DE HEL VAN TANGER

Da’s al een prestatie op zich, want de films die de VTM-reeks Fait Divers tot nu toe heeft voortgebracht – Verlengd Weekend en Dennis van Rita - waren maar matig. Misschien heeft het er wel mee te maken dat de makers van De Hel van Tanger, producent Eric Wirix en regisseur Frank Van Mechelen, op voorhand hadden besloten de film in de bioscoopzalen uit te brengen. Dat merk je aan de look en de feel van de prent. De fotografie van Lou Berghmans voelt in al zijn eenvoud filmisch en niet klinisch aan.

We maken kennis met Marcel Van Loock (Filip Peeters), een buschauffeur uit een typisch, oervlaams gezin. Terwijl moeder de vrouw Agnes (Els Olaerts) het laatste hemd strijkt en de boterhammen in het zilverpapier wikkelt, hapt Marcel bij een flinke scheut koffie, de krant in de hand, de laatste boterham weg. Voor het eerst mag hij van zijn busbedrijf Bridge Tours een lange rit ondernemen. Met een bus Marokkanen op vakantie rijdt hij naar de Marokkaanse havenstad Tanger. Marcel doet de rit met zijn collega Wim Moreels (Axel Daeseleire), maar vreemd genoeg stapt ook Scholten zelf (Peter Bolhuis) mee de bus op.

Enkele uren later weet Van Loock waarom: de buseigenaar heeft maarliefst 350 kilo hasj in de bus verstopt. Jammer genoeg wordt de bus tegengehouden. Scholten bekent schuld, maar toch worden Marcel en Wim – na een schijnproces – veroordeeld tot vijf jaar gevangenisstraf. Het is een hard en oneerlijk verdikt, maar zonder enige kans op weerwerk worden ze opgesloten in de Prison Civil e de Tanger, bijgenaamd: De Hel van Tanger. De gevangenen leven er in mensonterende omstandigheden. Voedsel is er nauwelijks, de hygiëne is ver zoek en bovendien laten de wrede cipiers de knuppels lustig in het rond zwaaien.

Regisseur Frank Van Mechelen (De Indringer) voert ons letterlijk en figuurlijk mee de hel in. Hij zit met de camera dicht op wat er allemaal gebeurt. Mooi is dat niet. Marcel moet letterlijk vechten om een dekentje en een plaats om te slapen. Gelukkig ontfermt een andere Vlaming, Rudy Vermeersch (Peter Gorissen), zich al snel over Marcel. Hij leert hem de harde wetten van de gevangenis, waar ieder voor zichzelf vecht, maar alles te koop is voor een slof sigaretten. Met vallen en opstaan past Marcel zit aan de loodzware omstandigheden aan, tot hij zwaar ziek wordt en zienderogen aftakelt.

Ondertussen blijft op het thuisfront Marcels vrouw Agnes tevergeefs wachten op hulp van de overheid. Samen met haar schoonbroer Jozef (Warre Borgmans) organiseert ze een benefiet om haar man uit de gevangenis te krijgen. De regering werkt in alle opzichten tegen, tot de pers bij de zaak betrokken wordt en enkele hoge pieten het te warm krijgen. Misschien kan Marcel toch de Hel verlaten – op eigen kracht en niet tussen vier planken in de cargo van een vliegtuig.

De Hel van Tanger is gebaseerd op het echte relaas van de Belgische buschauffeur Pierre Stukken die in november 1996 in Marokko aangehouden werd op verdenking van drugssmokkel en zonder verdediging veroordeeld werd tot 5 jaar cel. De man kwam pas na 27 maanden doodziek vrij. Het verhaal kreeg destijds ruime aandacht in de Vlaamse pers en gaf de aanzet tot het zogenaamde transferverdrag dat Belgische gevangenen de toestemming geeft om hun straf in eigen land uit te zitten.

De Hel van Tanger is een sterke film met een nog sterkere hoofdrolspeler. Filip Peeters modelleerde zijn personage niet naar de echte Pierre Stukken, maar leeft zich helemaal in zijn rol als onschuldige gevangene in. Verborgen achter zijn reuzegrote bril kwijnt hij letterlijk en figuurlijk scène na scène weg. Het straffe is dat Peeters elke minuut waarin hij te zien is de aandacht van de toeschouwer pakt, zonder ook maar de indruk te wekken dat hij overdreven zijn best doet. Nog straffer is dat Peeters alle scènes in omgekeerde chronologie moest inblikken: de laatste scène – we verklappen met opzet het einde toch maar niet – werd als eerste ingeblikt.

Het zijn vooral de stukken in de gevangenis die diepe indruk maken, hoewel scenarist Paul Piedfort iets teveel leentjebuur speelt bij bekende, Amerikaanse gevangenisdrama’s. Er is de sadistische cipier en de cipier die toch een hart blijkt te hebben; er is het versjacheren van sigaretten in ruil voor eten; er is de obligate scène in de douche; de vriendschap die gesmeed wordt met een wijze, oude gevangene; er zijn de wreedheden onder de gevangenen en er is zelfs – en hier gaat de film toch echt uit de bocht – de obligate ontsnappingscène. Uiteraard is De Hel van Tanger geen documentaire en is het verhaal van Stukken slechts een aanleiding om een fictief verhaal te vertellen, maar de film was wellicht nog sterker geweest zonder overdrijving van de bekende clichés. Toch slaagt Van Mechelen in zijn opzet: de gevangenis van Tanger is letterlijk de hel.

Het toontje van de film in de scènes op het thuisfront is problematischer. De wat simpele Agnes weet helemaal niet van welk hout pijlen maken, maar wordt graag bijgestaan door schoonbroer Marcel (Warre Borgmans), een schoonprater die maar wat graag in de belangstelling staat en wel enkele van zijn vrienden op het ministerie zal aanspreken. Warre Borgmans geeft de term overacting een nieuwe dimensie en acteert alsof hij nog altijd paps speelt in Blinker en het Bagbag-juweel. Met snel geïmproviseerde persconferenties en hopen petities probeert hij de aandacht van de pers op de zaak Van Loock te vestigen. Toegegeven, hij slaagt in zijn opzet wanneer een perschef uiteindelijk toch de ballen heeft om de telefoonhoorn te grijpen en een cruciaal telefoontje te plegen.

Op die manier maakt Van Mechelen van De Hel van Tanger een heuse sociale aanklacht die voortdurend tussen nuance en simplisme schippert. Met de medegevangene Achmed en een bevriend Marokkaans meisje brengt de regisseur enige nuancering in het verhaal; maar de meeste instanties komen er niet goed vanaf: het Marokkaanse gerecht is door en door corrupt en omgekocht; de Belgische consul is een opgeblazen zak lucht die in geen geval de handen vuil wil maken; en de Belgische regering onderneemt ook al niets. Het grijpt je als toeschouwer wel degelijk naar de keel, maar als Van Mechelen op het einde van de film Agnes een monoloog laat afsteken tegen de ministers met hun hoge wedde, speelt hij wel heel erg in de kaart van bepaalde politieke ideeën en dat kan toch niet de bedoeling zijn.

Al bij al is De Hel van Tanger op enkele schoonheidsfoutjes na een erg solide, sterke en aangrijpende Vlaamse film die een groot publiek verdient. Het verhaal vol onrecht en onmenselijkheid moet verteld en gehoord worden. Vrolijk wordt een mens er niet van, maar even nadenken doet het je wel.