KINGDOM OF HEAVEN

Normale mensen knutselen modelvliegtuigjes, Ridley Scott bouwt heel Jeruzalem. In de woestijn van Marokko trok hij met een budget van 150 miljoen dollar de Heilige Stad op, grotendeels het decor voor zijn nieuwe spektakelfilm Kingdom of Heaven. Het project over de kruisvaart lag vooraf zowel bij de Christenen als Moslims zwaar onder vuur. Kon dat wel, in deze tijd van onzekerheid en terrorisme? Het antwoord: meer dan ooit.

Paul Verhoeven en Arnold Schwarzenegger droomden lange tijd over Crusade, een groots epos dat zich ten tijde van de kruisvaarten zou afspelen. Hun project kwam niet van de grond: te duur, te delicaat, te moeilijk. Sir Ridley Scott had meer geluk en kon uiteraard ook een beter curriculum voorleggen. Hij is het gewend om grootse spektakelfilms te maken – denk maar aan Alien en Blade Runner – en luidde in 2000 met Gladiator in zijn eentje de comeback van het historische epos in, die na het floppen van Troy en Alexander echter alweer voorbij lijkt. Scott had (en heeft) de tijdsgeest ook al niet mee. George W. Bush liet zich weinig subtiel ontvallen dat zijn war on terrorism een kruistocht is. Osama Bin Laden bestempelde zich dan weer als de hedendaagse incarnatie van Saladin. Scott speelde met lucifers en men vreesde dat zijn film de hetze tussen Christenen en Moslims alleen maar zou doen ontvlammen. Nu de film eindelijk in de zalen is – bij ons trouwens twee dagen eerder dan in Amerika – blijkt die vrees ongegrond. Scott behandelt zijn materie met de nodige nuance en kiest zeker geen kant.

Kingdom of Heaven speelt zich een kleine duizend jaar geleden af, in 1187 om precies te zijn. Balian (Orlando Bloom) is een brave smid in een anoniem Frans dorp, wiens leven in elkaar stort na de dood van zijn pasgeboren zoontje en de zelfmoord van zijn vrouw. Priesters laten het niet na hem te vertellen dat zij zeker in de hel zal branden om haar begane zonde. Op dat moment passeert baron annex kruisvaarder Godfrey (Liam Neeson) in het dorp. Niet toevallig, want de man is op zoek naar zijn zoon – Balian dus. Hij vraagt hem om mee te trekken naar Jeruzalem, het Heilige Land waar hij op zoek moet naar vergiffenis en inkeer.

In dat Jeruzalem leven de Joden, Moslims en Christenen in relatieve rust met elkaar, sinds Godfried van Bouillon de stad “bevrijdde”. Dat komt omdat koning Baldwin van Jeruzalem (Edward Norton), een lepralijder, en Saladin (Ghassan Massoud) een soort wapenstilstand hebben afgekondigd. Een groep van radicale Tempeliers willen de stad in naam van God echter zuiveren van al wie niet-Christen is en probeert bij elke gelegenheid een oorlog uit te lokken. Het is in dat religieus wespennest dat Balian na enkele omzwervingen en de dood van zijn vader uiteindelijk terechtkomt. Via vrienden van zijn vader klimt hij op van smid tot troonpretendent en valt hij voor de charmes van prinses Sibylla (Eva Green). Wanneer beide godsdiensten dan toch in een onvermijdelijke strijd tegen elkaar komen te staan, moet Balian Jeruzalem van de ondergang redden.

Wie een historisch epos filmt, hinkt altijd op twee benen: enerzijds is er het achtergrondverhaal dat historisch accuraat moet zijn, maar anderzijds is er het verhaal van de held, dat ook heroïsch genoeg moet zijn om te blijven boeien. Die moeilijke evenwichtsoefening lukte Scott perfect in Gladiator, maar in Kingdom of Heaven heeft hij het daar veel moeilijker mee. De beschreven periode is zeker interessant en komt met behulp van indrukwekkende decors en feilloze speciale effecten tot leven. In die arena van het Heilige Land zet Scott de Christenen en Moslims niet als zwart-wit of goed-slecht tegenover elkaar. Zowel koning Baldwin als de sultan Saladin kunnen best met mekaar leven. Het zijn eerder de extreme Tempeliers die de rust verstoren.

De persoonlijke heldentoets komt in Kingdom of Heaven veel minder goed uit de verf dan het achterliggende verhaal. Het betreft hier de Gladiatorachtige ontwikkeling van het hoofdpersonage Balian van arme smid tot begenadigd krijger en vredelievend edelman. Regisseur Ridley Scott en scenarist William Monahan schetsen hem als een eenzijdig braaf figuur en dat wordt op den duur saai en oninteressant, zeker als Balian een speelbal van het toeval blijkt. Bovendien is Orlando Bloom geen Russell Crowe. Bloom gedijt goed in bijrollen zoals in Pirates of the Caribbean of zelfs Lord of the Rings, maar als held kan hij geen film dragen. Hij wordt van het scherm gespeeld door onder meer een indrukwekkende Liam Neeson als Godfrey en Jeremy Irons als Tiberias, een vertrouweling van de koning die er alles aan doet om de goede vrede te bewaren. Die rol van koning is wellicht de vreemdste in de carrière van Edward Norton. Koning Baldwin is een leprapatiënt en loopt de hele film in doeken gewikkeld en met een zilveren masker voor het gezicht. Norton moet zijn rol spelen met enkel gebaren:knap. Jammer genoeg is de romance tussen Balian en prinses Sibylla (de goddelijke Eva Green, opgemerkt in The Dreamers) maar magertjes uitgewerkt. Een misstap toch wel van scenarist William Monahan, die momenteel aan een nieuwe spektakelfilm werkt: Tripoli.

Veel beter vergaat het Kingdom of Heaven in de actiescènes, waar Ridley Scott zich als een vis in het water voelt. Met panoramische helikoptershots, indrukwekkende pans, hitsige close-ups of net indringende slowmotion weet hij de actie in zijn lens te vangen. Scott wéét hoe hij een massagevecht moet regisseren en orkestreren. Hij beheerst zijn vak als geen ander. Vooral de laatste dertig minuten (het beleg van Jeruzalem) zijn zelfs naar Lord of the Rings-proporties heel erg goed. Toch vergeet Scott nooit dat hij hier geen denkbeeldige personages uit een fantasyboek tegen elkaar laat vechten, maar dat het wel degelijk om mensen van vlees en bloed gaat. Tussen de actie door is er daarom veel tijd – teveel misschien – voor heldhaftige monologen en prekerige toespraken, die van de twee-en-een-half uur durende film wel een erg lange zit maken. Scott neemt dan ook geen risico. Zijn boodschap van tolerantie moet en zal doordringen: geen enkele godsdienst rechtvaardigt een oorlog. Die boodschap is goed en iedereen moet dat weten. Het naschrift van Kingdom of Heaven is iets somberder: een eeuw na de derde kruistocht brandt onze wereld nog steeds in de naam van God.