SAW

Filmstudenten met weinig geld maar met grote ideeën maken vaak de beste films. Bekendste voorbeeld: de 35.000 dollar die Daniel Myrick en Eduardo Sanchez bijeen bedelden voor hun Blair Witch Project of Darren Aronofsky die voor 60.000 dollar zijn debuut Pi maakte. Ook de makers van Saw moesten met een klein budget aan de slag om hun filmische droom waar te maken. En ook zij leverden een memorabele film af.

Er waren eens twee filmstudenten die samen een film wilden maken: zo begint de biografie van filmmakers die vandaag gevraagd worden voor de regie van pakweg de nieuwe Batman-film en zo begint ook het verhaal van James Wan en Leigh Whannell. De studenten van de filmschool van Melbourne praatten jarenlang over hun eigen project, maar kregen het plaatje financieel niet rond. Om aan geld te geraken, maakten ze als visitekaartje de kortfilm Negative, een spookverhaal over een groepje jongeren. Het idee voor Saw, dat zich bijna uitsluitend in één kamer afspeelt, werd concreter toen ze het voorlegden aan hun manager. Die nam het mee naar Hollywood en wat het duo nooit had durven dromen, gebeurde toch. Ze mochten één scène uit hun nog te maken film als demo draaien. De zeven minuten durende scène maakte in Hollywood zoveel ophef dat ze groen licht kregen voor de hele film.

Wan en Whannell kregen voor de productie van Saw 1.2 miljoen dollar. In Hollywoodtermen is dat twee keer niets, maar voor het duo betekende het de hemel. Een verlaten hangar zou dienst doen als belangrijkste locatie, waarin ook de belangrijkste set van de film werd gebouwd: een smerige, oude toiletruimte die in zeker 20 jaar niet meer gebruikt of gepoetst was. Het is in die ruimte dat de film opent. Twee mannen worden er wakker. Een moderne klok geeft aan dat het twee uur is. Het zijn de fotograaf Adam (Leigh Whannell) en dokter Lawrence Gordon (Cary Elwes). Ze zijn vastgeketend aan de muur en herinneren zich niet hoe ze in de toiletruimte terecht zijn gekomen. Tussen hen ligt in een plas bloed een lijk. De twee mannen vinden nog wel meer in de kamer: een cassetterecorder, twee zagen, een sleuteltje en later een revolver en twee sigaretten. Via de cassetterecorder vernemen we wat er aan de hand is. Adam en Lawrence zijn het slachtoffer van de zogenaamde Jigsaw Killer. Lawrence moet Adam de komende vier uur vermoorden, anders zal Jigsaw zijn vrouw (Monica Potter) en kind (Makenzie Vega) doden. Hoe hij dat, vastgeketend aan de muur, moet doen, moet hij zelf maar uitzoeken: de kamer zit vol clous die hem bij de oplossing moeten brengen.

Via flashbacks komen we intussen meer over The Jigsaw Killer te weten. Twee detectives, David Tapp (Danny Glover) en Steven Sing (Ken Leung), zitten deze gevaarlijke psychopaat immers op de hielen. Hij bedenkt steeds situaties waarin zijn slachtoffers een soort gruwelijke puzzel moeten oplossen om in leven te blijven. Slechts één iemand wist tot nu toe het macaber spelletje te winnen: een vrouw met een berenklem op het hoofd waarvan de sleutel verborgen zat in de ingewanden van een nog levende man. De flashbacks raken het huidige verhaal wanneer blijkt dat Tapp - die inmiddels zijn partner verloren heeft en ontslagen is bij de politie - nog steeds achter Jigsaw aanzit en Lawrence een getuige blijkt te zijn in een vorige moordzaak.

Scenarist Leigh Whannell (die dus zelf de hoofdrol speelt) en regisseur James Wan maken er geen geheim van dat ze qua sfeer en enscenering leentjebuur hebben gespeeld bij Dario Argento, de Italiaanse grootmeester van het Giallo-genre. Argento weet in zijn beste films stilistisch meesterschap met grafisch geweld te verzoenen. Ook in Saw probeert Wan die twee elementen bij elkaar te brengen. Hij heeft veel aandacht voor stijl en montage, maar hakt er tegelijk letterlijk en figuurlijk op los. Het levert een soms wansmakelijke film op (de MPAA gaf de originele cut een NC-17 rating), die tegelijk wel boeiend en mooi is om te zien. De vergelijking met een Silence of the Lambs of Seven is nooit ver weg. Saw is een vlam die aantrekt maar ook verbrandt. Als gruwel goed gebracht wordt, is het moeilijk je ogen van het scherm te houden. Als psychopaat kan de Jigsaw Killer tellen. Zijn cynische spelletjes zetten zijn slachtoffers voor onmogelijke keuzes. Over zijn identiteit tasten we een hele film in het duister (hij komt meestal in een clownspak in beeld), maar jammer genoeg worden ook zijn motieven niet echt uitgewerkt. Waarom doet hij wat hij doet? Net als de personages in de film tasten we als toeschouwer in het duister. Dat is jammer. We waren graag meer over zijn achtergrond te weten gekomen. Nu blijft hij net iets teveel een holle figuur. Zijn ware identiteit wordt pas in de laatste minuten onthuld. Het levert enkele ijzingwekkende spannende minuten op. Wan blijkt trouwens een meester in het opbouwen van een spannende scène: tijdens een flashback zien we hoe in het appartement van Adam het licht uitvalt en hoe hij zich in het donker door de kamer beweegt. Een simpel gegeven, maar Wan maakt de scène bijna onbekijkbaar spannend.

Dat vond ook het Amerikaanse publiek. De film ging er op Halloweennight van vorig jaar in première en haalde het eerste weekend meteen 18 miljoen dollar binnen. Na enkele maanden liep de opbrengst op tot 55 miljoen dollar. Gezien het krappe budget van 1.2 miljoen dollar is bijna dat hele bedrag pure winst. Voor de producenten redenen genoeg om de sequel te bestellen. Saw 2: Hacksaw zou tegen Halloween 2005 in de Amerikaanse zalen moeten lopen. Het idee dat werkelijk élke originele en succesvolle film zomaar een sequel moet krijgen, is gruwelijker dan de ergste martelingen van de Jigsaw Killer uit Saw.