RASPUTIN

Een gemiste kans

Het Rusland ten tijde van de revolutie liep vol met levende legendes: Kozakkenhordes, het Tsjechisch legioen, Witte generaals en Teutoonse ridders; sommigen als protagonist in de grote omwenteling, anderen als markant figuur in de petite histoire van een turbulent tijdperk. Raspoetin is in dit kader nog één van de meest toegankelijke en welbekende personages.

Van de jeugd van Gregori Raspoetin is weinig geweten. De uit de rauwe pionierswereld van Siberië afkomstige monnik slaagt erin om door volksmennerij, charlatanisme en mysticisme tot de hoogste regionen van het Tsaristische hof door te dringen. Als een hoge priester van zowel Goed en Kwaad weet deze quasi ongeletterde de touwtjes in handen te nemen van de marionet die tsaar Nicolaas II eigenlijk was. Verstikt door een aristocratische Ancien Régime-hofhouding en getraumatiseerd door de onafwendbare ondergang van de monarchie, richt de Tsarenfamilie al haar hoop op Raspoetin. Dat dit niet naar de zin is van zowel Mensjevieken, die voor een nieuwe tiran, opgestaan uit het volk, vrezen, als van de adel, die haar 'goddelijke' privileges ziet afkalven, laat zich gauw raden. Op laffelijke wijze wordt Raspoetin uit de weg geruimd, waarmee gelijk ook het lot van de Romanovs bezegeld wordt.

De Raspoetin die onder regie van Ulie Edel door Alan Rickman wordt neergezet is een zwakkeling, tegen zijn zin door het lot meegesleurd. Ja zeker, Raspoetin was een zuipschuit en een notoire vrouwenzot, maar ook veel meer dan dat. Alan Rickman en Ulie Edel kleden de legende uit tot een miezerige en groezelige zelfuitgeroepen heilige, ontdaan van alle charisma, mystiek, bovennatuurlijke kracht en genialiteit. Waarom zo'n parvenu het dan toch zo ver kon schoppen is allesbehalve duidelijk. Medelijden ruimt de plaats voor be- of verwondering, afschuw voor ontzetting. De echte mythe zou zich in zijn graf omdraaien bij het zien van deze interpretatie.

Dat het verhaal verder omkaderd wordt door de persoonlijke geschiedenis van de Romanovs maakt het er alleen erger op. Schaamteloos wordt uit één welbepaald boek gepikt om leven, lijden en dood van de Tsaren in beeld te brengen. Sensatiezucht en demystifiëring zijn de boodschap. De matige acteerprestaties de spreekwoordelijke druppel. Rickman overtuigde meer als sherrif van Nottingham in Prince of Thieves, of als verliefde kolonel in Sense and Sensibility. Van enige rolidentificatie is in Rasputin niets te m erken.

Een gemiste kans, deze Rasputin. Geef ons maar het sarcasme, sadisme en egoïsme van de naar destructie hunkerende Raspoetin karikatuur uit de verhalen van Hugo Pratt. Legendes breekt men niet ongestraft af.