Scenaristen moeten al uit het goede hout gesneden zijn om nog te kunnen verrassen met het verfilmen van een bankoverval in New York. Spike Lee is gelukkig ervaren en pienter genoeg om clichés achterwege te laten en te vervangen door intelligente plotwendingen en sluwe verwijzingen naar terrorisme, materialisme en onderhuids nationalisme. Inside Man verveelt bijgevolg nooit en haalt vernietigend uit wanneer het moet.
De prent opent met een monoloog door Dalton Russel (Clive Owen), een uitgekiende bankovervaller die uit de doeken doet hoe, waar en met wie hij een waardevol iets uit een New Yorkse bank gaat wegplukken. Meteen valt zijn onwrikbare zelfzekerheid op, die de hele film lang elke hindernis omver blaast en hem helpt iedereen te snel en te slim af te zijn. Aan de vervaarlijke beschermpakken valt even later meteen af te leiden dat het schilderteam haar busje niet voor een enorme bank parkeert om die van een likje verf te voorzien.
Geniaal vermomd wordt de bank kalm betreden en nadat alle bewakingscamera’s subtiel zijn uitgeschakeld wordt alle aanwezigen brutaal duidelijk gemaakt dat het de trawanten van Russel menens is. Om onduidelijkheid te zaaien bij de politie krijgen alle klanten hetzelfde pak aangetrokken als de overvallers en worden even later als gijzelaars opgesloten. Uiteraard verkeren onder hen enkele helden en heldinnen die het niet eens zijn met de overvallers en de held trachten uit te hangen. Russel aarzelt niet hen hardhandig aan te pakken met tot gevolg een steeds explosiever wordende en moeilijk te controleren situatie.
Uiteraard blijft de NYPD niet lang achterwege en het is de zelfzekere maar met een gekrenkt verleden sjouwende Keith Frazier (Denzel Washington) die de opdracht krijgt toenadering te zoeken tot de sluwe Dalton Russel. Gaandeweg wordt duidelijk dat het Russel niet gaat om de grote hoeveelheden geld maar om een kostbaar document dat haar oorsprong heeft in een duister verleden van de illustere bankdirecteur Arthur Case (een geslepen Christopher Plummer). De belangen overstijgen het bereik van Frazier en Case besluit de venijnige advocate Madeline White (Jodie Foster) in te schakelen. Wat volgt is een stekelig schouwspel waarin Frazier zich koste wat het kost staande tracht te houden in een kat-en-muisspel tussen openbaarheid en Arthur Cases reputatie.
Die laatste ziet zijn kolossaal imperium plots in gevaar verkeren en rekent op White om een delicate herinnering uit te wissen. Maar Russel weet zich echter geniaal af te zonderen, hierbij geholpen door een uitgekiende voorbereiding en een al even koel team rondom hem. Flash forwards naar het door Frazier geleid onderzoek dat op de overval volgt zetten het ingenieuze karakter ervan nog extra kracht bij. Het wordt zoeken naar een naald in een hooiberg voor de zo al niet bijster succesvolle en bovendien op promotie beluste Frazier. Deze beseft dat zijn verantwoordelijkheid geen grenzen kent en dreigt de controle te verliezen in een kluwen waarin veel meer op het spel staat dan alleen het leven van de gegijzelden.
Spike Lee linkt zijn recente werken graag aan 9/11. Eerder liet hij de aftakeling van een veroordeelde, meesterlijk vertolkt door Edward Norton, volledig afspelen rondom Ground Zero in het knappe The 25th Hour. Ook nu zijn de verwijzingen talrijk (let op de “Never forget”-wand die een discussie tussen Frazier en White omkadert) en het is wezenlijk om de gehele film als een metafoor voor 11 september op te vatten; een welvoorbereide en moeilijk oplosbare inval in The Big Apple die burgers treft, de autoriteiten radeloos achterlaat en haar uiteindelijke motief heeft in hogere, moeilijk te doorgronden kringen. Ook de gevolgen die de vernieling van de Twin Towers met zich meebrachten schuwt Lee niet. Wanneer een Arabier uit de bank wordt vrijgelaten, wordt diens geloofsovertuiging door de autoriteiten bijtend genegeerd en onderhevig gemaakt aan onterechte verdachtmakingen, enkel en alleen omwille van diens uiterlijk.
Niet alleen 9/11 keert vaak terug in het werk van Lee. Hij huivert bij het hedendaags, schaamteloos materialisme van de (zwarte) Amerikaanse jongeren en laat het niet na (net zoals eerder al in het gevoelige He Got Game) dit in een ouderwetse robbermovie te verwerken. Zo zien we een knaapje, zittend op een stapel dollars, ijskoud de ene na de andere burger omleggen op een draagbaar computerspelletje waarin het draait om het zo veel mogelijk geld aftroggelen in een zwart getto. Wanneer Russel verhaal komt halen antwoord de jongen met de oneliner van een bekend hedendaags Amerikaans filosoof; “Get rich or die trying.”
Ook de steeds groeiende isolatie van de top in zowel de zakenwereld als het politieke gebeuren in de Verenigde Staten vuurt Lee in het gezicht van de kijker. Arthur Case is een arrogante en ziekelijk op macht beluste bankdirecteur die zijn imperium schijnbaar niet alleen bouwde op zijn economisch inzicht maar er onkuise trucjes op nahield en daar nu de rekening voor dreigt te zullen moeten betalen. Maar met Russel is er een geniale bankrover nodig om deze onzedigheden aan de buitenwereld bloot te geven, als ook hij al niet bezwijkt aan de het wenkende, door Case aangeboden geld.
Denzel Washington, de poulain van Spike Lee, kan heerlijk zichzelf zijn in de rol van de detective Keith Frazier. Deze betreed het terrein niet alvorens zijn hoed in de juiste plooi op het strak beringbaarde gezicht te hebben gezet. Frazier bezit niet de intelligentie en vastberadenheid van zijn opponent maar aarzelt niet hem verbaal plat te walsen. Prima gecast door Spike Lee, die al te goed beseft in welke rol Washington zich het best voelt. Als Russel hem uitdaagt (“Soon I'm gonna be sucking down pina coladas in a hot tub with six girls named Amber & Tiffany”) antwoordt hij gezwind (“No, it's more like in the shower with Jamal & Jesus… and it wont be a pina colada that you'll be sucking!).
Fraziers rol is Washington op het lijf geschreven en dat geldt evenzeer voor de tegenpartij. Clive Owen schittert ronduit als de bedreven Russel, monotoon in het converseren maar vastberaden in het overvallen. Owens toegeëigende stoppelbaard, eeuwige grijns en in het ijle kijkende ogen vinden we ook in de ijzig kalme en vastberaden Dalton Russel. En dan is er nog een bijrolletje voor Jodie Foster, die op de haar toegeëigende wijze vorm geeft aan de zelfingenomen Madeline White. Haar air straalt een dusdanige arrogantie uit, en de jukbeenderen staan zo gespannen dat het onmogelijk is om van haar vertolking te genieten, tenzij met leedvermaak ten aanzien van de steeds onzekerder wordende Frazier.
Inside Man is veel meer dan een bankovervalfilmpje uit een dozijn. Het is een onderhuids striemende uithaal naar de bewust onduidelijk gehouden gang van zaken in de hogere kringen van de VS. Bovendien is de cast ervaren en op niveau, de regie strak en uitgebalanceerd en de plot om duimen en vingers bij af te likken.
[START INFO]
Titel:
Inside Man
Genre:
Actiethriller
Speelduur: 2u09
Regisseur: Spike
Lee
Acteurs: Denzel Washington, Clive Owen, Jodie Foster, Christopher
Plummer, Willem Dafoe, Chiwetel Ejiofor
[END
INFO]