SIDEWAYS

Wie uit het blote hoofd drie films kan opnoemen met Paul Giamatti in de hoofdrol, mag zichzelf een echte filmkenner noemen. Giamatti heeft het talent om zo goed in een rol te kruipen dat hij onzichtbaar wordt. Dat namen de leden van de Academy vorige week jammer genoeg te letterlijk toen ze hem over het hoofd zagen voor een oscarnominatie. Een schande, want Giamatti is fenomenaal als antiheld Miles in Sideways. Dat baardje, dat hoge, gerimpelde voorhoofd en vooral die trieste, bolle ogen: het is vertederend.

Niet dat Giamatti als een donderslag uit de heldere hemel is komen vallen. Hij speelde bijrollen in onder meer Donnie Brasco, My Best Friend’s Wedding, The Truman Show en Saving Private Ryan, maar het was alsof hij pas vorig jaar echt uit de schaduw kwam met zijn rol als Harvey Pekar in het tegendraadse meesterwerk American Splendor. De wat sullige alledaagse kop van Giamatti blijkt ook uitstekend voor de rol van Miles, een leraar Engels die in zijn vrije tijd aan een tot nu toe ongepubliceerd meesterwerk met als titel The Day After Yesterday schrijft. Miles sukkelt sinds de scheiding van zijn vrouw twee jaar geleden met een sluimerende depressie en geen bepaald vrolijke jongen. Zijn grote hobby is het drinken van wijn. Niet dat Miles een dronkaard is, maar als kenner van een goed glas vertoeft hij toch vaak in hogere sferen.

Miles heeft het plan opgevat om samen met zijn goede vriend Jack een weekje doorheen de Santa Ynez-vallei in Californië te trekken om enkele grote wijngaarden te bezoeken. De reis dient ook een beetje als Jacks afscheid van het vrijgezellenbestaan, aangezien hij over zeven dagen in Los Angeles met zijn rijke vriendin Victoria zal trouwen. Hoewel de twee al sinds hun studententijd de beste vrienden zijn, blijkt Jack in alles het tegendeel van Miles: hij is knap, blond, extravert en vooral erg viriel. De trip ziet hij als het ideale excuus om nog één keer goed van bil te gaan. Het duurt dan ook niet lang of hij ligt te rollebollen met het knappe motormeisje Stephanie (Sandra Oh). Miles van zijn kant vervalt hoe langer hoe meer in dieptrieste filosofische overpeinzingen en vindt, terwijl hij nog altijd treurt om zijn verloren huwelijk, troost bij de serveuse Maya (Virginia Madsen).

Net zoals in zijn vorige film, About Schmidt, weet regisseur Alexander Payne met Sideways diep in het hart van de kijker te kerven. Zijn vier hoofdpersonages zijn dan ook mensen van vlees en bloed, karakters waarmee je je makkelijk kan identificeren. Paul Giamatti roept het meeste empathie op, maar wordt als Xanax-slikkende neuroot nooit overdreven pathetisch. Zijn worsteling met het leven maakt indruk. Ondanks zijn slechte kanten, ondanks de fouten die hij maakt, ga je van hem houden. Hij zet Miles kwetsbaar en teder neer als een man die moeilijk over bepaalde gevoelens kan praten. Tijdens een sleutelscène in de film, wanneer hij samen met Maya op een magische avond op een terras zit, vertelt hij bijvoorbeeld over de kenmerken van zijn favoriete Pinot, terwijl je je als kijker realiseert dat Miles het eigenlijk over zichzelf heeft. Jammer dat Giamatti eind februari niet de oscar zal krijgen die hij eigenlijk verdient. Thomas Haden Church en Virginia Madsen kregen wel een oscarnominatie voor hun bijrollen. Daar valt niets op af te dingen. Vooral Madsen grijpt naar het hart. Veertig is de actrice inmiddels, maar ze straalt als nooit tevoren.

Regisseur Alexander Payne adapteerde samen met Jim Taylor de roman van Rex Pickett. De manier waarop hij het verhaal vertelt lijkt kinderlijk eenvoudig, maar schijnt bedriegt. De scène in het restaurant bijvoorbeeld – waar Miles, Jack, Maya en Stephanie voor het eerst een double date hebben – zit qua opbouw, ontwikkeling, montage en muziek magistraal in mekaar. Zo’n huzarenstukje rechtvaardigt zijn oscarnominatie als beste regisseur. Payne is grappig zonder op zoek te gaan naar de mop en ontroert zonder de violen te laten aanzwellen. Hij registreert wat hij ziet en bemerkt dat het leven en een fles wijn veel met elkaar gemeen hebben: beiden moeten rijpen, evolueren en winnen uiteindelijk aan volheid en diepte. Dat is een les die zowel Miles als Jack aan het einde van deze onvervalste roadmovie geleerd zullen hebben. Payne moraliseert daarbij niet en laat zelfs tijdens de laatste beelden van de prent een groot en hartverscheurend vraagteken achter. Sideways is geen goedkope Merlot, maar een uitstekende Pinot.