THE THREE BURIALS OF MELQUIADES ESTRADA

Het zijn zelf geregisseerde The Three Burials of Melquiades Estrada won Tommy Lee Jones prijzen op de filmfestivals van Cannes en Gent. In Cannes werd hij bekroond voor zijn indrukwekkende hoofdrol. Ook scenarist Guillermo Arriaga kreeg er een Palm voor zijn veelgelaagde script. In Gent won Three Burials de Grote Prijs voor de beste film van de cinematiendaagse.

Tommy Lee Jones is een aardige acteur met een mooie Hollywoodcarrière. Hij is in de loop der jaren niet overdreven kieskeurig geweest in zijn rollen. Notoire mislukkingen als Volcano, Rules of engagement, Space Cowboys en The Client staan op zijn film-cv naast de kaskrakers Men in black, US Marshalls en Batman Forever. Hij is ook de man die schitterde in films van grote regisseurs: J.F.K., Heaven and Earth en Natural Born Killers van Oliver Stone en Stormy Monday van Mike Figgis. Voor The Fugitive kreeg hij zijn eerste en enige Oscar. Hij was toen al 47. Jones is een laatbloeier. Hij was 24 toen hij debuteerde in de klassieke tearjerker Love Story. Het grote publiek leerde hem pas echt kennen en waarderen in het midden van de jaren negentig toen hij opdook in populaire publieksfilms. Een grote ster kan je hem nauwelijks noemen. Hij is beroemd maar geen ster. Hij wordt gewaardeerd maar niet op handen gedragen. Jones nam zijn tijd op de geraken waar hij nu staat en maakt met The Three Burials of Melquiades Estrada hij een gigantische sprong voorwaarts.

Zijn film bevat alle elementen die de Amerikaanse cinema zo groots hebben gemaakt: personages die boven zichzelf uitstijgen om een hoger doel te bereiken, onvoorwaardelijke vriendschap en loyaliteit, weidse landschappen, ondoorgrondelijke slechteriken en moedige stervelingen die betrokken raken in affaires waar ze zich liever buiten houden.

Het titelpersonage Melquiades Estrada is een illegale Mexicaanse arbeider die het geluk komt zoeken in Texas. Hij vindt werk op de ranch van Pete Perkins (Tommy Lee Jones). Wanneer Melquiades vermoord wordt aangetroffen, stoppen de plaatselijke autoriteiten hem snelsnel onder de grond: een naamloos graf voor een illegale Mexicaanse werknemer. Perkins laat zijn Estrada opgraven. Hij had zijn vriend beloofd hem terug te brengen naar zijn geboortedorp in Mexico mocht hem ooit iets overkomen. Melquiades wilde niet begraven worden tussen flikkerende Amerikaanse neon-reclameborden.

Grenswachter Mike Norton (Barry Pepper) is uitgezonden naar het godvergeten gebied. Hij is plichtsbewust, trouw aan de Amerikaanse staat en hij voert trouw zijn bevelen uit. De dood van Melquiades Estrada was ongewild. Norton schoot hem neer per ongeluk, liet hem liggen in de hoop dat niemand er achter zou komen. Perkins komt het toch te weten, ontvoert de grenswachter en met zijn drieën beginnen ze aan een lange, moeilijke reis naar Estrada’s geboortedorp. Een weinig vanzelfsprekende tocht door de woestijn en langs de streng bewaakte Texaans-Mexicaanse grens waar oververhitte, niet allemaal even slimme  grenswachters, voor de schier onmogelijke taak staan Mexicanen in Mexico te houden.

De grens tussen Mexico en de Verenigde Staten is 3141 kilometer lang. De Amerikaanse overheid zet gemiddeld één grenswachter in per 400 meter grens. Toch steken naar schattingen ieder jaar 1 miljoen mensen illegaal de grens over. Volgens officiële cijfers stierven tussen 1998 en 2004 1954 mensen toen ze Amerika probeerden binnen te geraken. Op de grens tussen Amerika en Mexico is een mensenleven niet heel veel waard. De wetten worden er gesteld door de plaatselijke sheriff. Het centrale gezag van Washington is ver weg. In de grenssteden gelden andere regels.

Tommy Lee Jones doet het rijkgeschakeerde scenario van Guillermo Arriaga alle eer aan. De Mexicaan Arriaga schreef eerder Amores Perros en 21 Grams. Three Burials is net zo stevig geconstrueerd. Niet de zoektocht naar de moordenaar van Melquiades Estrada staat centraal maar de belofte van een man aan een andere. Een echte man houdt zijn beloftes, wat het hem ook moge kosten. Three Burials is een milieuschets van een triest Texaans niemandsland waar behalve koffie drinken in de diner niets te beleven valt, waar mensen zich dood vervelen en onder de brandende zon langzaam beginnen door te draaien.

Guillermo Arriaga en Texaan Tommy Lee Jones – die niet alleen acteerde en regisseerde maar ook produceerde – spelen een overtuigende thuismatch. Ze kennen hun materie van binnen en van buiten. Ze vertellen gepassioneerd en exploreren de couleur locale die de grensstreek zo’n uniek biotoop maakt. Tommy Lee Jones speelt de rol van zijn leven. Pete Perkins is een vermoeide, vastberaden man. Een personage met karakter, twijfel en pijn. Hij is onredelijk en bang. Om te doen wat hij moet doen, zijn geweten volgen, gooit hij zijn geweten overboord. Zijn eed aan Melquiades gaat boven alles. De voortreffelijke ensemblecast is een bewijs van de onuitputtelijke rijkdom van het aanbod aan bijrolacteurs in Amerika. Barry Pepper is een revelatie en January Jones en Melissa Leo vormen een onverwacht duo.

Technisch en visueel is Three Burials een genot. Jones verzamelde een erg ervaren crew rond zich. De Engelse, tweevoudige Oscarwinnaar Chris Menges (The Killing Fields, The Mission, Dirty Pretty Things) levert uitmuntend werk. Hij maakt optimaal gebruik van de kleurrijke rotsformaties en van het natuurlijke spel dat de zon speelt met de natuur. De muziek van de Italiaanse componist Marco Beltrami (Cursed, Scream en Kingdom of Heaven) geeft extra pigment aan de film.

Op een leeftijd die de vakbonden tegenwoordig pensioengerechtigd achten, is Tommy Lee Jones met een vliegende start aan een tweede carrière begonnen. De self made man die nooit acteerlessen nam, heeft zichzelf leren regisseren puttend uit zijn 35-jarige ervaring. Het talent heeft lang kunnen rijpen. Het resultaat is een krachtige, moderne topfilm.