Het is altijd veelzeggend als we terugkijken naar de sciencefiction-films en -televisieseries uit de jaren ’60 en ’70. Daarmee kunnen we nagaan hoe de filmmakers destijds voorspelden hoe de wereld er zou uitzien rond de eeuwwisseling en hoever de mens zou staan in zijn exploratie van de ruimte. Volgens de Britse serie Space 1999 hadden we in het jaar 1999 op de maan een supertechnologische basis gebouwd en zou een tripje naar de maan even simpel zijn als de trein nemen naar de zee.
De geschiedenis is wel anders uitgedraaid. Het is deprimerend om te zien dat we op gebied van ruimteverkenning maar weinig zijn gevorderd sinds de allereerste bemande maanlanding in 1969. De publieke belangstelling voor ruimtereizen is sterk achteruit gegaan - om niet te zeggen zo goed als verdwenen. Zelfs een sarcastische pessimist als filmregisseur Stanley Kubrick voorspelde met zijn film 2001: A Space Odyssey dat we in het nieuwe millennium toch al een ruimtestation rond de aarde hadden draaien (al dan niet op het ritme van klassieke muziek) dat diende als overstap voor passagiers naar de maan.
Space 1999 werd voor de eerste maal uitgezonden in 1975 op de Britse zender en is waarschijnlijk de enige tv-serie die geïnspireerd werd door 2001: A Space Odyssey (1968). Er zijn veel overeenkomsten: de klinisch vertelstijl, de steriele decors, het trage ritme, de ruimtepakken, de sombere en enge sfeer. Space 1999 was uniek door zijn intelligente scenario’s die meer filosofisch dan actiegericht waren en serieuze vragen stelde over de plaats van de mens in de kosmos. De mensheid bleek voor één keer niet het middelpunt van het heelal te zijn zoals in de meeste SF-verhalen. Het was eindelijk een SF-serie die geen zoveelste Star Trek-aftreksel was.
Space 1999 was een creatie van het getrouwd stel Gerry en Sylvia Anderson die in de jaren ’60 al groot succes hadden geboekt met de marionettenserie Thunderbirds. Hun ervaring met speciale effecten in miniatuur voor Thunderbirds kwam goed van pas. De productiewaarde van Space 1999 was voor die periode van zeer hoge kwaliteit. De speciale effecten, het miniatuurwerk, de decors en de kostuums waren van speelfilmniveau (pre-Star Wars wel te verstaan). Het was de duurste Britse serie tot dan toe gemaakt. De vormgeving van de serie is vandaag nog steeds indrukwekkend.
In het jaar 1999 wordt de “donkere zijde van de maan” gebruikt als een nucleaire stort. Op de maanbasis Alpha wordt een enorme magnetische krachtopbouw van dit afval opgemerkt. Op 13 september 1999 explodeert het nucleaire afval. De maan wordt door deze explosie uit zijn baan rond de aarde geduwd en drijft steeds verder in het heelal. Op de maanbasis Alpha zitten meer dan 300 mensen die niet meer terugkunnen naar de aarde (er wordt gesuggereerd dat de aarde zal uitsterven door de afwezigheid van zijn maan). In het verdere verloop van de reeks tracht het Alpha-personeel een nieuwe leefbare planeet te vinden om het menselijk ras te herstarten. Er zijn ontmoetingen met buitenaardse beschavingen, problemen om overlevingsmiddelen te vinden, verwikkelingen met de tijdslijn, ruimteanomalieën en het ontstaan van nieuwe levensvormen. Thema’s die een rode draad vormden door Space 1999 waren de gevaren van moderne technologie, onsterfelijkheid, psychologische toestanden van het maanpersoneel en het creëren van een nieuwe mythologie voor de wedergeboorte van het menselijk ras. Vele verschijningen en gebeurtenissen kregen op het einde van de episode geen verklaring. Het mysterie werd behouden en de kijker kon er zijn eigen interpretatie aan geven.
Elke episode van Space 1999 begon met een proloog gevolgd door de generiek met een geweldig opzwepend muziekthema van Barry Gray. Tijdens de generiek werden zeer snel gemonteerde beelden getoond van de episode die zou volgen (een soort van wekelijkse trailer). Voor zover wij weten werd deze methode voor het eerst toegepast in de spionageserie Mission Impossible (de Twentyfour van de jaren ’60). Deze techniek is recent terug in ere gebracht met de nieuwe reeks van Battlestar Galactica.
Even een alinea terzijde. De nieuwe Battlestar Galactica is absoluut verplichte kost voor elke SF-fanaat. Niet alleen overtreft de nieuwe Galactica de originele reeks uit 1978 op elk gebied (die intussen hopeloos gedateerd is), maar laat zowat alle hedendaagse SF-series ver achter zich (inclusief Firefly, jawel). Battlestar Galactica is verrassend grimmig, donker, deprimerend en behandelt controversiële onderwerpen zoals religie, politiek en seks. In de VS loopt momenteel het tweede seizoen. De miniserie en seizoen 1 zijn voorlopig enkel verkrijgbaar op import dvd. De nieuwe Battlestar Galactica is nog het best te omschrijven al “Black Hawk Down in Space”.
Maar terug naar Space 1999.
Space 1999 was succesvol genoeg om een winstgevende merchandisingonderneming uit te buiten, iets wat vandaag een doorsnee zaakje is geworden. Met action figuren, model ruimteschepen, bordspelletjes en lunchdozen. Producten die vandaag allemaal collector’s items zijn geworden.
Net als de scheppers van de Space 1999 waren de hoofdrolspelers Martin Landau en Babara Bain in werkelijkheid man en vrouw. Ze hadden ook de hoofdrollen gedeeld in de eerste drie seizoenen van Mission Impossible (1966–1973). Landau had al een filmcarrière achter de rug met bijrollen in de Alfred Hitchcock klassieker North By Northwest (1959) en de Steve McQueen-western Nevada Smith (1966). Meestal speelde hij met verve de rechterhand van de slechterik. Zijn grootste successen kende hij in televisiereeksen met onder andere rollen in The Outer Limits (1963–1965) en The Twilight Zone (1959–1964). Hij was dus geen onbekende in het SF-genre. In de jaren ’80 en ’90 zou hij samenwerken met regisseurs zoals Woody Allen en Tim Burton. In 1995 kreeg Landau een oscar voor zijn rol als Bela Lugosi in Ed Wood (1995).
De beste afleveringen werden geregisseerd door David Tomblin, die zijn sporen met bizarre tv-series al verdiend had met het ontwerpen van The Prisoner in 1967 (zie een vorige Cult Corner). David Tomblin zou later een grote reputatie opbouwen als assistent-regisseur van Steven Spielberg, Richard Donner, Richard Attenborough en Irvin Kershner met blockbusters zoals Superman (1978), A Bridge Too Far (1977), de drie Indiana Jones-films en de originele Star Wars-films.
Mooie liedjes duren nooit lang en ook Space 1999 zou net als zoveel andere series destijds het slachtoffer worden van een machtstrijd achter de schermen. Space 1999 moest van de televisiebazen meer actie bezitten, avontuurlijker gericht zijn, lichter en minder somber worden. Het tweede seizoen kreeg conventionele sets, meer flashy kostuums en stuntmannen in weinig overtuigende monsterpakken. Het metafysische en filosofische aspect van de serie moest plaats maken voor doorsnee actieverhalen. Enkele personages werden vervangen, waaronder de boeiendste: Professor Victor Bergman vertolkt door Barry Morse (Luitenant Gerard uit The Fugitive). In de plaats kwamen er Captain Kirk- en Mister Spock klonen. De Spock imitator was Maya (mooi gespeeld door Catherine Schell), een buitenaardse vrouw die haar gedaante kon veranderen. Eerlijk gezegd was zij de enige positieve bijdrage aan de tweede reeks. Maar wat fans zoals wij nooit kunnen vergeven was het veranderen van het themamuziek. De nieuwe titelmuziek was een dertien-in-een-dozijn actiethema.
Op die manier werd het tweede seizoen van Space 1999 dan uiteindelijk toch een zoveelste Star Trek imitatie. De vervangende Amerikaanse producent was trouwens Fred Freiberger, dezelfde man die het derde, laatste en zwakste seizoen van Star Trek (1966–1969) produceerde. Freiberger werd in 1969 onder dwang van de opperhoofden van Paramount als “assistent” gepromoveerd van Gene Roddenberry om Star Trek “aan te passen” aan de eisen van de sponsors.
Hoewel het derde reeks van Star Trek lang niet zo rampzalig was als het tweede seizoen van Space 1999, heeft Star Trek wel zijn camp reputatie te danken aan dit seizoen met enkele dieptepunten zoals de episodes Spock’s Brain (het brein van Spock wordt gestolen!?) en The Way To Eden (hippies op de Enterpise!?).
De grote ironie is dat het eerste seizoen van Space 1999 duidelijk zijn invloed heeft gehad op de allereerste bioscoopfilm van Star Trek in 1979. De kostuums, decors en zelfs het plot van de episode Voyager’s Return (een sonde van de Voyager-reeks gelanceerd door NASA keert “aangepast” terug) heeft verdacht veel overeenkomsten met het scenario van Star Trek: The Motion Picture.
“All of this has happened before and all of this will happen again”.
[START INFO]
In Cult Corner dalen we elke maand af
naar de kelders van Hollywood: lang vergeten tv-series, obscure langspeelfilms
of bizarre acteurs worden op die manier weer in het voetlicht geplaatst.
[END
INFO]