TSOTSI

Velen hadden het ongetwijfeld gehoopt maar weinigen verwacht: een Oscarnominatie voor Beste Buitenlandse Film voor L’Enfant. Hoewel uitzonderlijk knap gemaakt bleek deze minimalistische, in een deprimerende realiteit badende prent toch geen Academy Award materiaal. Uiteindelijk moesten vier genomineerde films (Don’t Tell, Joyeux Noël, Paradiso Now en Sophie Scholl – The Final Days) hun meerdere erkennen in Tsotsi; een prent die narratief opvallende gelijkenissen vertoont met L’Enfant.

Johannesburg, Zuid-Afrika. De jonge Tsotsi (wat zoveel betekent als “dief”) is de leider over een kleine bende onrustzaaiers. Als na een brutale roofmoord de gemoederen binnen de groep hoog oplopen en Tsotsi een van zijn partners in crime te lijf gaat raakt de agressieveling op de dool. Hij besluit een wagen te stelen en schiet daarbij de bestuurster neer. Onderweg ziet hij tot zijn grote verbazing een baby op de achterbank. Er zit voor hem niets anders op dan de baby onderdak te verschaffen in het krot waar hij verblijft, zonder dat de leden van zijn bende op de hoogte worden gebracht. Beladen met deze verantwoordelijkheid moet Tsotsi niet alleen nadenken over zijn gedrag maar wordt hij ook geconfronteerd met zijn harde verleden en zijn eenzaamheid.

De vergelijking met L’Enfant is bij het lezen van deze synopsis gauw gemaakt. Beide films handelen over iemand die in de marge leeft, iemand die zonder een vaste routine of plan van dag naar dag leeft. In tegenstelling tot het hardere en betere L’Enfant (waarin Jérémie Reniers Bruno bij de komst van zijn eigen kind resoluut weigert een vader te zijn en steeds verder wegzakt in infantiele chaos en egoïsme) neemt het titelpersonage bijna meteen zijn – toegegeven – twijfelachtige verantwoordelijkheid op zich en, hoewel onbeholpen en onbezonnen, is er nooit echt twijfel dat Tsotsi misschien niet het juiste zal doen. Misschien heeft dat ook te maken met de overigens uitstekend acterende Presley Chweneyagae, die, “geplaagd’ door zijn jonge looks, als de aanvankelijk gevaarlijke en labiele Tsotsi net niet voldoende overtuigend is (iets wat eigenlijk in de film zelf wordt aangekaart als een rivaliserende gangster Tsotsi belachelijk maakt en hem als niets meer dan een kind beschouwt). Chweneyagae voelt zich veel beter thuis in het emotioneel zware werk dat zijn personage later wacht. Ook de om hem heen wentelende cast vol nobele onbekenden leveren mooi werk af. Tsotsi’s bendeleden blijven gelukkig niet de eendimensionale boefjes die ze eerst lijken (de ietwat domme maar goedhartige dikkerd, de ambitieuze psychopaat, de belezen stem van het geweten) maar krijgen gaandeweg een diepere inhoud mee die de film alleen maar beter maakt. Ook de door zorgen verteerde ouders van de baby en Therry Pheto als de jonge vrouw die door Tsotsi wordt “ingelijfd” om deels voor de baby te zorgen zijn uitstekend.

Regisseur Gavin Hood leverde met Tsotsi een visueel knappe, ontroerende prent af die een eerlijk, hard maar warm, menslievend beeld over (over)leven in Zuid-Afrika schetst. Soms kan Hood toch de meligheid niet vermijden en komt zijn film inhoudelijk gevaarlijk dicht in de buurt van een zaterdagavondtelevisiefilm en ook de vele diep emotionele blikken die de personages onderling uitwisselen, gekoppeld aan te voor de hand liggende flashbacks (we weten dat Tsotsi een hard leven heeft, ook zonder de typische “kijk eens wat er in zijn jeugd misging” flashbacks), maken de prent soms onecht zwaarmoedig. Gelukkig zorgen de acteurs, de eens ruwe dan weer tranentrekkerige maar geslaagde soundtrack, de beeldregie en de schaarse maar welkome humor (Tsotsi eerste pogingen als vader blijken vrij angstaanjagend – mieren kruipen op het gezicht van de onophoudelijk huilende baby – maar zijn vreemd genoeg niet zonder een bijna Chaplin – Keaton- achtige charme) voor een positief eindresultaat. En het mag dan wel voorspelbaar zijn, wie zelfs niet een klein beetje ontroerd is bij de hartverscheurende, onafwendbare finale laat maar beter eens zijn hart nachecken.

Niet meteen de Beste Buitenlandse Film van het jaar maar een ingetogen, mooi gemaakte parabel over de keuzes die we zelf maken in het leven en diegene die ons soms worden opgedrongen.