Met een absurde titel als Robinson Crusoe on Mars (1964) zullen de meesten onder u deze Amerikaanse sciencefiction film uit de vroege jaren ‘60 overslaan. Dat is zeer jammer, want ondanks de banale titel is dit een geweldig, vrij ernstig en volwassen SF avontuur. Voor diegenen die geïnteresseerd zijn hoe het filmlandschap van de Amerikaanse SF-film eruit zag voordat kerels zoals Gene Roddenberry, Stanley Kubrick en George Lucas het aanzicht van de moderne SF film-(her)definieerden is Robinson Crusoe On Mars verplichte kost.
Twee astronauten moeten hun sonde verlaten en een noodlanding maken op de planeet Mars. De commandant Dan MacReady en zijn reisgenoot raken van elkander gescheiden. We volgen de overlevingsstrijd van de tweede in rang Christopher “Kit” Draper. Met beperkte zuurstofvoorraad, weinig voedsel en slechts vergezeld van een aapje probeert hij zijn commandant terug te vinden in het vijandig landschap van de rode planeet.
Robinsin Crusoe On Mars werd geregisseerd door Byron Haskin, een van de weinige specialisten van het genre in die tijd. Zijn bekendste films zijn Conquest of Space (1955) en de filmversie van War of the Worlds uit 1953. Haskin was gestart als cameraman en special effects specialist in de periode van de stille film. Hij hielp ook mee aan het ontwerpen van de technologie voor de klankfilm.
De hoofdrol word uitstekend ingevuld door de totaal onbekende Paul Mantee. Het is vreemd dat deze acteur nooit is doorgebroken want hij draagt de hele film moeiteloos op zijn schouders. Vooral in de eerste helft geeft hij op indrukwekkende wijze gestalte aan de overlevingsstrijd van een astronaut wiens grootste vijand eenzaamheid en isolatie is. Hij herdoopt zichzelf tot Robinson Crusoe en in de tweede helft van de film krijgt hij gezelschap van een ontsnapte slaaf van een buitenaards ras die hij uiteraard Friday noemt. In de bijrol van de commandant zien we niemand minder dan Adam West, Batman himself uit de camp tv-serie uit de jaren ’60 (“Holy Atomic Age, Robin, I’ve got a part in a science fiction movie”)
De locaties van Zabriskie Point in Death Valley vertolken de rol van het Mars-landschap op een zeer overtuigende wijze. Zolang de film de locaties van Death Valley gebruikt, wordt er een zeer geslaagde enge sfeer gecreëerd, compleet met vuurballen en rode lucht. Maar de effecten van de vliegende schotels zijn alles behalve overtuigend en het is jammer dat regisseur Haskin veel te veel gebruik maakt van dezelfde beelden. Nogal vreemd voor een special effects specialist (deze vliegende schotels zijn in feite overblijfsels uit zijn versie van War of the Worlds).
Destijds werd er veel heisa gemaakt rond het feit dat alles wat in de film getoond werd wetenschappelijk verantwoord zou zijn. Op de filmposters stond de slogan: “This film is Scientifically Authentic... It is only one step ahead of present reality!". Sindsdien is onze kennis van Mars serieus uitgebreider geworden dus zal het allemaal niet meer zo nauwkeurig kloppen. Maar daar zullen alleen de muggenzifters onder ons over zeuren. Deze uitschuivers zullen zeker de pret niet drukken.
Het sleuteljaar voor het SF-genre was 1951. Toen de buitenaardse bezoeker Klaatu in The Day The Earth Stood Still (Robert Wise) ons kwam waarschuwen over de gevaren van nucleaire proeven en milieuverontreiniging was de Amerikaanse SF-film eindelijk een volwassen filmgenre geworden. Voor de SF-liefhebbers die deze baanbrekende prent nog steeds niet gezien hebben: “SHAME ON YOU!!!!” The Day The Earth Stood Still is niet alleen een mijlpaal in het SF-genre, maar hoort thuis in hetzelfde rijtje onverwoestbare filmklassiekers zoals Citizen Kane (1941) en Casablanca (1942).
Naar goede gewoonte sloeg de mensheid de waarschuwing van Klaatu in de wind. In hetzelfde jaar als The Day The Earth Stood Still kregen we nog een andere bezoeker uit de ruimte met The Thing From Another World (Christian Nyby, 1951)). Maar het doel van zijn bezoek was allesbehalve vredelievend contact zoeken. Deze buitenaardse bezoeker was een plantaardige vampier die overleefde door een dieet van menselijk bloed. The Thing From Another World zou in 1982 een briljante (en volgens sommige superieure) remake krijgen gerealiseerd door specialist van het horrorgenre John Carpenter.
Door het succes van The Day The Earth Stood Still en The Thing From Another World kregen we in de jaren ’50 een hele reeks SF-films waarin de aarde bezocht werd door buitenaardse monsters die het menselijk ras willen uitroeien en/of de aarde overnemen. Zoals ondermeer It Came From Outer Space (1953), Invaders From Mars (1953) en The Blob (1958). In deze films waren de buitenaardse wezens in feite een vervanging voor het toenmalig dreigend communisme. Het absolute hoogtepunt van deze filmtrend is ongetwijfeld Invasion of the Body Snatchers (1956) van Don Siegel. De beste B-film uit de filmgeschiedenis.
In 1961 werd Russische kosmonaut Yuri Gagarin de eerste man in de ruimte. Hij maakte een ruimtereis van 90 minuten met een snelheid van 28.260,08 km per uur op een hoogte van iets meer dan 326 km. Vanaf toen werd er gespeculeerd over mogelijke ontdekkingsreizen in de ruimte. Een ritje naar de maan leek niet meer zo onrealistisch. Maar het zou toch nog tot einde van de jaren ’60 duren voor de eerste landing op de maan.
SF-films over ontdekkingsreizen in de ruimte door aardse astronauten waren zeer schaars. Het enige hoogtepunt in de jaren ’50 was Forbidden Planet (1956) van Fred Wilcox. Net zoals Forbidden Planet was Robinson Crusoe On Mars één van de weinige speelfilms die geïnteresseerd waren in de exploratie van de ruimte. Maar Robinsin Crusoe On Mars kwam na de prestatie van Gagarin en ruimte-exploratie zou pas in 1966 met de tv-serie Star Trek een vast SF-stramien worden.
Robinson Crusoe on Mars werd zonder veel omhaal uitgebracht. In Engeland werd de film zelfs ingekort met bijna 30 minuten. Jammer genoeg had de film niet het verhoopte succes zodat de geplande sequel geschrapt werd: Robinson Crusoe in the Invisible Galaxy. Het zou nog duren tot het einde van de jaren ’70 eer sciencefiction een mainstream filmgenre zou worden. Momenteel is Robinson Crusoe On Mars enkel verkrijgbaar als dvd kopie van een laserdisc.
In Cult Corner dalen we elke maand af naar de kelders van Hollywood: lang vergeten tv-series, obscure langspeelfilms of bizarre acteurs worden op die manier weer in het voetlicht geplaatst.