niels Mueller situeert zijn film in het begin van de jaren zeventig maar heeft het net zo goed over wat zich nu afspeelt in de Verenigde Staten van Amerika. De negatieve gelijkenissen tussen Nixon en W. Bush zijn onmiskenbaar. De heerschappen zijn geboren, haast dwangmatige leugenaars en manipulators. In de ogen van verenigd links zijn ze de personificatie van het absolute kwaad, de kankergezwellen die de Amerikaanse maatschappij kapotmaken. Mannen die moeiteloos de foute beslissing nemen en de minst sociale oplossing kiezen. Nixons vrienden noemden hem Dick, het Engelse woord voor piemel.

The Assassination of Richard Nixon is evenwel niet verhaal van de 37ste President van de Verenigde Staten van Amerika maar een portret van Sam Bicke. Ook dat is niet helemaal waar. Muellers regiedebuut is een portret van de Amerikaanse samenleving die er iedere dag van Nixons bewind een beetje slechter aan toe was. Bicke is een sukkel verlaten door zijn vrouw die het niet aankan getrouwd te zijn met een loser. Hij droomt van geld dat hij niet zal verdienen, van succes dat hij nooit zal hebben. In afwachting van een beter leven gaat Sam aan de slag als verkoper van kantoormeubilair. Talent voor verkoop heeft hij niet dus stort hij zich met maniakale overgave op een zelfstudiecursus verkoopstechnieken. 's Morgens, 's middags, 's avonds, in bad en in bed luistert hij naar cassettebandjes met verkoopsmantra. Zonder succes. Hoe minder bureaustoelen en archiefkasten Sam verkoopt, hoe meer Nixons kop op televisie verschijnt. Wie twee keer de presidentsverkiezingen kan winnen met dezelfde leugen over de oorlog in Vietnam, is de beste verkoper aller tijden. Nixon-de-leugenaar is succesvol en machtig. Sam die probeert op een eerlijke manier zijn leven te verbeteren, moddert maar wat aan. Het calimerocomplex speelt hem meer en meer parten: Sam is klein en Nixon is machtig en dat is niet eerlijk.

Dat het met The Assassination of Richard Nixon nog wat is geworden, is te danken aan Sean Penn. Niemand anders dan hij had Sam kunnen spelen. Penn is het vleesgeworden verzet tegen het establishment, de geboren rebel, de boze intellectueel, compromisloze individualist en een grandioze acteur, vooral dat laatste. Zijn stevige vertolking - maar wie heeft dat idiote snorretje bedacht? - is de troef van de film maar legt tegelijkertijd ook de zwakke punten van de film bloot. De film heeft de dynamiek van een dood vogeltje. Niels Mueller wekt constant de indruk iets belangwekkend te willen vertellen, een gedurfd statement te maken. Hij neemt uitgebreid de tijd om Sams ergernis aan Nixon te laten overgaan in de blinde haat die zal leiden tot de moordaanslag. De achterliggende anti-Nixon, anti-Bush thematiek levert The Assassination of Richard Nixon de prijs van de sympathie op maar inhoudelijk slaat de film nog geen deuk in een pakje boter. Hij sleept zich van scène tot scène zoals Sam zich van ongeluk naar ongeluk sleept. Hij is traag, saai en weinig aangrijpend, visueel onaantrekkelijk waardoor Sean Penn het enige punt van aandacht is. Hij trekt alle registers open om zijn personage body te geven en flirt daarbij met de grens van de overacting. Naomi Watts speelt zijn ex- vrouw, de haren zwart geverfd, veel moeite doende om er uit te zien als eenieders buurvrouw. Het lukt haar niet, zoals het geen enkele mooie actrice ooit gelukt is om op een aanvaardbare manier een onaantrekkelijke vrouw te spelen.

Wie op zoek is naar een originele stem uit de onafhankelijke Amerikaanse filmwereld kan deze kelk rustig aan zich voorbij laten gaan. The Assassination of Richard Nixon is enkel onmisbaar voor de hardnekkige Sean Penn-fans die hem aan het werk willen zien in een veredelde eenakter.