SAW II

Pas nu we weer met donkere, obscure horrorfilms als Saw geconfronteerd worden, blijkt hoe soft en speels de horrorfilms uit de jaren negentig eigenlijk waren. Films als Scream of I Know What You Did Last Summer lijken slechts zaterdagavondvertier voor doetjes en softies. Wie écht door de donkere krochten van de menselijke ziel wil dwalen, kiest voor remakes als The Texas Chain Saw Massacre of wat de komende jaren wel eens een heuse franchise zou kunnen worden: de Saw-films. Saw was vorig jaar met Halloween in Amerika een sleeper-hit, een ultragoedkope maar bijzonder succesvolle film: gemaakt voor 1.2 miljoen, maar wereldwijd goed voor een opbrengst van 100 miljoen dollar. Filmstudenten James Wan en Leigh Whannell bewezen daarmee dat de beste films niet zozeer grote sterren, digitale effecten of een peperdure promotie vragen, maar vooral een steengoed verhaal. De ultieme seconden van Saw, waarin de ware identiteit en schuilplaats van The Jigsaw Killer onthuld worden, werden vol afschuw en angst bijgeschreven in de toppers uit de horrorgeschiedenis. 

Het idee om exact een jaar later al een vervolg in de zalen te brengen, leek een minder geslaagd idee en rook naar snel geldgewin - alsof David Fincher binnen een jaar een vervolg aan Seven zou breien. De producenten verhoogden het budget van de film tot 4 miljoen dollar en kozen opnieuw voor een jonge regisseur, de 26-jarige Darren Lynn Bousman, die samen met Leigh Whannell (van de originele Saw) ook het scenario schreef. Saw II belandde in Amerika tijdens het Halloweenweekend in de bioscopen en bleek een absolute hit. In drie dagen tijd rijfde de film 31.7 miljoen dollar binnen, een klein lichtpuntje in de donkere tijden die de box-office sinds een jaar meemaakt. Hoe ironisch dat zo’n duistere, rauwe en gure film als Saw II daarvoor zorgt. Geleerde professoren en ijverige studenten kunnen er eens een sociologische studie aan wijden.

De proloog van Saw II schuift je al meteen op het puntje van je stoel. In een vuile, donkere kamer waar enkel een fel brandende lamp heen en weer bungelt, wordt een nieuw slachtoffer van de Jigsaw Killer wakker. Hij heeft een ingenieuze klem op zijn hoofd die binnen luttele minuten dicht zal klappen, tenzij de man – een informant van de politie - op tijd de sleutel vindt. Op een monitor ziet hij waar de perverse seriemoordenaar die chirurgisch verborgen heeft: in het hoofd van de man. Hij staat voor een dilemma dat hij razendsnel moet oplossen: met een mesje zijn eigen oogbol uitpulken of sterven. De man probeert, maar faalt. Weinig verrassend, maar uiterst effectief. Mensen die per ongeluk in de verkeerde filmzaal gesukkeld zijn, kunnen dan maar beter meteen opkrassen en een goed boek gaan lezen.

Die rust is de twee politiedetectives niet gegund: Eric Matthews (Donnie Wahlberg) en Kerry (Dina Meyer) zitten de Jigsaw Killer (Tobin Bell) nog altijd achter de kladden. Bij zijn laatste moord heeft hij een clou achtergelaten die het tweetal opvallend eenvoudig naar zijn schuilplaats leidt. Ze rekenen hem in, maar ontdekken op datzelfde moment dat de Jigsaw Killer een gruwelijk spel speelt met acht mensen. Op beeldschermen is te zien hoe het achttal opgesloten zit in een verlaten pakhuis, terwijl ze een dodelijk gas inademen. Het gas zal hen over twee uur het leven kosten, maar doorheen het huis liggen clou’s en tips verscholen die hen tot bij een tegengif kan brengen. Tot zijn grote angst ontdekt detective Matthews dat zijn tienerzoon Daniel (Erik Knudsen) een van de gevangenen is.

Saw II ontvouwt zich dan op twee niveaus. Enerzijds is er het kaderverhaal van de wanhopige Matthews die de Jigsaw Killer eindelijk heeft kunnen klissen, maar moet meespelen met diens sadistisch spelletje. De Jigsaw Killer wil wel met Matthews praten, maar uiteraard niet verklappen waar de slachtoffers verborgen zitten. Goed luisteren naar Jigsaw zal Matthews wel tips opleveren: dat er bloed zal stromen, veel bloed, maar ook dat de klokt tikt. Jigsaw heeft iets met de tijd en dat zal een belangrijk punt in de oplossing van alle raadsels blijken te zijn. Anderzijds volgen we de acht mensen in het huis en hun zoektocht naar het antidotum. Via notitiebriefjes, foto’s en cassettebandjes krijgen ze van de Jigsaw Killer instructies. Wie zich daar niet aan houdt, sterft een ongemeen gruwelijke dood. Naast Daniel valt één persoon op in de groep van acht: ex-junkie Amanda (Shawnee Smith), de enige persoon die ooit de gruwelijke fantasieën van Jigsaw wist te overleven. In de eerste film zagen we hoe zich zichzelf uit een berenklem wist te bevrijden door het zoeken naar de sleutel in de ingewanden van een nog levende man.

Wat doet Amanda opnieuw bij de gijzelaars? Wat bindt deze acht personen met elkaar? Waarom zit Matthews’ zoon erbij? Saw II roept veel vragen op, die tegen het einde van de film allemaal beantwoord worden. Terwijl de slachtoffers in het labyrint vol boobytraps een na een vallen, ontspint zich een intrigerend gesprek tussen Jigsaw en Matthews waarin de kille moordenaar zijn motieven probeert te verklaren. Was hij in het eerste deel nog de anonieme figuur achter het clownsmasker, hier treedt hij letterlijk en figuurlijk op de voorgrond. Hij wil niks meer of minder dan mensen een ontbrekend puzzelstukje in hun leven laten vinden: het instinct om te overleven. Waarom hij dat wil, komen we via enkele flashbacks te weten. Ze maken van Jigsaw een pervert met een gezicht, een monster met een geschiedenis. Hoe gruwelijk zijn daden ook zijn, tegelijk zit daar een oude, fragiele man met kanker, zwaar hijgend aan een infuus. Net als zijn slachtoffers balanceert hij op het randje tussen leven en dood. Jigsaw wordt met de allures van een Anthony Hopkins gespeeld door B-acteur Tobin Bell. Met zijn rustige uitstraling en misleidende argumenten, steelt hij de show. Ook Donnie Wahlberg (broer van) zit goed in zijn rol, maar de andere acteurs acteren amateuristisch slecht. Dat is jammer, want vooral de scènes in het pakhuis doen de film geen recht aan.

Opvallend aan Saw was de rauw-realistische fotografie en het ingenieus in elkaar gestoken scenario. Ook deze sequel is geen gladde, mooi gepolijste thriller geworden, maar een hoekige, scherpe prent met een look die alleen maar lelijkheid uitstraalt. De belichting is mimimaal en de film baadt in vuile gele en bruine kleurschakeringen. De montage is snel en schokkerig. Tegen alle verwachtingen in blijkt het scenario opnieuw vindingrijk en vernuftig – hier is duidelijk goed over nagedacht - hoewel af en toe de herinnering aan Cube iets teveel opspeelt. Op een bepaald moment schuiven beide films als het ware in elkaar zodat je de twee films als één grote puzzel kan bekijken. In de loop van de film zitten een paar fijne verhaalwendingen en in de derde act volgt de ene twist de andere op. Hoewel tegen de aftiteling alle vragen opgelost zijn, zetten de ultieme seconden van de film de poort naar Saw III wagenwijd open. De gedachte aan Saw III is minder erg dan destijds aan Saw II. Dat zegt iets over de sterkte van deze sequel: niet perfect, maar trouw aan de eigen principes en interne logica. Laten we hopen dat het zo blijft.