BROKEN FLOWERS

Als Boudewijn De Groot zijn vingers in het stopcontact zou steken, dan zou hij als twee druppels water lijken op regisseur Jim Jarmusch. Het is de vreemde gedachte die ons telkens overvalt wanneer we een foto van de regisseur onder ogen krijgen. Dat weelderige witte haar, dát moet Jarmuschs geheim zijn, dáár zit wellicht zijn talent als filmmaker in verscholen. Toen hij twee jaar geleden Bill Murray castte in een segment uit Coffee and Cigarettes wist Jarmusch dat het slechts een kwestie van tijd was voor hij opnieuw met Murray zou samenwerken. Meer zelfs: Jarmusch schreef Broken Flowers speciaal voor Murray. Zonder hem, geen Broken Flowers.

In het begin van de film zien we hoe Don Johnston (Bill Murray) als een standbeeld in de zetel zit en wezenloos naar zijn grote flatscreen televisie staart. Dat zijn laatste liefje Sherry (Julie Delpy) op het punt staat om hem te verlaten, schijnt hem nauwelijks te raken. We weten dan nog niet dat Johnston bij wijze van spreken op zijn sofa vastgelijmd zit. Hij kijkt er televisie, luistert er naar muziek en bij gebrek aan fut neemt hij niet eens de moeite om de sofa voor een bed in te wisselen. Dat is vreemd, want voor de rondingen van Julie Delpy zou elke man desnoods dagelijks twintig rondjes rond de salontafel lopen.

Voor Don Johnston (let op die naam!) is het leven één lang lethargisch moment. Door zijn succesvolle zaken in het computerwezen is hij stinkend rijk geworden en om de een of andere reden oefent hij een onverklaarbare aantrekkingskracht op vrouwen uit, zonder dat hij daar iets voor hoeft te doen. Het leven van Johnston staat in schril contrast met dat van zijn buurman Winston (Jeffrey Wright), een energieke spraakwaterval uit Ethiopië met een vrouw, vijf kinderen en drie jobs. Ondanks zijn druk leven heeft Winston nog de tijd om als hobby het internet af te speuren naar sappige misdaadverhalen voor de detectiveroman die hij wil schrijven en CD’s te branden met opzwepende muziek die tegelijkertijd dienst doen als soundtrack van deze film. 

Wanneer er een vreemde brief – rode inkt op roos papier – in de brievenbus valt, is het dan ook Winston en niet Johnston die razend benieuwd is naar de inhoud. Die blijkt nochtans redelijk schokkend: één van Johnstons oude liefdes beweert dat ze twintig jaar geleden een kind van hem heeft gekregen en dat deze inmiddels volwassen zoon nu naar zijn vader op zoek is. De brief bevat geen naam en geen afzender, maar dankzij het speurinstinct en organisatietalent van Winston, gaat Johnston op pad om de moeder, een lang vergeten liefde, te vinden.

Of Johnston uiteindelijk een antwoord op zijn vraag vindt, laten we hier in het midden, vooral omdat Jarmusch er geen twijfel over laat bestaan dat de tocht in Broken Flowers belangrijker is dan het uiteindelijke resultaat. Vijf keer belt Johnston met een ruiker roze bloemen in de hand op een deur uit zijn verleden, en vijf keer wordt hij geconfronteerd met het verglijden van de tijd. Eerst ontmoet hij Laura (Sharon Stone), die inmiddels weduwe is en samen met haar dochter Lolita leeft. Daarna stapt hij het chique huis binnen van Dora (Frances Conroy), die op het eerste gezicht een normaal leven leidt met haar man (Christopher McDonald), maar eigenlijk diep ongelukkig is. De vreemdste ontmoeting is die met Carmen (Jessica Lange), een dierenpsychologe. Met zijn laatste bezoek belandt Johnston in een afgelegen trailerpark, waar Penny (Tilda Swinton) op de kromming van de maatschappij leeft.

Opmerkelijk is dat niet zozeer Don Johnston door de hernieuwde kennismaking met zijn vroegere liefdes emotioneel in de knoop komt te liggen, maar wel de vrouwen. De confrontatie met de man waar ze ooit van hielden, doet hen nadenken over de weg die ze daarna zijn ingeslagen en het leven dat ze nu leiden. De uitkomst is niet altijd positief. Johnston zelf wandelt als een grafzerk door het avontuur, onbewogen, schijnbaar emotieloos en hard als steen. Het sijpelt maar langzaam tot hem door dat mooie en fris geurende bloemen langzaam verwelken en verschrompelen. Pas in het laatste kwartier van de film heeft hij een ontmoeting die eindelijk een kleine vonk in hem ontsteekt. Eindelijk doét Johnston iets. Wat de uitkomst er ook van is, hij bewéégt.

Jim Jarmusch staat niet meteen bekend als een regisseur van makkelijke films, maar Broken Flowers is zijn meest toegankelijke werk tot nu toe. Hij houdt vast aan zijn trage, sobere en serene manier van filmen, maar vervelen doet het nooit. Qua verhaal gaat hij de Paul Austeriaanse weg op. Toevallige gebeurtenissen vol symboliek spelen daarbij een belangrijke rol. Een oplossing in de puzzel die op die manier ontstaat, is er niet altijd. Het enige dat telt is dat wie de puzzel legt onvermijdelijk verandert, al is het maar subtiel. De thematiek van het reizen speelt dan ook een belangrijke rol. Wie reist, beweegt, en wie beweegt, die leeft.

De cast van Broken Flowers bevat enkele grote acteurs, maar vergis je niet: dit is de film van Bill Murray. Terwijl hij letterlijk bijna de hele film in beeld is, krijgen de andere acteurs hoogstens vijf minuten de tijd om hun ding te doen. Het is daarbij trouwens goed uit de doppen kijken, want Tilda Swinton bijvoorbeeld is bijna onherkenbaar in haar rol van Penny. Let ook op de vreemde bijrol van de blonde nimf Chloe Sevigny als assistente van Jessica Lange. Jeffrey Wright is goddelijk als de hyperkinetisch ratelende Winston. Zijn rol is niet onbelangrijk of vrijblijvend. Als buurman is hij degene die de zoektocht in gang zet. Bill Murray verloor vorige jaar van Sean Penn (Mystic River) in de oscarstrijd voor de beste mannelijke hoofdrol, maar doet nu ongetwijfeld opnieuw een gooi naar de hoogste eer. Hij acteert klein, kwetsbaar, treurig, subtiel – en dat allemaal zonder ook maar iets te doen.

Het levert een film op waar je langzaam de tranen van in de ogen krijgt. Niet omdat de regisseur je met emotionele mokerslagen van slag brengt, maar wel omdat Broken Flowers je in al zijn eenvoud besluipt en bekruipt. Het leven kronkelt maar door en slechts af en toe beseffen we waar het ons gebracht heeft - ergens tussen verleden en toekomst in, op dat eeuwige kruispunt waar we lijken stil te staan. Er zijn maar weinig films die dat idee zo mooi en eenvoudig weten te vatten, maar Broken Flowers is er zo één.