THE MACHINIST

Fantastic Factory (of Filmax) is een Spaans productiehuis dat zich vooral bezighoudt met de productie van eigenaardige horrorfilms. De laatste jaren lieten ze zich voor fans van het genre opmerken (of net totaal niet) met straight to video nonsens zoals Faust: Love of the Damned en Arachnid. Gelukkig verbergt hun middelmatige output ook enkele best te pruimen genreoefeningen in de cinematografische vorm van Dagon (een door knullige effecten gedomineerde maar enthousiast gerealiseerde interpretatie van het gelijknamige H.P. Lovecraft verhaal), Darkness (een fel bekritiseerd maar door ons best gesmaakt tussendoortje – so shoot us!) en Beyond Re-Animator. Met The Machinist hebben Filmax en het Spaanse Castelao Producciones S.A. hun eerste volwaardige film in handen. Een door suspense en mysterie gedreven psychologische thriller die, hoewel niet altijd even origineel of zo goed als de makers ons willen doen geloven, de aandacht van elke zichzelf respecterende filmliefhebber verdient.      

Het is u vergeven als de naam van regisseur Brad Anderson geen belletje doet rinkelen. De man tekende eerder voor het bescheiden Next Stop Wonderland maar kwam pas echt in ons vaarwater terecht met het onderschatte en ergens in de duistere catacomben van vele videotheken terug te vinden Session 9. Die film verhaalt over een groep mannen (onder hen David Caruso, Peter Mullan en Josh Lucas) die in een verlaten psychiatrische instelling asbest moeten verwijderen. Tijdens de werkzaamheden bereiken spanningen een kookpunt en vreemde gebeurtenissen vinden plaats terwijl een van de mannen naar oude tapes met daarop de stem van een schizofrene patiënt luistert. Session 9 mag dan wel door velen als weinig meer dan een doorslagje van The Shining bekeken zijn, Anderson slaagde er probleemloos in om een effectieve, zenuwslopende en vreemdsoortige prent af te leveren die het vooral van de knappe acteerprestaties en sfeerschepping moest hebben. Anderson volgde deze film op met gastregie voor televisieseries als The Shield en The Wire maar met The Machinist bevindt hij zich terug in de bioscoop. En het resultaat mag er best zijn.

Het is een jaar geleden dat Trevor Reznik (Christian Bale) voor het laatst geslapen heeft. Dit feit eist vooral fysiek zijn tol maar vroeg of laat zal Reznik er ook psychisch onderdoor gaan en het is maar de vraag in hoeverre het slaapgebrek zijn perceptie van de realiteit aantast. Hij brengt zijn dagen in bed door met het hoertje Stevie (Jennifer Jason Leigh) en werkt in een fabriek. Zijn leven wordt plots een grote warboel als hij in een gruwelijk werkongeval, waarbij een van zijn collega’s; de norse Miller (Michael Ironside); een stuk van een arm verliest, betrokken raakt. Van dat moment af verliest Reznik zijn grip op de realiteit en leiden vreemde ontmoetingen en absurde gebeurtenissen hem naar de oorsprong van dit alles; een jaar geleden.  

Heel even dachten we erover na om het in deze recensie, in tegenstelling tot elke andere criticus op deze aardbol, niet te hebben over Christian Bale’s fysieke tour de force. Het lijkt vaak zo dat iedereen het vooral over het feit dat Bale voor deze rol een angstaanjagende hoeveelheid kilo’s vermagerde heeft en The Machinist is gelukkig meer dan enkel een spraakmakende vertolking. Toch is het onmogelijk om de film aan een kritisch oog te onderwerpen zonder Bale’s beruchte en, in alle eerlijkheid, licht gestoorde wil om te lijden voor zijn kunst erbij te betrekken. De fysiek van Bale’s Trevor Reznik is niet minder belangrijk in de plot dan zijn psychische toestand en het chronische gebrek aan slaap; dat van hem een wandelende dode, een grotesk ademend lijk gemaakt heeft (in een scène toont hij bijna trots zijn overduidelijk zichtbare ribbenkast en het beeld is huiveringwekkend, zielig en absurd tegelijkertijd). Bale’s vastberadenheid spreekt tot de verbeelding, roept vragen op (hoever moet je als acteur bereid zijn te gaan voor een rol?) en doet denken aan De Niro’s beroemde Method Acting-methodes, die hun hoogtepunt kenden in Scorsese’s Raging Bull. Hoe dan ook, met deze The Machinist en Batman Begins (in november daagt hij eveneens op in Terrence Malicks veelbelovende The New World) toont 2005 ons twee totaal verschillende vertolkingen van een eigenzinnige acteur (wiens carrière begon in Steven Spielbergs Empire of the Sun) die, als het goed gaat, de sterrenstatus waar hij sinds American Psycho mee flirt, eindelijk zal bereiken.

De bijrollen wentelen zonder uitzondering rond Bale maar toch voelt deze film niet als een doorzichtige onemanshow aan. Leigh is solide als Stevie, John Sharian is opvallend aanwezig als de enge Ivan en we vonden het best plezant om Michael Ironside (Highlander II: The Quickening, Scanners, Total Recall, Starship Troopers en meer van dat fraais – let wel; de geek in ons laat het niet toe om die films met iets minder dan goddelijk respect te behandelen, en dat is geen sarcasme!) nog eens op het witte doek aan het werk te zien.

Andersons regie is goed maar het scenario van Scott Kosar (die ook de Texas Chainsaw Massacre remake schreef en van wie we binnenkort ook The Amityville Horror zien) wordt gekenmerkt door teveel hints waardoor een ervaren filmkijker vlug zal beseffen hoe de vork aan de steel zit. Deze tekortkoming maakt van The Machinist zeker geen slechte film, integendeel. Anderson is intelligent genoeg om de suspense op te bouwen en zelfs al weet de kijker te vlug wat er aan de hand is, Bale’s Reznik blijft tot het bittere einde in het ongewisse en de acteur houdt het publiek aan het scherm gekluisterd.

Enkele punten die we evenmin niet onvermeld mogen laten zijn de sfeervolle en knappe muziek van Roque Baños die de film in een Hitchcockiaanse poel onderdompelt en het naargeestige kleurenpalet van de knappe fotografie.

The Machinist is een soms Lynchiaanse film die te vergelijken valt met producties zoals Memento en Fight Club. Toch wordt de prent gekenmerkt door een eigen identiteit en verdient Andersons wapenfeit een groter publiek dan enkel diegenen die gaan kijken omdat ze het een en ander over Bale’s beruchte en subtiele vertolking gehoord hebben. Met dat in gedachten gaan wij nu toch maar even een dutje doen.