Dat menig bioscoopbezoeker het angstzweet over de rug voelt kruipen bij het bekijken van Steven Spielbergs War of the Worlds is best denkbaar, maar dat een halve zaal in totale paniek wegrent omdat ze denken dat wat ze zien ook écht gebeurt, is weinig waarschijnlijk. Dat was die Halloweennacht 1938 wel even anders toen Orson Welles op CBS zijn hoorspelversie door de microfonen brulde. Zijn boodschap dat marsmannetjes Amerika aan het aanvallen waren, werd letterlijk genomen en zorgde voor heel wat opschudding.
Orson Welles is al twintig jaar dood, maar blijft een van de belangrijkste filmmakers aller tijden. Omdat hij in 1941 met Citizen Kane een film maakte die de grootvader van alle klassiekers zou blijken te zijn bijvoorbeeld, en omdat hij in 1938 een hoorspel maakte dat Amerika op zijn kop zette. Welles had dat jaar van de Amerikaanse zender CBS de toestemming gekregen om via het door hem opgerichte Mercury Theatre Company elke zondagavond een luisterspel te maken op basis van een bekend boek. Zo adapteerde hij onder andere Treasure Island, Dracula, Around the World in 80 Days en The Count of Monte Cristo. De luisterspelen waren, ondanks de vaak chaotische voorbereidingen, een groot succes.
Voor de aflevering van 30 oktober 1938 had Welles zijn oog laten vallen op The War of the Worlds van de Engelse schrijver H.G. Wells. Hij gaf aan tekstschrijver Howard Koch de opdracht om het boek te bewerken. Koch vond het maar een saai boek, maar probeerde het te actualiseren door het verhaal van Engeland naar Amerika te verplaatsen. Om het verhaal herkenbaarder te maken voor de mensen koos hij lukraak Grover’s Mill in New Jersey uit als de plaats waar de aliens hun invasie zouden starten. John Houseman, die samen met Welles het theater had opgericht, had bovendien nog een geniaal idee: door gebruik te maken van fictieve nieuwsberichten, zou het verhaal aan geloofwaardigheid winnen.
Dat idee zag Welles wel zitten en naar verluidt wist hij zijn acteurs die avond extra te motiveren om het luisterspel leven in te blazen. Toch maakte hij er voor zijn luisteraars geen geheim van dat wat ze te horen kregen gespeeld was, dat het om een fictief verhaal ging. Het was een toevallige andere omstandigheid die voor zoveel mensen de schrik van hun leven zou betekenen en dat heeft eigenlijk alles met een andere zender te maken, die op zondagavond een populair programma bracht met Edgar Bergen en Charlie McCarthy. Na het vaste onderdeel met een buikspreker en zijn pop, zapten een hele boel mensen naar CBS, waar ze pardoes in het midden van het hoorspel terecht kwamen. Omdat ze niet wisten dat het om een verhaal ging, dachten ze dat het echt was.
Het was volgens bepaalde bronnen om twaalf over acht dat de paniek in heel Amerika losbrak en verschillende mensen schreeuwend het huis uitliepen. Marsmannetjes zouden het op Amerika gemunt hebben, de grote invasie waar iedereen bang voor was, was uitgekomen. Later bleek dat Welles – zonder het zelf te beseffen – perfect had ingespeeld op de angst die bij de bevolking leefde voor een oorlog met Europa. De dreigende angst voor terroristische aanslagen die vandaag Amerika beheersen zal ongetwijfeld opnieuw de manier bepalen waarop sommige mensen anno 2005 naar War of the Worlds gaan kijken.
Het originele hoorspel kan je downloaden op de website van het Mercury Theatre.