OFF SCREEN

Terwijl Vet Hard na veertien dagen zijn honderdduizendste bioscoopbezoeker mocht vieren met een Gouden Film, verdween die andere Nederlandse productie van het moment, Off Screen, na evenveel tijd uit zowat alle bioscoopzalen. Blijkbaar maakt een debiele actiekomedie meer indruk dan een serieus gijzelingsdrama met grootmeesters Jan Decleir en Jeroen Krabbé in de hoofdrollen. Ook bij ons dreigt Off Screen tussen de mazen van het net te glippen.

In een wereld waarin zoveel op zo’n korte tijd gebeurt, stond niemand lang stil bij dat bizarre gijzelingsdrama in de Rembrandttoren in Amsterdam. Op 11 maart 2002 was daar een zonderlinge man binnengestapt met de vraag om de topman van Philips te spreken. Hij hield er een tijdje achttien mensen gegijzeld, maar het bleek niet echt z’n dagje: Philips huisde al een tijdje niet meer in die toren. Niet veel later joeg de man een kogel door z’n kop en verdween het verhaal in de anonimiteit. Regisseur Pieter Kuijpers (Van God Los) leek het wel een interessant idee om eens door te denken over die zaak. Wie was die man eigenlijk? Wat dreef hem tot die wanhoopsdaad? Waarom maakte hij uiteindelijk een einde aan zijn leven? Aangezien de man het zelf niet meer kon navertellen, levert Kuijpers in Off Screen een mogelijke en dus volledig fictieve verklaring over de motieven van de man.

Hij heet hier John Voerman (Jan Decleir), een 59-jarige buschauffeur die zijn beroep met veel nauwgezetheid uitvoert. John is een correcte man die van orde en netheid houdt: in zijn pak zit geen plooitje en passagiers die op z’n bus stappen kunnen zich maar beter helemaal aan de regels houden. Thuis houdt hij op een ouderwetse typemachine alle incidenten bij die zich tijdens de werkuren voordoen. John doet echter geen vlieg kwaad en daarom probeert z’n baas hem na 36 jaar trouwe dienst via een voordelige deal op brugpensioen te sturen. John wil daar niet van weten, aangezien er thuis niet veel is om zich mee bezig te houden. Zijn vrouw heeft hem een aantal maanden geleden verlaten. Ook zijn kinderen en kleinkinderen krijgt hij niet meer te zien.

Hoe dat komt, wordt in Off Screen door scenarist Hugo Heinen enkel gesuggereerd, maar duidelijk is dat er aan John wel een steek goed los zit. Hij denkt namelijk dat Philips bij de introductie van de breedbeeldtelevisie de consument goed in de maling heeft genomen en dat er in de zwarte balken van het tv-scherm geheime boodschappen verborgen zitten. Nauwgezet neemt John bepaalde televisieprogramma’s op (Twee voor twaalf met Astrid Joosten blijkt zijn favoriet) om één en ander te kunnen controleren. Op een bepaalde dag maakt hij toevallig kennis met Gerard Wesselinck (Jeroen Krabbé), de baas sound and vision van Philips. Wesselinck vertrouwt John toe dat er inderdaad iets vreemds aan de gang is en dat topmanagers aan een systeem werken om de consument te misleiden.

Off Screen heeft een interessante, maar weinig vernieuwende vertelstructuur. We beginnen met de gijzeling in de Rembrandttoren en komen vervolgens via verschillende uitgebreide flashbacks te weten hoe het zover is kunnen komen. Als het verleden het heden heeft ingehaald, gaat het verhaal vervolgens nog een tijdje verder tot de onvermijdelijke ontknoping. Regisseur Kuijpers laat in de tijdsprongen zien dat hij oog heeft voor visuele details, maar gaat een beetje te doorzichtig te werk. Pittig detail is dat elektronicagigant Philips lange tijd geprobeerd heeft om de verfilming van de gijzeling tegen te houden. Ze waren bang om door het slijk gehaald te worden en kregen onder meer gedaan dat de naam van de echte Gerard Kleisterlee veranderd werd in Gerard Wesselinck. Vreemd genoeg speelt die houding wel een beetje in hun nadeel: hebben ze dan misschien toch iets te verbergen?

Kuijpers blijft in zijn aanklacht tegen de breedbeeldtechnologie van Philips overigens nog braaf omdat het lange tijd onduidelijk blijft of de ontmoetingen die John met Wesselinck heeft écht of gefantaseerd zijn. Pas wanneer John op zijn verjaardag meegenomen wordt naar een geheime onderzoeksbunker verliest hij verhaaltechnisch de trappers. Kuijpers gaat zo ver dat het verhaal zijn aannemelijkheid verliest en dat is jammer.

Dat Off Screen zowel Jan Decleir als Jeroen Krabbé in de cast heeft, is heel bijzonder. Het is voor het eerst dat de De Niro en Pacino van de lage landen samen in een film te zien zijn. Decleir en Krabbé zijn op zich schitterende acteurs en zijn ook in Off Screen weer ijzersterk, maar toch levert hun samenwerking niet het gehoopte vuurwerk op. Wie Decleir en Krabbé samen kan later acteren, moet geen goéde film brengen, maar de béste ooit gemaakt. Dat is Off Screen zeker niet geworden, maar laat het duidelijk zijn dat dit de film is die de honderdduizend toeschouwers had verdiend.