CLOSER

Wat natuurlijk niet wil zeggen dat Closer meteen moet worden afgedaan als mank experiment. Weliswaar zal de naar romantiek hunkerende tienermassa (die stelselmatig wordt genaaid door misleidende trailers op een populaire muziekzender) aan het einde van de film zwaar teleurgesteld naar de uitgang hobbelen, maar dat is voor deze ene keer de bedoeling. Closer is een film door volwassenen voor volwassenen. Geen afgewaterde slijmtroep met gladde liefdesbetuigingen die tienermeisjes doen smelten, maar bikkelhard drama voor een publiek dat al enige levens- en liefdeservaring heeft opgedaan. En ja, we hebben het nog steeds over een film met Jude Law en Julia Roberts. Want blijkbaar beschikken zelfs de meest glossy Hollywoodsterren over de drang om voor een keer hun volwassen kant te laten zien.

Toch begint Closer ogenschijnlijk als een alledaagse romantische komedie. Alice (Natalie Portman) en Dan (Jude Law) staan op een zonnige middag in het bruisende hart van Londen tegenover elkaar voor het stoplicht. Ze glimlachen en flirten, maar net voordat Dan de kans krijgt om iets tegen Alice te zeggen, wordt ze omvergereden door een auto. Alice is Amerikaanse en was in alle opwinding vergeten dat het verkeer in Engeland van de andere kant komt. Dan ziet zijn kans schoon om bij Alice een wit voetje te halen en brengt haar meteen naar het ziekenhuis. Als Alice weer een beetje is opgelapt, vertelt ze dat ze naar Londen is gekomen om een nieuwe start te maken. Haar Amerikaanse droom was een nachtmerrie geworden en om te voorkomen dat ze haar dagen als stripper in een louche nachtclub moest slijten, waagt ze haar geluk in Londen. Dan valt meteen als een blok voor de zelfverzekerde jonge vrouw en neemt in een impulsieve bui een snipperdag om een dag met Alice te kunnen doorbrengen.

Ruim een jaar later gaat het de twee nog steeds voor de wind en heeft Dan het wilde leven van Alice zelfs in boekvorm gegoten. In de weken voordat zijn boek wordt uitgegeven, mag Dan van zijn uitgever naar de professionele fotografe Anna (Julia Roberts) om een paar foto's te laten maken voor de achterflap. Helaas voelt Dan zich ongelofelijk aangetrokken tot Anna en de twee beginnen diezelfde dag nog een stormachtige relatie. Alice heeft geen benul van het zijstapje van haar vriend en ze denkt nog steeds dat Dan de ideale man is. Dan voelt zich natuurlijk enorm schuldig, maar kan het niet over zijn hart krijgen om Alice te dumpen omdat hij bang is dat ze eraan onderdoor zal gaan. Als hij op een avond in een chatbox belandt, geeft hij zich uit voor Anna en ventileert hij zijn frustraties op de nietsvermoedende Larry. Hij nodigt Larry zelfs uit voor een seksafspraakje, zonder te beseffen dat hij hem daarmee onwillekeurig in contact brengt met de échte Anna. Vanaf dat moment zijn alle pionnen in het spel en geeft regisseur Mike Nichols het startschot voor een intrigerend en ingewikkeld heen-en- weer tussen de verschillende personages.

Ondanks het misschien banale uitgangspunt eist Closer opvallend veel van zijn publiek. Niet alleen maakt het scenario voortdurend grote tijdsprongen, ook de dialogen zijn van een ongemeen hoog niveau. Scenarist Patrick Marber laat geen kans onbenut om de personages de meest eloquente zinswendingen in de mond te leggen. Het is zelfs een ware verademing om personages te zien die niet de hele tijd dom voor zich uit blaten en op elk moment precies weten wat ze moeten zeggen. Maar aan de andere kant vormt net dat aspect van de film een probleem. De dialogen zijn namelijk zo perfect, dat het op sommige momenten té artificieel en té gerepeteerd klinkt. Iedereen die Eyes Wide Shut heeft gezien, weet hoe vreemd dat soms kan overkomen. Ook in Closer is het voor het publiek bijzonder moeilijk om zich helemaal in te leven, vooral omdat alle personages iets onwerkelijks over zich hebben. Vooral Natalie Portman heeft flink wat moeite met haar lappen tekst. Ze is een uitermate getalenteerde actrice, dat staat vast, maar dit keer krijgt ze niet de gelegenheid om haar talent te etaleren. Portman worstelt de hele film door met haar dialogen en heeft daardoor ruimte te kort om te stralen. En haar ondertussen beruchte scène in de striptease-bar is helemaal een flop. Ze voelt zich duidelijk niet op haar gemak in haar rol als striptease-danseres en maakt een verkrampte en onzekere indruk. Ook haar tegenspeler Jude Law is opvallend houterig. Hij kan zijn complexe dialogen weliswaar met gemak de baas, maar heeft net als Portman erg veel moeite om zijn kenmerkende naturel te behouden. Van zijn charmante flierefluitersimago blijft geen spaander heel.

Maar ondanks het feit dat Portman en Law soms wat ongeloofwaardig overkomen, kan er van slechte acteerprestaties absoluut geen sprake zijn. En dat is vooral omdat de dingen die ze zeggen wél van een indrukwekkend kaliber zijn. Elk woord is raak en scenarist Warber heeft ervoor gezorgd dat zijn dialogen snijden als messen. Hoe hard zijn woorden kunnen aankomen, bewijzen Clive Owen als Julia Roberts, die geen van beiden op een valse noot te betrappen zijn. Roberts laat haar traditionele smile voor een keer achterwege en maakt voor het eerst sinds Erin Brockovich weer indruk met een doorleefde acteerprestatie. Maar de grootste complimenten gaan naar Clive Owen. Hij heeft weliswaar een flinke voorsprong op de rest van de cast omdat hij het stuk al door en door kent (Owen speelde in de toneelversie de rol van Dan), maar maakt ook in de rol van de boerse Larry een verpletterende indruk. Vooral in de scènes waarin hij beseft dat zijn relatie met Anna afgelopen is, laat hij zien van welk acteerhout hij gesneden is. Owen is zonder meer een van de grootste ontdekkingen van het afgelopen jaar, en het zou een grote schande zijn als hij eind februari de Oscar aan zijn neus voorbij ziet gaan.

Toch is Closer niet de absolute topper waar de Amerikaanse pers het al weken over heeft. Toegegeven, de film is behoorlijk expliciet in zijn taalgebruik en heeft een ongebruikelijke en uitdagende vorm, maar vooral dankzij de wat gekunstelde acteerprestaties wordt het publiek op een enorme afstand gehouden. De ijskoude regie van Nichols, die zijn personages onderbrengt in strakke, klinische appartementen, zet de emotionele afstand tussen de personages onderling, en tussen de film en het publiek nog eens extra in de verf. Closer is vooral een film die bewondering en respect afdwingt. Maar van emotionele betrokkenheid kan helaas geen sprake zijn.