THE BROTHERS GRIMM

Dat het uitgerekend zeven jaar heeft geduurd voor Terry Gilliam weer een film in de zalen heeft, is nogal ironisch: zeven is in sprookjes een symbolisch getal, dat van dwergen, geiten en hele snelle laarzen. Gilliams lange afwezigheid op het witte doek is uiteraard de schuld van zijn droomproject, het verdoemde The Man Who Killed Don Quichote. In 2001 moest hij in Spanje, na alle mogelijke tegenslag – waaronder een blessure voor hoofdrolspeler Jean Rochefort en een storm die de hele set wegveegde – de opnames staken. Een geluk bij een ongeluk dat reportagemakers Keith Fulton en Louis Pepe de hele tijd hun camera’s lieten rollen. Het leverde de uiterst interessante documentaire Lost In La Macha (2002) op, zodat Gilliams lijdensweg toch niet helemaal tevergeefs bleek te zijn.

Ook The Brothers Grimm kwam er niet zonder slag of stoot, maar dat is dan ook eigen aan de projecten die het ex-lid van Monty Python uitkiest. Veel van de problemen hadden naar verluidt te maken met de inmenging van de machtige broers Weinstein, die vorig jaar bij de productie betrokken geraakten toen MGM de geldkraan dichtdraaide. De bazen van Miramax waren het met regisseur Terry Gilliam en hoofdrolspeler Matt Damon oneens over de keuze van de vrouwelijke hoofdrol en dus moest Samanta Morton (Minority Report) opkrassen. Bob Weinstein tekende hoogst persoonlijk voor het ontslag van cinematograaf Nicola Pecorini (Fear and Loathing in Las Vegas) en tot overmaat van ramp moest Gilliam in juni 2004 de opnames voor zes maanden lam leggen, volgens geruchten omdat het met de talrijke special effects niet wilde vlotten. Hij maakte van de gelegenheid gebruik om Tideland in te blikken en keerde pas in januari 2005 terug naar The Brothers Grimm. Nu de film af is, blijken die effecten inderdaad een teer punt. Let op het mannetje uit klei: niet goed. Let op de weerwolf: nog slechter.

De film opent met een proloog waarin we meteen kennismaken met de broertjes Grimm. Wilhelm is de pragmatische denker, terwijl Jacob duidelijk in sprookjes gelooft. Om hun ziek zusje (Anna Rust) te redden, koopt hij met het laatste beetje geld magische bonen. Vijftien jaar later zal Jacob (Heath Ledger) dat pijnlijke voorval uit hun jeugd nog vaak moeten horen van Wilhelm (Matt Damon). Toch schieten de inmiddels volwassen broers goed met elkaar op. Ze trekken door Duitsland om verschillende dorpen te zuiveren van magische gebeurtenissen. Wat de arme en goedgelovige inwoners niet weten is dat de Grimms alle voorvallen met behulp van enkele vrienden eigenhandig in scène zetten. Voor Wilhelm is het vooral een manier om brood op de plank te krijgen; Jacob noteert hun belevenissen in een dik sprookjesboek.

Na een tijdje lopen de Grimms tegen de lamp. Hun oplichterij wordt doorzien door Delatombe (Jonathan Pryce), de rechterhand van Generaal Napoleon op Duits grondgebied. In plaats van de broers ter dood te veroordelen, krijgen ze een opdracht. Ze moeten naar het plaatsje Marbaden om er het mysterie van de verdwenen kinderen op te lossen. In eerste instantie denken ze ook daar snel hun slag te slaan, maar er blijken in Marbaden écht vreemde krachten aan het werk te zijn. Tien kinderen zijn in het bos op mysterieuze manier verdwenen. Staat het stadje werkelijk onder de betovering van de 500-jarige Mirror Queen (Monica Bellucci)?

De vraag stellen is, zoals zo vaak, hem ook beantwoorden: ja, natuurlijk, anders was er geen film. Na niet zo’n lange tijd kom je te weten dat de Mirror Queen het maagdenbloed van twaalf meisjes nodig heeft om tijdens de volgende eclips weer tot leven gewekt te worden. Tegen zoveel magie, toverkunst en bezweringen zijn de naïeve Grimms natuurlijk niet opgewassen. Hun wapens beperken zich tot zelfgefabriceerde katapulten en harnassen en bovendien worden ze opgejaagd door Delatombes wrede handlanger en beul, de vervelende Cavaldi (Peter Stormare). Gelukkig is er ook hulp, onder meer van de zwijgzame maar bloedmooie Angelika (Lena Headey), die Jake en Will op het goede spoor zet en voor de romantische subplot zorgt. Een kus van de Mirror Queen heet dodelijk te zijn, maar misschien zorgt een kus van Angelika wel voor onenigheid tussen de jaloerse broers. 

The Brothers Grimm is geen gewone verfilming van de beroemde sprookjes die Wilhelm en Jacob Grimm aan het begin van de negentiende eeuw in hun Kinder- und Hausmärchen verzamelden. Scenarist Ehren Kruger (The Ring Two, The Skeleton Key) neemt onder meer elementen uit Roodkapje, Hans en Grietje, Sneeuwwitje en Rapunzel, maar vertelt in feite een volledig nieuw verhaal en het is op dat vlak dat de film de mist ingaat. In plaats van inventief met de alom bekende sprookjes om te gaan, komt Kruger niet veel verder dan een clichématig en voorspelbaar verhaal dat bovendien fragmentarisch en chaotisch verteld wordt. Het maakt van The Brothers Grimm een weinig coherente film die rammelt en elk moment uit elkaar dreigt te vallen. Het is een paradox waar wel meer films mee te maken krijgen: elke scène op zich is sterk, maar plak ze aan elkaar en je krijgt een zwakke film.

Gelukkig is er nog Terry Gilliam, de gekke regisseur, de zotte kunstenaar. Hij baadt The Brothers Grimm in een ongebreidelde visuele weelde. Vooral de scènes is het bos zijn betoverend mooi. Matt Damon en Heath Ledger waren naar verluidt oorspronkelijk omgekeerd gecast: Damon als Jacob en Ledger als Wilhelm, maar de acteurs wisselden hun rol. Ze acteren enthousiast en vol energie, maar hun personages missen diepgang. Ze zijn vlak en buiten de scherpe tegenstelling van verstand tegenover verbeelding kom je niet veel over hen te weten. De beul Cavaldi (Peter Stormare) is ook al zo’n weinig consistent figuur: hij lijkt voortdurend van kant te wisselen en werkt meer op de zenuwen dan goed is. Delatombe is Napoleons handlanger in Duitsland en moet de film een beetje historisch kaderen. Het is ballast die Gilliam beter overboord gegooid had.

Hoe blij we ook zijn dat een creatief artiest als Terry Gilliam terug is, zijn comeback is niets anders dan een lichte ontgoocheling. De look, de stijl en de ongebreidelde fantasie zijn er, maar het boeiende, verrassende, inspirerende verhaal ontbreekt. Het is dubbel pijnlijk dat net dát de sterkte van de echte broers Grimm was.