Douglas Adams' The Hitchhiker's Guide to the Galaxy (HHGG) begon in 1978 als een hoorspel op de BBC radio. Nog niet eerder had iemand ons ongekend grote universum bij de hoorns gevat en deze gecombineerd met humor van het kaliber Monty Python. Het resultaat was een briljante en hilarische vertelling over ruimtereizen, onwaarschijnlijkheid, Vogons en de laatste minuten in het bestaan van de Aarde. Een cultfenomeen was geboren.
Na het daverende succes van het hoorspel kreeg Adams de opdracht om op basis van zijn materiaal een boek te schrijven. Sinds het uitkomen van dit boek is HHGG niet meer te stuiten geweest. Een televisieserie, een computerspel, nog vier boeken en vele websites waren het gevolg. Over de theorieën en filosofie in Adams' boek wordt tot op de dag van vandaag door de grootste breinen van de wereld gedebatteerd en de absurde humor startte een revolutie in de Britse comedywereld. Met inmiddels vijftien miljoen exemplaren van de boeken in omloop is HHGG bovenal een verhaal dat al zevenentwintig jaar zeer geliefd is bij miljoenen personen.
Het enige medium waarin HHGG nog steeds niet van de grond gekomen is, is film. Pogingen zijn er genoeg geweest, maar nooit met succes. Adams was zeker niet tegen een verfilming van zijn verhaal. In tegendeel: hij was bezig aan een nieuwe adaptatie, toen op 11 mei 2001 het noodloot toesloeg. Hij overleed op 49-jarige leeftijd aan een hartaanval en de ontwikkeling van de film kwam tot stilstand. Het was voor Adams' vrienden niet te verkroppen dat het weer niet zou gaan lukken met de film, dus zij verzamelden al Adams' notities en ideeën - waaronder compleet nieuwe scènes speciaal geschreven voor de film - en besloten het werk af te maken. Een buitengewoon zware klus gezien de verwachtingen van al die miljoenen fans.
In HHGG draait alles om Arthur Dent (Martin Freeman). Hij wordt wakker op zo'n ochtend dat niets goed lijkt te gaan. Terwijl hij nog in zijn badjas en pyjama rondloopt krijgt hij te horen dat zijn huis afgebroken gaat worden en plaats moet maken voor een snelweg. Het kan toch niet erger worden? Jawel, want zeventien minuten later wordt de complete Aarde aan stukken geschoten, omdat deze plaats moet maken voor een intergalactische snelweg. Samen met zijn beste vriend Ford Prefect (Mos Def) weet Arthur te ontsnappen aan de destructie van de Aarde. Onwaarschijnlijk? Jazeker, maar onwaarschijnlijkheid speelt dan ook een grote rol in HHGG.
Na een aantal nog veel meer onwaarschijnlijke gebeurtenissen belandt het tweetal op het ruimteschip The Heart of Gold, een schip uitgerust met een Onwaarschijnlijkheids Aandrijving. Aha, vandaar dus... Aan boord van dit schip bevinden zich de president van het universum Zaphod Beeblebrox (Sam Rockwell), Arthur's grote liefde Trillian (Zooey Deschanel) en de manisch depressieve robot Marvin, die gespeeld wordt door Warwick Davis met de stem van Alan Rickman. Zo begint een waanzinnige reis en zoektocht naar de vraag die behoort bij het antwoord op de ultieme vraag van het Leven, het Universum en Alles. Nog niet afgehaakt? Goed, dan gaan we verder.
Het is een voldongen feit dat radio, televisie, boek en film vier totaal verschillende media zijn, waarvan film verreweg het meest ongeduldige is. In een boek kan je ruimschoots uitwijden over van alles en nog wat; op de radio heb je de tijd om je teksten nauwkeurig uit te werken voor een maximum effect; op televisie krijg je meestal meerdere afleveringen de tijd om een verhaal op te bouwen; maar in film moet je binnen een betrekkelijk korte tijdspanne je verhaal vertellen en dat zonder het publiek te vervelen.
Sommige verhalen zijn echter zo uitgebreid dat het bijna onmogelijk is om deze samen te vatten in één enkele film. Peter Jackson had meer dan tien uur nodig voor The Lord of the Rings en George Lucas nam ruim twaalf uur de tijd voor Star Wars en hij is nog lang niet klaar. Hoe konden de makers van HHGG dan denken dat ze een boek als HHGG konden comprimeren tot een film met een speelduur van krap twee uur. In zo'n korte tijd kan je het werk van Adams niet op een eervolle manier bewerken.
Scenarist Karey Kirkpatrick (Chicken Run) kreeg de enorme taak om het boek te adapteren in zijn schoot geworpen (terwijl hij nota bene het boek nog nooit van binnen gezien had). Hij schreef een script waarin hij de vele elementen van het boek probeerde samen te brengen tot één geheel, één film. Het valt direct op dat hij niet de moed heeft gehad om elementen te laten vallen, waarschijnlijk uit respect voor Adams. Het begrip "Kill Your Darlings" - het wegstrepen van de dingen die je na aan het hart liggen - is nog niet bij hem doorgedrongen. Het resultaat is een film die tot de rand toe volgepropt is, met als gevolg dat geen van al die elementen tot zijn recht komt.
Een goed voorbeeld is de potvis/geranium scène (de fans van het boek weten direct wat hier bedoeld wordt). Dit is een scène waarin twee nucleaire raketten door de Onwaarschijnlijkheids-aandrijving veranderd worden in een potvis en een geranium, die vervolgens kapot vallen op de planeet onder hen. Dit is voor veel mensen de leukste passage in het boek. Het is filosofisch, surreëel, grappig en komt volkomen onverwacht om de hoek zetten, kortom: echt Adams. Dat wil niet meteen zeggen dat het ook werkt in een film. Helemaal niet zelfs. Het houdt de film alleen maar nodeloos op. Kill your darlings, inderdaad.
De toevoeging van een aantal nieuwe scènes is nog onbegrijpelijker. Als je al zoveel materiaal te verwerken hebt, waarom ga je dan nieuw materiaal toevoegen? De nieuwe scènes zijn best grappig en passen uitstekend in het universum dat Adams destijds heeft gecreëerd, maar ze doen meestal niet meer dan het uitbreiden van de motieven van de verschillende personages. Gewoonlijk is dat geen groot probleem, iedereen moet tenslotte een doel hebben in het leven, maar niet in HHGG.
In het boek waren Zaphod, Trillian en Ford gewoon aanwezig en deden verder eigenlijk weinig meer dan grappig zijn. Arthur is in de film naast een kopje thee opeens ook op zoek naar de liefde; de egocentrische Zaphod heeft opeens een appeltje te schillen met een vroegere verkiezingstegenstander en Trillian doet in de film net iets meer dan in het boek, maar dat is eigenlijk nog steeds niet heel erg veel. In HHGG De Film moet iedereen opeens een doel hebben, anders zitten ze daar maar een beetje te zitten, moeten de makers gedacht hebben. Nou en, laat ze lekker zitten. Dat maakte HHGG nu juist zo grappig. Er gebeurde weinig, maar tegelijkertijd ook heel erg veel. Kirkpatrick heeft veel te veel hooi op zijn vork genomen en dat is te voelen in HHGG.
Een van de weinige personages die wel de overgang naar de bioscoop succesvol heeft overleefd, is Marvin de Manisch Depressieve Robot. In een prachtig kostuum - ontworpen door de Henson Company (The Dark Crystal) - waggelt Warwick Davis (Return of the Jedi) zich schoorvoetend een baan door de film. Alles aan hem straalt depressie uit: zijn voorovergebogen hoofd, zijn hangende armen, en de lusteloze stem van niemand minder dan Alan Rickman (Die Hard). De fans van HHGG kunnen opgelucht de bioscoop verlaten met de gedachte dat de makers van HHGG De Film in ieder geval Marvin perfect overgebracht hebben.
Als we even voorbij het overvolle script kijken, dan kunnen we de oogverblindende manier waarop HHGG in beeld is gebracht aanschouwen. De film ziet er duizenden malen beter uit dan de BBC-serie uit 1981. Debuterend regisseur Garth Jennings schiet dan weliswaar mis op het gebied van script en acteerregie, maar visueel raakt hij de roos precies in het midden (niet zo gek voor een man afkomstig uit de videoclipindustrie). Van de imposante buitenaardse Vogons (ook afkomstig van de Henson Company) tot aan het ontwerp van het ruimteschip de Heart of Gold, alles ziet eruit zoals je het zou verwachten. De keuze voor het gebruik van veel praktische decors, in plaats van computerbeelden, geeft de film net iets meer intimiteit. Het zijn allemaal prachtig gedetailleerde ontwerpen, die een pluim op zich verdiend hebben.
Er is bij het maken van HHGG een aantal keuzes gemaakt die niet helemaal logisch overkomen. Waarom een debuterend regisseur voor zo'n complexe film? Waarom niet een scenarist die op zijn minst het boek gelezen heeft? Waarom niet twee films in plaats van één? Of drie? Of vier? Vragen te over en dat had niet gemogen. Het komt er uiteindelijk op neer dat het onmogelijk is om iedereen tevreden te stellen, maar wijlen Douglas Adams verdient meer dan deze middelmatige en vooral niet grappige film. Dat laatste is toch wel wat het meeste pijn zal doen bij de fans.
[START
INFO]
Titel: The
Hitchhiker's Guide to the Galaxy
Genre: Sciencefiction
Speelduur: 1u50
Regisseur: Garth
Jennings
Acteurs: Warwick
Davis, Mos Def, Zooey Deschanel, Martin Freeman, Stephen Fry, John Malkovich,
Helen Mirren, Bill Nighy, Alan Rickman, Sam Rockwell
[END
INFO]