THE MERCHANT OF VENICE

William Shakespeare lijkt een man van alle tijden. Hij leefde ongeveer vijf eeuwen geleden, maar hij blijft zelfs in een tijd waar toneelschrijvers al lang geen in inkt gedoopte veer meer gebruiken, populair. Zijn toneelstukken worden nog steeds op de bühne gebracht, maar dan meestal getooid in een modern jasje. Ook de filmwereld heeft Shakespeare al lang geleden ontdekt en verschillende regisseurs en acteurs hebben zijn stukken veelvuldig gebruikt om aan te tonen dat zij het potentieel in zich dragen om een stuk van Shakespeare tot een goed einde te brengen.

Denk maar aan de diverse pogingen die Kenneth Branagh heeft ondernomen om Hamlet, Othello, Henry V en Much Ado About Nothing naar zijn hand te zetten. We mogen ook niet de poging van Mel Gibson vergeten die ooit zonder schroom een zwaarmoedige Hamlet heeft neergezet, verschrikkelijk accent inbegrepen. Baz Lurhmann probeerde het op zijn beurt met een MTV-versie van Romeo en Julia, iets wat toch zorgde voor een nieuwe kijk op het werk van de schrijver, voor sommigen een iets te nieuwe kijk. Maar het hoogtepunt van de Shakespeare-gekte was toch wel Shakespeare in Love, de met oscars overladen fictieve biopic over de meester zelf. Sinds Shakespeare in Love was het een beetje stil geworden rond William en zijn schrijfsels.

Maar nu is hij helemaal terug. Niet als zichzelf, goddank, maar in een nieuwe verfilming van één van zijn stukken: The Merchant of Venice. Deze keer kwamen er geen vernieuwingen aan te pas, het stuk is zo getrouw mogelijk verfilmd, zonder veel poespas. De regisseur, Michael Radford, koos voor een zo helder mogelijk aanpak – spaarzame montage en goede soundtrack - en acteurs die bekwaam genoeg zijn om de verzen van Shakespeare met het nodige elan te citeren. Zijn keuze viel op Jeremy Irons die de rol van de koopman uit de titel, Antonio, op zich mocht nemen en op Joseph Fiennes, die zijn rol van verliefde jongeling, smachtende blikken incluis, uit Shakespeare in Love nog eens mocht overdoen. Maar de beste zet van Radford was om Al Pacino te casten in de rol van de gekrenkte jood Shylock. Pacino, die de laatste jaren een beetje op zijn retour was, zet hier een prachtvertolking neer. Het doet eens deugd om de man in rol te zien die hem misschien op het eerste gezicht niet op het lijf geschreven staat. En misschien doet hij het juist daarom met verve. De verzen van Shakespeare lijken hem even goed te liggen als de maffiaanse dialogen uit The Godfather.

Niettegenstaande dat de film gedragen wordt door goede vertolkingen en een heldere regie, is er toch een grote ‘maar’: het verhaal. Het is niet bij definitie zo dat alle stukken van Shakespeare één voor één meesterwerken zijn. The Merchant of Venice is zo’n stuk dat eigenlijk niet slecht is, maar er ook niet met kop en schouders boven uitsteekt. Het deel over koopman Antonio die bij de jood Shylock een lening aangaat om zijn vriend Bassanio te helpen, is best te pruimen. Shylock, gekrenkt en belust op wraak omdat hij dagelijks wordt beschimpt omdat hij joods is, kan Antonio overhalen om een contract te tekenen waarin er vastgelegd wordt dat als Antonio Shylock niet voor een bepaalde datum terugbetaald, hij recht heeft op een pond van Antonio’s eigen vlees. Het feit dat Antonio’s schepen en dus ook zijn fortuin vergaan voordat hij de jood kan terugbetalen, maakt alles des te interessanter. Maar het randverhaal over Bassanio die verliefd is op Portia en om haar te kunnen huwen uit drie kistjes moet kiezen, is te verwaarlozen. Het feit dat op het einde van de film deze twee verhalen samenkomen en het dan nog enkel lijkt te handelen over vrouwen die zich verkleden in mannen en ringen die worden uitgewisseld, zorgt ervoor dat alles in het water valt. Het enige personage waar je nog iets over wil horen, Shylock, wordt dan in een sneltempo afgewerkt.

Natuurlijk valt de filmmakers niet veel te verwijten. William was blijkbaar niet in zijn beste doen toen hij The Merchant of Venice schreef. Maar het verhaal toont op bepaalde momenten flitsen van de genialiteit van Shakespeare en door de goede vertolkingen wordt het niet helemaal een miskleun.

Anthony Horowitz schreef ooit een schitterend boek over hoe het Shakespeare zou vergaan zijn mocht hij in deze tijd geleefd hebben. Horowitz plaatst hem als scenarioschrijver in een decadent Hollywood waar hij ten onder gaat aan seks, drugs en geweld. Go figure!