De in 1942 in München geboren Herzog kan op zijn minst als een druk bezige regisseur bekeken worden. Hij is waarschijnlijk het meest bekend omwille van zijn explosieve en gewelddadige werkrelatie met acteur Klaus Kinski (tijdens de opnames van een van hun films dreigde een uitzinnige Herzog dat hij Kinski, die wou opstappen, zou doden en vervolgens zelfmoord zou plegen indien de acteur niet op andere gedachten kwam). Herzog heeft de reputatie de enige regisseur te zijn die de waanzinnige Kinski kon temmen maar geeft ook schaamteloos toe dat hij elk grijs haar op zijn hoofd “Kinski” noemt. Sinds enkele jaren steeg Herzog enigszins op uit de obscuriteit maar dat maakt hem er niet minder mysterieus op. Zo schreef hij samen met X-Men 2 en X-Men 3 scenarist Zak Penn het scenario voor de uiteindelijk als een grap ontmaskerde “mockumentary” Incident at Loch Ness over de zoektocht naar het beroemde Schotse monster en is het ook bij deze Grizzly Man soms niet eenvoudig om waarheid van fictie te scheiden. Het lijkt wel alsof Herzog de kijkers aan het twijfelen wil brengen en velen stellen zich dan ook (terechte?) vragen over de authenticiteit van de prent.
In Grizzly Man blikt Herzog terug op de laatste levensjaren van Timothy Treadwell, een excentrieke milieuactivist die dertien zomers lang tussen de grizzlyberen in Alaska leefde. In oktober 2003 kwam er een brutaal einde aan zijn zelfverklaarde queeste om de beren te beschermen toen hij samen met zijn op dat moment bij hem aanwezige vriendin Amie Huguenard door een van de beren verscheurd werd. Het videodagboek van Treadwell, die zijn belevenissen onophoudelijk en zelfverheerlijkend filmde, vormt de rode draad van deze onvergetelijke documentaire waarin nog veel meer dan een pleidooi voor het behoud van de natuur een schrijnend karakterportret van een erg eenzame, buiten de maatschappij levende naïeveling wordt geschetst.
Wie zich bij deze film aan een realistische Gorillas in the Mist-achtige National Geographic documentaire verwacht komt bedrogen uit. Herzog is veel meer geïnteresseerd in Treadwell als persoon en steekt zijn fascinatie voor de tierende en vaak labiele Treadwell, die hem ongetwijfeld aan zijn eigen ervaringen met Kinski deed terugdenken, niet onder stoelen of banken. De film is vaak grappig om dan plots ontroerend, confronterend, schrijnend of zelfs angstaanjagend te worden. De ontelbare beelden van Treadwell die babytaal uitkramend een beer nadert zijn bijna ondraaglijk intens en het feit dat de man uiteindelijk zo aan zijn einde kwam maakt het alleen maar erger (Wie een beetje logisch nadenkt komt tot de vaststelling dat het al ongelooflijk zou zijn om een zomer tussen onvoorspelbare beren te overleven, laat staan dertien!). Herzog, die erg aanwezig is in de prent, is bijna een volwaardig “personage” en projecteert zijn eigen gevoelens, ideeën en meningen op Treadwell en diens doel, zonder hem daarbij al te nadrukkelijk te veroordelen. Wij werden in ieder geval erg geraakt door de beelden waarin Treadwell - bij gebrek aan een beter woord – “vriendschap” sluit met een vos en het dier hem nieuwsgierig blijft volgen. In de wereld van Treadwell, waarin hij nagenoeg geen band heeft met andere mensen, is de vos bijna een symbool van onvoorwaardelijke vriendschap en toont het aan de kijkers dat temidden van de wreedheid in de natuur ook rust kan bestaan.
Indrukwekkend zijn ook de vele bekentenissen van Treadwell. In zijn geheel eigen infantiele stijl dartelt Treadwell door het beeld als een zichzelf ophemelende Don Quichote, vechtend tegen iedereen die zijn liefde voor de dieren niet deelt. Het is moeilijk om niet een klein beetje sympathie te koesteren voor de gedoemde kerel maar zijn net niet schizofrene gedrag en uit de hand gelopen fantasiewereld laten toch een vrij grimmig dubbel gevoel achter.
Als Grizzly Man al twijfels oproept en in melig drijfzand dreigt weg te zakken dan is het in de interviews die Herzog met Treadwells ex-vriendin Jewel, diens ouders en een zielsverwante toont. Vooral de hallucinante scène waarin Jewel Treadwells nog steeds tikkende (!) horloge uit de handen van een absurde begrafenisondernemer ontvangt is op zijn minst vreemd te noemen. Het zijn momenten die de geloofwaardigheid van de film dreigen onderuit te halen (wat meteen ook verklaart waarom heel wat kijkers menen dat de hele documentaire vals is en zelfs “’t is z’n verdiende loon!” schreeuwend ronduit vijandig staan tegenover Treadwell) en het is alsof Herzog, wiens bedoelingen steeds in mistige nevelen gehuld blijven, bewust het publiek op het verkeerde been wil zetten. Later komt ook de beruchte audiotape (waarvan er een vervalsing op het internet te vinden is) met daarop de geluiden van Timothy’s en Amie’s dood aan bod en Herzog laat ons – misschien maar goed ook – niet luisteren naar het bewuste geluidsspoor. In plaats daarvan luistert hij in de documentaire voor het oog van een starende Jewel naar het bandje, lijkt hij oprecht aangedaan en smeekt hij haar om nooit naar de tape te luisteren en die te vernietigen. Ook hier weer komen de oprechtheid en realiteit van Grizzly Man in het gedrang en gaan zelfs volledig aan het wankelen als de zo uit een slechte horrorfilm geplukte begrafenisondernemer nog eens op het toneel verschijnt en Herzog de kijker op onverklaarbare, op de lachspieren werkende close-ups trakteert!
Dat alles maakt van Grizzly Man een uitstekende, maar ook soms frustrerende kijkervaring. Wij twijfelden niet aan de authenticiteit van de prent en voelden best wel sympathie voor de op zijn minst licht gestoorde Treadwell maar konden toch niet ontkennen dat het resultaat soms bevreemdend was en dat Treadwells dubieuze missie belangrijker was voor hem dan voor de dieren die hij wanhopig wou beschermen. Het majestueuze, door Treadwell wijselijk van op een afstand gefilmde gevecht tussen twee beren is het ultieme bewijs dat het onze plicht is om deze prachtige dieren voor uitsterven te behoeden, maar dat we tegelijkertijd ook maar beter uit hun buurt kunnen blijven.
Grizzly Man is komisch, naïef, idealistisch, hartverscheurend, eigenaardig, wreed, chaotisch en onzinnig maar nooit belerend, prekerig of cynisch. Niet slecht voor een “kleine” documentaire over een bijna clichématige excentriekeling met het kapsel van een surferboy.
Over Herzogs volgende project valt er alvast minder te discussiëren: Rescue Dawn is een oorlogsdrama met een alweer sterk vermagerde Christian Bale en Steve Zahn in de hoofdrollen.
[START INFO]
Titel:
Grizzly Man
Genre: documentaire
Speelduur: 1u43
Regisseur: Werner Herzog
Acteurs: Werner Herzog, Timothy Treadwell, Willy Fulton,
Kathleen Parker, Franc G. Fallico, Sam Egli
[END
INFO]