EXORCISM OF EMILY ROSE

Het griezeligste aan The Exorcism of Emily Rose zit helemaal vooraan, nog voor we ook maar één beeld gezien hebben: de mededeling dat de film op een waar gebeurd verhaal gebaseerd is. Nu moet dat vaak met een hele zak zout genomen worden, maar het idee alleen al blijft je de komende twee uur toch achtervolgen, alsof de duivel op je schouder het telkens weer in je oor fluistert. De makers baseerden zich op het leven van Anneliese Michel, een 19-jarige meisje dat in 1968 in een ziekenhuis belandde na een verontrustende black-out. De dokters dachten dat ze aan een ernstige vorm van epilepsie leed in combinatie met vreemde waanvoorstellingen. Vijf jaar later was Anneliese ondanks zware medicatie nog steeds niet genezen en verzochten haar streng gelovige ouders om een priester. Twee jaar later voerde die een duiveluitdrijving uit. Het hielp niet. Anneliese kreeg een longontsteking en stierf van uitputting. De priester in kwestie werd veroordeeld voor moord.

De echte Anneliese Michel heet in deze film dus Emily Rose. Op 19-jarige leeftijd wordt haar grote droom werkelijkheid. Ze krijgt een studiebeurs en mag aan de universiteit gaan studeren. Alles gaat goed, ze ontmoet er zelfs een vriendje, tot ze op een nacht wakker wordt en een vreemde brandlucht ruikt. Niet veel later ziet ze hoe potloden en pennen over haar bureau bewegen. Daarna wordt ze door een onzichtbare entiteit op haar bed geduwd en sukkelt ze in coma. Wat is er met Emily aan de hand? De dokters houden het bij psychotic epileptic disorder, een zeldzame combinatie van epilepsieaanvallen die ook hallucinaties met zich meebrengen. Vanaf die avond gaat het erg snel bergaf met Emily. Ze ziet hoe de gezichten van haar vrienden veranderen in gruwelijke, demonische grimassen en hoort voortdurend stemmen die haar verbieden te eten.

Ook thuis herstelt Emily niet. In de meest hallucinante scène uit de film zien we hoe ze in haar kamer op zoek gaat naar spinnen om op te eten. De familie stemt in met een rituele duivelsuitdrijving. Wanneer de plaatselijke priester, Father Moore, ter plekke is, blijken er maarliefst zes demonen in het lichaam van Emily te zitten. Ze stampen, vloeken en tieren zich in verschillende vreemde talen een weg naar buiten, maar verdwijnen doen ze niet. Uiteindelijk sterft Emily. Father Moore wordt ingerekend en belandt in de gevangenis op verdenking van nalatigheid met de dood tot gevolg.

Het proces van Father Moore (Tom Wilkinson) en de vraag of hij schuld heeft aan Emily’s dood vormt het kaderverhaal van de film. Hij wordt verdedigd door de jonge, succesvolle advocate Erin Bruner (Laura Linney). Haar advocatenkantoor wordt gesteund door de katholieke kerk en wil aan het proces zo weinig mogelijk ruchtbaarheid geven. Het zou de reputatie van de kerk immers geen goed doen. Ze raden Father Moore aan om schuldig te pleiten en zo een straf van zes jaar te aanvaarden in plaats van de twaalf jaar die in de lucht hangen. Father Moore weigert. Hij weet dat hij onschuldig is en wat meer is: hij wil zelf als getuige het verhaal van Emily Moore vertellen. Volgens hem was ze wel degelijk door de Duivel bezeten en is haar vechtlust een signaal voor alle gelovigen om een spiritueel gevecht tegen de demonen aan te gaan.

De scènes in de rechtbank zijn ijzersterk. Advocate Erin twijfelt aan het bestaan van duivels of demonen, maar gelooft blindelings in de goedheid van Father Moore. Ze zwemt tegen de stoom van de publieke opinie in en laat Father Moore in de beklaagdenbank zijn verhaal vertellen, met cassettetapes van de duiveluitdrijving en al. De openbare aanklager, de pragmatische Ethan Thomas (Campbell Scott) lacht alle hocus-pocus uiteraard weg en probeert de toestand van Emily op wetenschappelijke gronden te verklaren. Wie kan bewijzen dat Emily niet écht aan epilepsie en anorexia leed of zelfs schizofrene neigingen vertoonde? Op die manier ontspint zich een woordenstrijd tussen wetenschap en geloof, tussen absolute zekerheden en veronderstellingen die ruimte laten voor twijfel. Hoe bewijs je wat niet bewezen kan worden? Hoe bewijs je een zaak van geloof? Centraal in de betogen van zowel verdediger als aanklager staat een bepaald geneesmiddel: is het onvoldoende toegediend om Emily te genezen, of heeft het toedienen ervan net haar geest immuun gemaakt voor het uitdrijvingsritueel?

De flashbacks focussen op het leven van Emily als beginnend studente en laten in kort bestek haar totale aftakeling zien: van een levendig, opgewekt meisje tot een uitgeput en uitgemergeld geraamte. Opvallend is dat regisseur Scott Derrickson (scenarist van Hellraiser: Inferno, Urban Legends: Final Cut) zelfs in die scènes geen kant kiest. We zien wel hoe Emily aanvallen krijgt of hoe ze verschillende vreemde talen spreekt, maar bewijzen doet dat niets. Voor elk argument voor is er een argument tegen. In tegenstelling tot een film als The Exorcist is het bestaan van de duivel geen uitgangspunt, maar een twistpunt. Het maakt er bepaalde scènes niet minder gruwelijk op. Net omdat alles in deze film zo realistisch voorgesteld wordt, zijn de momenten waarin Emily met haar zwarte ogen in zes verschillende talen begint te vloeken en tieren angstaanjagend sterk.

Met haar lange zwarte haren, iele lichaam en doordringende ogen vol angst lijkt actrice Jennifer Carpenter op de jonge Sissy Spacek uit Carrie. Ze is indrukwekkend. Tom Wilkinson is een ijzersterke acteur die hier uitstekend gecast is als Father Moore. Hoe verder de film vordert, hoe meer hij er de nadruk op legt dat dit niet zijn proces is, maar wel dat van Emily, wiens verhaal door de buitenwereld gehoord moet worden. Hoewel je als toeschouwer de hele tijd sceptisch blijft, kan je niet anders dan sympathie hebben voor zijn personage. Laura Linney zet een succesvolle, ambitieuze maar toch twijfelende advocate neer. Ook zij heeft immers haar eigen, innerlijke demonen te overwinnen. Als om drie uur ’s nachts - het uur van de Duivel - de klokken van haar appartement stilvallen, de elektriciteit het begeeft en ze een verdachte brandgeur ruikt, hou je je hart vast.

Het verhaal van Emily Rose, dat Father Moore uiteindelijk kan en mag vertellen, plaatst de jury voor een moeilijk dilemma. Zijn zij wel geschikt om een uitspraak te doen over een zaak die nauwelijks steunt op zekerheden maar des te meer op twijfels? Als toeschouwer zit je met hetzelfde gevoel. Toch doet de jury op het einde van de film een uitspraak. Niet iedereen zal dat uiteindelijke verdict weten te smaken en misschien is het einde inderdaad een beetje te goedkoop. Dat doet echter niets af aan de indrukwekkende film die aan het einde voorafgaat.