MUNICH

De elf gegijzelden vinden allen de dood. Of dat nou door Duitse kogels kwam of vanwege koelbloedige Palestijnen die een handgranaat in de helikopter gooiden, zal waarschijnlijk nooit duidelijk worden. Israël is in rep en roer en richt een commando op dat de elf leden van ‘Zwarte September’ moet ombrengen.  Een commando waarvan het bestaan tot op de dag van vandaag wordt ontkend, overigens. Aan het hoofd ervan staat een lid van de geheime dienst Mossad, Avner (Eric Bana). Hij is de zoon van een beroemde Israëlische oorlogsheld, een uitstekende kok en aankomend vader. Een man met een ‘goed’ hart. De keuze van het hoofdpersonage maakt het al meteen lastig om de film objectief te kunnen bekijken. Waarom is het Avner door wiens ogen de situatie wordt bekeken? Waarom is iemand die bij de Mossad zit zo vriendelijk? Hoe zit het overigens met de onschuldige slachtoffers die toch echt wel tijdens deze Israëlische actie zijn gevallen? Waarom zijn er geen beelden te zien van Israëlische gevechtshelikopters die na Munich een Palestijns vluchtelingenkamp bombarderen, waarbij honderden doden vallen? Is dat niet net zo hartverscheurend?

Maar goed, Spielberg is tenslotte geen Palestijn. Zijn hoofdpersonage Avner krijgt de leiding, maar moet daarvoor wel zijn legale identiteit en hoogzwangere vrouw achterlaten. He is oficially unoficcial. Dat krijgt hij dan ook te horen van zijn enige contactpersoon, de strenge Ephraim (de altijd sterke Geoffrey Rush). Gelukkig moet hij de klus niet alleen klaren, hij krijgt de hulp van vier anderen. Hieronder de koelbloedige en chauvinistische Zuid-Afrikaan Steve (Bond to be Daniel Craig). Maar ook een bomexpert, een vervalser van documenten en iemand die alle sporen uitwist staan hem bij. Ze hebben de lijst van de gijzelnemers, een bankrekening met genoeg geld om Bangladesh te voeden, en de Fransman Louis (een uitstekende Mathieu Almaric) die hun de exacte adressen bezorgt. Zo vormen ze al gauw een soort van veredelde Avner’s Five. Alleen moeten zij wél al hun bonnetjes inleveren

Het eerste halfuur van de film is veelbelovend. Het is erg interessant te zien hoe de heisa rond de aanslag in München wordt herschetst. Documentaire en fictie lopen soepel in elkaar over en men heeft het gevoel een snelle en realistische thriller voorgeschoteld te krijgen. Spielberg weet dan ook als geen ander het beste te halen uit zijn acteurs, die allen met een accent spreken. Zelfs Eric Bana zet een op het eerste gezicht geloofwaardige performance neer, maar blijft jammer genoeg een eendimensionaal personage. Het script geeft bijna iedereen rondom Avner zo weinig motieven en achtergronden mee dat het moeilijk wordt om je in hun karakters in te leven. Vooral moeilijk is het om hun drijfveren goed te begrijpen, en dat lijkt bij zo’n lastig thema toch een must. De actie die in de film voorkomt is wel weer erg goed verzorgd en prachtig in beeld gebracht (Hitchcock anyone?), evenals de talloze steden die door de vijf worden bezocht. Origineel zijn die settings weliswaar niet: de Eiffeltoren in Frankrijk, fietsen en woonboten in Nederland – maar ze weten wel een fraai tijdsbeeld te scheppen.

Al vrij snel wordt echter duidelijk dat de bad guys veel overeenkomsten vertonen met Avner en zijn team. Ze hebben vrouwen, kinderen, humor, intelligentie – tja, eigenlijk lijken ze heel erg op ‘normale’ mensen. Ze vechten alleen voor een andere zaak. Avner is dan ook geen Schindler, het betreft hier een conflict waarbij de kaarten veel ingewikkelder zijn geschud dan destijds. Ondanks alles gaan de personages door met hun missie. Verder moorden dus, terwijl er steeds meer twijfels in hun hoofd opduiken. Twijfels die soms erg geforceerd in het script zijn verwerkt, we hebben het hier tenslotte over leden van één van de sterkste geheime diensten van de wereld. Het wordt op dit soort momenten overduidelijk dat Spielberg zelf aan het woord is, en per sé een boodschap aan de kijker mee wil geven. Als de jagers vervolgens zelf worden opgejaagd, en de doelen die zij uitschakelen gewoon worden vervangen door nieuwe en betere mensen, wordt het moeilijk voor Avner om in het hoofd logische antwoorden te vinden op het waarom.

En dat wordt het voor de kijker dus ook. Munich is wederom niet dat meesterwerk geworden dat een advertentiecampagne ons graag wil doen geloven. Verre van, met zijn epische speeltijd van bijna drie uur is het Spielbergs langste zit van de afgelopen tien jaar. Niet dat de regisseur in de tussentijd erg korte films heeft gemaakt. Integendeel, de man lijkt geen genoegen te nemen met een film onder de twee uur. Dit verhaal kan in ieder geval niet zo lang blijven boeien. Dat was onlangs bij War of the Worlds en vooral Minority Report wel anders. Nee, Munich doet meer denken aan de andere (veel te) lange drama’s “inspired by...”, die hij de laatste paar jaar heeft gemaakt. Als Spielberg de morele paplepel even loslaat en zijn fantasie gebruikt pakt het vaak beter uit, zo lijkt het. Deze prent is simpelweg te onevenwichtig - bij vlagen zelfs pretentieus te noemen - om te blijven boeien. Tegen het einde van de film is er een scène te zien waarbij Avner vurig de liefde bedrijft met zijn vrouw. Daar doorheen gemonteerd zien we beelden van de Palestijnse terroristen die hun Olympische gijzelaars uiteindelijk koelbloedig afmaken. De montage komt erg geforceerd over, evenals de steeds voort kwijlende score van John Williams. Onder de H van Hollywood te vinden.

Munich is door conservatieve critici afgeserveerd als ‘positief’ jegens de Palestijnen, maar waarschijnlijk wordt voor die hoek alles waarin de Palestijnen niet als nazi’s worden afgeschilderd als ‘positief’ gezien. Uit de Palestijnse hoek kwam er dan weer kritiek op het bevooroordeelde werk van de ‘Zionistische’ regisseur Spielberg. De sterkste scène van de film is ook de meest onwaarschijnlijke, Avner praat met een PLO-terrorist (ze zitten in een safe-house en geven zich allebei uit voor iemand anders) over het conflict in het Midden-Oosten. Ze lijken begrip te hebben voor elkaars standpunten en er ergens samen uit te komen, hoewel ze later elkaar toch door het vizier bekijken. Wij hebben ook begrip voor Spielbergs standpunten en vinden het gewaagd dat hij in een film over dit gevoelige onderwerp probeert beide kanten van het verhaal te laten zien. Maar wij zijn geen politiek correcte Amerikanen en ook geen enge conservatieven maar ‘weldenkende’ Europeanen, en het blijft bij ‘proberen’. Uit een gemiddelde documentaire kunnen we meer en betere informatie halen dan uit deze film. Wat blijft er dan over? Een veel te lange actiethriller en een halfslachtig drama. En, helaas, een nog erg actueel conflict.