THE EDUKATORS

Naast global warming is er nog zoiets waar je de laatste tijd niet meer kan naast kijken: de niet te stoppen revival van de Duitse kino. Het steeds groeiend lijstje met de te volgen regisseurstalenten kan bij deze worden aangevuld met een nieuwe naam: Hans Weingartner, de geëngageerde dertiger die films maakt om op een genuanceerde manier de mensen hun geweten te schoppen.

'Met mijn geweten wordt er niet gesold!', horen we u al denken, 'En zeker niet door die nieuwe generatie pseudo-anarchisten die toch niet weet waarvoor ze eigenlijk op straat moeten komen.' Maar Weingartner's tweede langspeelfilm is geen drammerig politieke traktaat, maar een cinematografisch volledig verantwoorde, volwassen en

schijnbaar satirische kijk op veranderende tijden.

De film is een luchtig verpakt politiek pamflet dat op verschillende vlakken scoort. Al is het verhaal gebaseerd op drie premissen waarvan je eigenlijk zou denken dat ze nog weinig vernieuwend in beeld gebracht kunnen worden. Ten eerste dat mei '68ers vandaag voornamelijk niets ontziende geldwolven zijn die hun ooit zo fel bestreden idealen nu zèlf met de voeten treden, ten tweede dat andersglobalisten niet weten tegen welk systeem van welke wereld ze zich precies aan het verzetten zijn en ten derde, dat driehoekrelaties meestal geen goede afloop kennen. Maar Hans Weingartner is een regisseur die vanuit de buik filmt en zijn film benadert de thema's met genoeg relativering, humor en... zelfkennis. Dat The Edukators door zijn autobiografie geïnspireerd zou zijn doet weinig terzake (daarvoor dienen interviews), al kan het wel een reden zijn waarom de film zeer genuanceerd en niet al te belerend is: de man kent het klappen van de zweep. Weingartner is een man die de grote vragen en antwoorden op een intelligente manier benadert maar - al loopt alles in onze wereld niet altijd zoals het hoort -  op geen enkel moment de nooit zelf de wereldverbeteraar speelt (zijn personages in eerste instantie wel).

Peter, Julie en Jan zijn rebellerende en 21ste eeuwse jongeren, maar omdat de jaren '60 jammer genoeg voorbij zijn en het kapitalisme miljoenen vijanden heeft voortgebracht die ofwel onbereikbaar ofwel onzichtbaar zijn geworden, voeren ze zoals het ware andersglobalisten betaamt hun eigen kleine oorlog: 'If you can't change the world, change your world,' zei een personage (een psychiater) daarnet nog uit die andere zo belangrijk Duitse film van vorig jaar (Gegen die Wand van Fatih Akin (2004)). Geweldloos verzet dan maar: koop geen schoenen waar het bloed, het zweet en de tranen van Aziatische jongeren aan kleven, mep alleen op een flik als hij eerst op jou slaat, ga wonen in leegstaande panden en - en hierin verschillen ze van de grote groep andere anderglobalisten - breek eens binnen in huizen van mensen met buitensporig veel geld wanneer die niet thuis zijn, haal hun inboedel wat door elkaar en laat ten slotte een briefje achter met de woorden 'De vette jaren zijn voorbij' of 'U hebt teveel geld'. Op een originele en geweldloze, maar even naïeve als effectieve manier verzet voeren tegen het kapitalisme, waarom ook niet? Zolang je er maar niemand kwaad mee doet. Maar Jan is niet alleen meticuleus maar ook beïnvloedbaar en de losbollige Julie zorgt ervoor dat hij een steek laat vallen. De drie belanden in een verafgelegen boshut, waar ze een van de geviseerde topmanagers, Hardenberg, tegen hun eigen wil gegijzeld houden. Het verhaal ontwikkelt zich echter niet om die ene gewelddadige daad, maar wel rond de gesprekken die de drie jongeren voeren onder elkaar en met Hardenberg, ooit lid van de RAF nu succesrijk en schijnbaar roekeloos zakenman.

Over de acteerprestaties om te beginnen niets dan goeds. De in Spanje geboren Duitser Daniel Brühl bewijst zijn status als felst fonkelende ster aan het Europese acteursfirmament. Maar ook de in Kroatië geboren Duitser Stipe Erceg, Julia Jentsch  (voor wie het niet heeft gezien, ook een van Hitler's kandidaat secretaresses in de openingsscène van Der Untergang van Olivier Hirschbiegel (2004)) en  Burghart Klaussner (als Hardenberg) spelen goed en brengen hun personages op een ongedwongen manier tot leven.

De film is niet alleen een doordachte, en even strijdvaardige als relativerende analyse van een veranderde tijdsgeest (de bij momenten heel grappige confrontaties tussen enerzijds Jan, Peter en Julie en Hardenberg en anderzijds de perfect georchestreerde driehoeksverhouding tussen de drie jongeren), The Edukators blinkt ook uit door zijn thematisch relevant (alsof de kijker als een kritische vierde persoon over de schouders het verhaal mag analyseren) en technisch perfect gebruik van de hand-held camera. Als kijker denk en beleef je mee, en dat is een verdienste. Want voor je het weet beland je met dergelijke verhalen al snel in het vaarwater van dubieuze en pretentieuze of lichtgelovige partijpolitieke traktaten.

Maar te enthousiast willen we aan de andere kant ook niet worden over The Edukators. Als kijker voel je dat Weingartner veel moeite heeft moeten doen om toch geen moraliserende boodschap door onze strot te duwen. De film zit daardoor te vaak gevangen tussen enerzijds een niet te stuiten bekeringsdrang en anderzijds een berekende voorzichtigheid. Je krijgt zo geregeld het gevoel dat niet alle emotionele registers die Weingartner had willen opentrekken, opengetrokken worden. En daar kan zelf Jeff Buckley's tanentrekkende versie van Leonard Cohen's Hallelujah weinig aan verhelpen.

Al is het duidelijk aan welke kant van het spectrum de regisseur zich bevindt, nergens wordt hij als dweperig of neerslachtig. En ook dat is een verdienste. Hij zal wel beseft hebben dat een eenzijdig politiek pamflet niet alleen financieel tot mislukken gedoemd is, maar ook dat mensen zich via cinema niet graag zomààr sociaal engagement in de maag krijgen gesplitst. Zei L.P. Boon ook eerst niet: 'Schop de mensen tot ze een geweten hebben'?, en relativeerde hij zijn eigen gedrevenheid toen niet door daar 'Ach, wat heeft het allemaal voor zin?' aan toe te voegen? En al willen we hier geen appelen met peren vergelijken en zou je van Hans Weingartner kunnen zeggen dat hij als jonge dertiger nog groen achter de oren is, ook hij lijkt al een volleerd seismograaf van de zichzelf voorbijstekende samenleving. Maar de jaren temperen de driften, en dat is voor Hans niet anders.