VERS LE SUD

Cantet, inmiddels 45, houdt ervan om antihelden te portretteren en tegelijk maatschappijkritisch te zijn. In 1999 debuteerde hij met Ressources Humaines, een naar Ken Loach neigend sociaal drama over het leven in en rond een Normandische staalfabriek, waarin een vader al dertig jaar dezelfde staalplaten perforeert en plots zijn eigen zoon in de directie ziet verschijnen. Twee jaar later bekritiseerde hij in l’Emploi du temps de alles bepalende rol van werk in onze hedendaagse maatschappij. Een ontslagen echtgenoot en vader valt plotseling buiten l’emploi du temps (het werkrooster) en sluit zich op in zijn wagen om te ontsnappen aan een veel te kritische wereld en op zoek te gaan naar geneugten die hij voordien niet mogelijk achtte. Ruw genomen gaat Cantet met Vers le Sud verder op het ingeslagen pad.

Vers le Sud is gebaseerd op een roman van Dany Laferrière en handelt over drie dames van middelbare leeftijd die elkaar ontmoeten in een paradijselijk oord. We schrijven begin jaren ’80, middenin het Port-au-Prince van Baby Doc en diens dictatoriale regime. Ellen, Brenda en Sue zijn het beu het te moeten afleggen tegen jongere dames en beproeven hun geluk voortaan in Haïti, waar de lichamen jong zijn, gespierd en in ruil voor een maaltijd of wat geld ook gehoorzaam. Vooral Legba, een 18-jarige jongen die echter al jaren lang in de branche blijkt te vertoeven, ligt goed in de markt. Door zijn lichaam ten dienste te stellen van de gewillige dames weet hij bovendien op een originele manier te ontsnappen aan de plaatselijke bendes en politie, die heel andere doeleinden voor ogen hebben met jonge snaken als hij. Wanneer er echter liefde in het spel komt, en de strijd om Legba voor Ellen en Brenda niet langer draaglijk blijft, wordt het paradijs voor de drie partijen niet langer leefbaar, met alle fatale gevolgen van dien.

Op het eerste gezicht lijkt Vers le Sud een film over sekstoerisme, maar die toeschrijving zou al te gelimiteerd zijn en afbreuk doen aan de prestatie van Laurent Cantet. Hij houdt ervan zijn thema’s op een subtiele, intieme manier over te brengen en doet dat in deze prent alweer. Vaak wordt sekstoerisme vereenzelvigd met een door mannen beheerste, agressieve en respectloze doemwereld. Cantet daarentegen schotelt de kijker een paradijsje voor, waar ook intimiteit een rol speelt en waarin drie vrouwen de plak voeren. Deze schone schijn gaat weliswaar nog steeds samen met een respectloos westers overwicht, dat al het Afrikaans fraais als het ware vernietigt en haar eigenheid doet verliezen, Cantet heeft hiervoor geen expliciet verbale of fysieke scènes nodig maar laat die suggestie aan de kijker en dat valt vrijwel volledig op zíjn conto te schrijven.

Alle protagonisten acteren op een meer dan aanvaardbaar niveau. Charlotte Rampling straalt klasse uit als de op seks beluste Ellen, die het niet duldt dat haar benjamin voor haar ogen wordt weggeplukt. Naarmate de film vordert verliest ze haar doorprikbare zelfbeheersing meer en meer en op die manier draagt ze bij aan een onafwendbare dramatische afloop. Ook Brenda wordt aardig vertolkt door die andere door de wol geverfde actrice, Karen Young. Haar monoloog – Cantet trakteert de kijker op enkele monologen, die achtergrond verschaffen over de personages maar onnatuurlijk overkomen - is ronduit aangrijpend. Brenda is tevergeefs op zoek naar liefde, begaat daarmee een in het milieu veel gemaakte fout en verlegt haar vizier finaal naar seks – zoals Ellen het haar voordeed. Sue tenslotte stelt zich tevreden met affectie en tracht op een wat gekke manier alles weg te relativeren. Dé acteerverrichting wordt echter geleverd door Menothy Cesar, door Cantet zelf van de Haïtiaanse straten geplukt en een kwetsbare, getergde en schier kansloze Legba vertolkend. Hij glijdt rustig mee in het spoor van de drie ‘ladies’ uit het westen, zo lang hij hiervoor beloond en/of betaald wordt.

Vers le Sud is niet helemaal wat kon verwacht worden na Ressources Humaines en l’Emploi du temps. Cantet weigerde om de politieke situatie van het land bij het scenario te betrekken en beschrijft in de plaats daarvan op terloopse en net iets té subtiele wijze de problemen waarin Legba verzeild geraakt. Om het verhaal de punch te geven die zijn collega Fernando Meirelles aan The Constant Gardener wél kon geven, had hij met deze zijdelingse verhaallijn veel meer moeten doen. Nu ligt Cantet voortdurend een tipje van de sluier om die meteen weer te bedekken en zo de kijker min of meer op zijn honger te laten zitten. De aanklacht is erg ruim te interpreteren – racisme, sekstoerisme, sekstoerisme door vrouwen, uitbuiting van de derde wereld – maar wordt net iets té subtiel door Cantet naar voor gebracht. Hier laat hij enkele kansen onbenut want zowel zijn klasrijke vrouwelijke cast, zijn heldere geluidsband, de locatie als het thema boden hier uitgebreide gelegenheid toe.