JARHEAD

Wat Amerika doet, is wat Amerika doet. Hun eigen zaak dus, en daar horen wij “gewone stervelingen” ons niet mee te bemoeien. Binnen de filmindustrie liggen de zaken ook niet anders. Michael Moore kreeg op zijn thuisbodem bijna geen release voor zijn beklemmende Fahrenheit 9/11, en toen het eenmaal lukte (en nadat hij de langste ovatie voor een Gouden Palm winnaar ooit kreeg), steeg er alsnog een storm van kritiek op. Kritiek op een documentaire waarbij tientallen 'fact-finders' en de nodige advocaten betrokken waren om alle feiten te onderbouwen, welteverstaan.

Sam Mendes gooit het over een andere boeg. Hij verfilmde de autobiografische bestseller van Anthony Swofford, een marinier die tegen het decor van de eerste Golfoorlog in het Amerikaanse leger belandde. Mendes probeert in plaats van zelf te oordelen, of de personages dat te laten doen, de situatie waarin de mariniers belanden nauwkeurig te schetsen. Every generation has it’s own war movie, zullen we maar zeggen.

Sir I got lost on the way the college, sir. En Swofford is niet de enige. Het gehele sniper  peloton waarin hij belandt, lijkt niet op zijn plaats te zijn in de warme woestijn. De een wil politieagent worden en doet ervaring op, de ander doet het juist om niet in de bak te belanden. En de sergeant: well, he just loves his job! Na de uitputtingsrace van de bootkamp, zitten ze van het allereerste begin, gestationeerd bij de grens met Irak. Om daar uiteindelijk meer dan een half jaar te blijven. En welgeteld vier (!) dagen te vechten. Ze zitten de hele tijd dus eigenlijk... niets te doen..

Veel masturbatie, zowel met links als met rechts, heel veel drinken en dan weer alles uitplassen. En dat dag in dag uit, keer op keer. Veel oefenen op gasaanvallen en zo’n gaspak, dat is midden in de woestijn best wel heet. Nog meer drinken dus. Belangrijkste is natuurlijk, wat doet die vrouw toch thuis? Blijft ze de marinier trouw, ook na al die tijd? Generation X is beland in oorlog Y. Alle kritiek wordt makkelijk van de hand geveegd door de hoger gerankte militairen. Je bent in het leger, dus dan hoor je maar alles te doen wat het leger je zegt. En toe te zien hoe de luchtmacht bijna alles op eigen houtje oplost. Dan word je langzaam gek, zoekend naar die dunne rode scheidslijn tussen realiteit en de rest

Misschien is het omdat alle acteurs in de film hetzelfde haar hebben en dezelfde outfit dragen, maar ze acteren gewoon erg goed. Vooral Jake Gyllenhall is volwassen geworden. Sterker nog, zijn personage Swafford wordt dit ook gedurende de film. Hij krijgt steun van zijn sniper scout Peter Skarsgard en die verrast de kijker met een sterke performance. En wat te denken van Jamie Foxx? Een jaar na Ray zet hij een voortreffelijke sgt Sykes neer. Hij slaagt er in om zelfs van deze rol een personage te maken van wie het publiek gaat houden. Het eremetaal lonkt voor de beide heren. Het korte personage van Chris Cooper doet wat geforceerd aan. Dennis Heysbert (24) is wel erg coulant, maar dit mag de pret niet drukken.

Wat verder opvalt bij Jarhead is de schitterende cinematografie. Ieder shot heeft een bepaalde schoonheid in zich, en het is niet alleen die woestijn. Het is dan ook niet toevallig dat oude rot in het vak Roger Deakins hier verantwoordelijk voor was. Hetzelfde verhaal voor de muziek van Thomas Newman, ook deze is weer voortreffelijk. Van songs zoals het ironische Don’t worry be happy tot Something in the way van Nirvana, tot de hypnotische score die voor de film is geschreven, het klinkt heerlijk in het gehoor. Deze beide onderdelen zorgen ervoor dat Jarhead hoe dan ook een intense kijkervaring is.

Maar look closer, want wat wil Mendes ons hier eigenlijk vertellen? Niet zo veel lijkt wel, en dat is dan ook het punt waar de filmmaker en zijn film op tekort schieten. Hij speelt hier bij een gevoelig onderwerp namelijk veel te vaak op safe, daar waar hij bij zijn briljante debuut American Beauty onvervalste kritiek op die zelfde Amerikaanse samenleving gaf. Hij is anders dan andere oorlogsfilms, een soort originele en realistische docu, maar daardoor op de een of andere manier ook wat saaier. Alleen zo nu en dan vangen we (in)directe kritiek op het instituut van het leger op, en daar blijft het bij. Om over de actie te zwijgen, die is er namelijk niet. Jarhead heeft wel grappige en sterke dialogen, maar het doet nog het meeste denken aan een soort van Big Brother in de woestijn.

Het is hoe dan ook zeker de moeite om Jarhead te zien, het talent weegt zwaarder dan de plot- en regiegaten. Jarhead duurt ruim twee uur en dat is iets te lang, maar ergens zul je toch geraakt worden door de prent. Misschien als ze die lange colonne Iraakse  vluchtelingen tegen komen die door de Amerikaanse luchtmacht tot as zijn verpulvert. Of de film ook oscars gaat binnenhalen is onduidelijk, dat het al een paar nominaties op zak heeft is nu al zeker. Fuck politics, we’re here and all the rest is bullshit. Was het maar zo makkelijk: they are still in the desert!