THE NEW WORLD

Regisseur Terrence Malick - een enigmatische figuur die resoluut weigert promotie te maken voor zijn films en waarvan er weinig meer dan een obscure foto op het internet terug te vinden is - heeft, op een kortfilm in ’69 na, sinds 1973 slechts vier langspeelfilms op zijn actief staan: Badlands, een op ware feiten geïnspireerd misdaaddrama waarin een tienermeisje (Sissy Spacek) en haar vriend (Martin Sheen) een moorddadige tocht door Amerika maken; Days of Heaven, waarin een koppel het fortuin van een rijke boer wil bemachtigen; The Thin Red Line, een filosofische blik op de gruwel van oorlog en nu The New World bewijzen de stelling dat kwaliteit belangrijker is dan kwantiteit. Malicks films zijn compromisloze, foutloos gemonteerde en verbluffend in beeld gebrachte auteursfilms die nooit het doel hebben de kijker vluchtig te ontspannen. Malick wil zijn publiek een ervaring rijker maken. Hij dompelt je onder in audiovisuele poëzie, laat zich nooit leiden door conventies en levert steeds een verbluffend resultaat af dat ergens tussen cult en kunst leeft.

Als we de trailers moeten geloven is The New World een live-action versie van de legende over Pocahontas, een meeslepend liefdesverhaal boordevol actie en grote emotionele scènes. Niets is minder waar. Van het idyllische openingsshot tot het ontroerend ingetogen einde is The New World een introspectieve en dromerige karakter- en natuurstudie. Dat velen deze aanpak met weinig aantrekkelijke adjectieven als “traag” en “saai” zullen verwarren kunnen we niet ontkennen en het bioscooppubliek reageert dan ook erg verdeeld op de prent. Feit is dat The New World alle aandacht opeist en het is aan de kijkers om zich volledig aan Malicks visie over te geven. Weinig producties vragen een inlevingsvermogen dat zo diep gaat als The New World en wie zich ook maar een seconde tegen het ritme van de film verzet dreigt af te haken.

Oppervlakkig verhaalt The New World over de lotgevallen van John Smith (Colin Farrell), een van muiterij beschuldigde kapitein die na de ontdekking van de Nieuwe Wereld in 1607 van zijn overste (Christopher Plummer) de kans krijgt om zich opnieuw te bewijzen bij het contact met de inheemse bevolking. De Indianen zijn aanvankelijk nieuwsgierig naar de bezoekers maar als kleine conflicten zich opstapelen lijkt een bloederige confrontatie onafwendbaar. Ondertussen raakt Smith in de ban van de dochter van het Indianenopperhoofd en hij begint een relatie met haar. Als hij na een verblijf bij de vreedzame Indianenstam opnieuw in de ondertussen verkommerde kolonistennederzetting terechtkomt dreigen honger en haat de Britse soldaten te overheersen. In de strijd die uiteindelijk losbarst zal de jonge prinses een belangrijke rol gaan spelen.

Historische tekeningen vullen het bioscoopscherm; James Horners sfeervolle muziek vergezelt de beelden; een geanimeerde vlinder zweeft over een landkaart; de muziek maakt plaats voor de stilte; vogels tsjirpen; langzaam vult de Overture uit Das Rheingold van Wagner de klankband; vissen zwemmen onder gestalten in het water; de hand van de jonge prinses breekt het wateroppervlak; lenige, met prachtige kleuren beschilderde mensen kijken tussen de bomen naar de zee; drie schepen varen op het water; in harnassen gehulde mannen gaan aan wal… zo begint The New World en meteen is de toon gezet. Scènes kennen begin noch einde, Malick pikt de essentiële momenten uit een conversatie of een gebeurtenis, minimalisme overheerst, dialogen worden verdrongen door het geruis van het bladerdak van de bomen en conventionele logica maakt plaats voor esthetische grandeur. Alsof u het nu nog niet doorheeft: The New World is geen alledaagse film.

De inhoud lijkt niet Malicks belangrijkste interesse. Hij behandelt rustig alle belangrijke punten in het leven van de jonge Pocahontas (die nooit zo genoemd wordt) maar bekommert zich veel liever over innerlijke beweegredenen en emoties van de hoofdpersonages. Zo krijgen we aanvankelijk John Smiths gedachten te horen maar een verduidelijkende voice-over is het zeker niet. Met losse flarden en twee woorden hier en daar die soms dialogen doorbreken krijgen we een beeld van wie Smith is. Farrell mag dan wel een in de media veelbesproken figuur zijn wiens niets ter zake doende uitspattingen om een of andere reden in elk boekje moeten vermeld worden, hier bewijst hij zich opnieuw als een uitstekend acteur. Zijn personage betekent inhoudelijk niets nieuws (de soldaat ontdekt de Indian way of life en ergert zich aan zijn eigen “soortgenoten”) maar de uitwerking is allesbehalve cliché. Zijn John Smith is beheerst, rustig en overtuigend. De scène waarin hij handel drijft met een Indiaan en zijn gedachten naar de onmogelijke liefde tussen hem en Pocahontas blijven dwalen is hartverscheurend… en er wordt geen woord gezegd.

De pas zestien geworden Q’Orianka Kilcher is een revelatie. Zij is het hart van de film, draagt het narratief en is Malicks muze; onschuldig, sensueel, volwassen en speels. De relatie tussen haar en de oudere Smith is nooit vreemd of pervers. Lust blijft voorzichtig achterwege en de aantrekkingskracht tussen beide personages werkt perfect. Laat in de film duikt Christian Bale als John Rolfe op. Hij is een inwoner van de ondertussen flink uitgebreide nederzetting in Virginia en ontmoet er de door verdriet beheerste Pocahontas. Bale is ronduit subliem en wordt nergens de stereotiepe “tweede man” die geconfronteerd wordt met de affectie die zijn vrouw nog voelt voor een ander. Zijn vertolking is gelaagd, indrukwekkend sober en verbluffend beheerst.

Verder dagen een heleboel bekende acteurs op, wiens rollen flink werden weggeknipt in de montagekamer. Zo blijven Ben Chaplin en Jonathan Pryce stil, zien we Noah Taylor en John Savage in blink-and-you’ll-miss-them cameo’s en wordt de rest van de cast aangevuld met goede acteurs die allemaal uitstekend werk leveren. Christopher Plummer is een anker voor de film; de nagenoeg onbekende Yorick van Wageningen is erg sterk als Captain Argall en Wes Studi (die in films als Dances With Wolves, The Last of the Mohicans, Geronimo maar ook in Heat en Deep Rising te zien was) heeft eindelijk een rol die ver boven het cliché uitstijgt te pakken.

Het leven van de Indianen werd nooit beter in beeld gebracht en Malick, geholpen door de fantastische fotografie van Emmanuel Lubezki en de surrealistische klankband, maakt hen mysterieus, eng wanneer dat moet, als schimmen tussen de bomen en in het hoge gras, geduchte tegenstanders in de strijd en sociaal ver boven de “moderne mens”. Toch gaat hij niet in de fout door de kolonisten als wrede moordenaars af te schilderen. De Britten worden geplaagd door rampspoed, paranoia, goudkoorts en honger en zijn radeloos in hun verlangen om de Nieuwe Wereld te claimen. Als het geweld kort maar hevig losbarst is het gevecht er niet een tussen goed en kwaad maar handelen beide partijen uit een overlevingsdrang, vastbesloten om het paradijselijke land te behouden of te veroveren.

We kunnen nog alinea na alinea schrijven over waarom The New World een meesterwerk is. Anderen zeiden het reeds voor ons: Malick filmt niet, hij schildert. Hij is een beeldenkunstenaar wiens werk een ervaring inhoudt. Sommigen zullen dit verwerpen en klampen zich vast aan een duidelijk verhaal. Anderen omarmen Malicks stijl en houden van een uitdaging. Wij raden iedereen het tweede aan. De beloning is groot.