TRISTAN + ISOLDE

Meer dan vijfentwintig jaar heeft het geduurd voor Ridley Scott het tragische verhaal van Tristan en Isolde op het grote scherm kon brengen. Oorspronkelijk was de film bedoeld als opvolger van zijn debuut The Duellists uit 1977, maar een slijmerig beest uit de ruimte besliste er anders over. Scott regisseerde Alien, maar Tristan en Isolde verdwenen nooit uit zijn hart. Hoe vertederend!

De Keltische sage van de twee geliefden Tristan en Isolde dateert vermoedelijk uit de zevende eeuw en is het best bekend als de opera die Richard Wagner er in 1859 over componeerde. De sage wordt dikwijls afgedaan als een doorslagje van Romeo and Juliet, maar het omgekeerde is waar: men vermoedt dat William Shakespeare zijn inspiratie voor het beroemdste liefdeskoppel aller tijden uit de Keltische verteltraditie haalde. Een grootse, Amerikaanse filmversie heeft lang op zich laten wachten en kwam er niet zonder slag of stoot. Zelfs toen de opnames afgerond waren, bleek distributeur Twentieth Century Fox niet echt overtuigd. Tristan + Isolde bleef een jaar lang op de planken stof verzamelen en kreeg in januari van dit jaar in Amerika een haast geruisloze release. Zoveel voorzichtigheid en nederigheid doet nochtans afbreuk aan de film die weliswaar geen tijdloze klassieker blijkt te zijn, maar een erg degelijke en waardevolle adaptatie van de sage.

Het verhaal heeft een klassieke opbouw. In een proloog maken we kennis met Tristan en Isolde als kind. Tristan ziet hoe Ierse veroveraars zijn hele familie uitmoorden en blijft als wees achter. Isolde is de dochter van de Ierse bruut King Donnchadh (David O'Hara). We bevinden ons rond het jaar 600, nadat het Romeinse Keizerrijk gevallen is en het Engels grondgebied uiteenbrokkelt in elkaar beconcurrerende gebieden. De eenheid is zoek en dat speelt in de kaart van de Ieren, die maar wat graag hun land zouden willen uitbreiden. Koning Marke (Rufus Sewell) adopteert Tristan (James Franco) en voedt hem op als zijn eigen zoon, een beetje tegen de zin van Melot (Henry Cavill), Markes echte zoon. Tristan blijkt een uitstekende vechtersbaas en leidt het verzet van de Engelsen tegen King Donnchadh. Tristan wint, maar krijgt een giftige pijl tussen de ribben.

De Engelsen denken dat Tristan dood is en leggen zijn lichaam naar aloude Keltische traditie op een bootje dat ze de zee opduwen. Er is weinig verbeelding voor nodig om te weten dat het gif niet echt dodelijk was en dat Tristan even later levend en wel (nou ja) aanspoelt in Ierland. Het is de rusteloze Isolde (Sophia Myles) – op zoek naar liefde en avontuur - die hem vindt en in het geheim verzorgt. Nog voor ze Tristan met haar lichaamswarmte van de onderkoeling heeft gered, vonken de twee al vuur van pure passie. Om te verhullen dat ze eigenlijk Donnchadhs dochter is, doet Isolde zich voor als de dienstmeid Brangane.

Het verhaal wordt nog complexer, maar we houden het spannend voor zij die het oorspronkelijke verhaal nooit lazen. Uiteraard zorgt de identiteitsverwisseling tussen Isolde en Brangane voor de nodige verwarring en problemen. King Donnchadh ontdekt Tristans aanwezigheid en dan is er ook nog een tornooi waar Isolde als hoofdprijs geschonken zal worden aan de winnaar. Koning Marke van zijn kant wil er ondertussen alles aan doen om de vrede in zijn gebieden te verzekeren en er is de positie van de achteruitgeschoven Melot. Wie op zoek gaat naar het magische liefdesdrankje of de gigantische draak uit de sage komt bedrogen uit. Scenarist Dean Georgaris bande alle magische elementen uit deze moderne adaptatie. De liefde tussen deze Tristan en Isolde is echt, levensecht.

Wie anno 2006 een eeuwenoud en overbekend verhaal als Tristan en Isolde verfilmt kampt uiteraard met een gigantisch probleem: het komt algauw afgezaagd en clichématig over. In tegenstelling tot bijvoorbeeld Baz Luhrman die Romeo + Juliet herinterpreteerde voor de MTV-generatie trekt regisseur Kevin Reynolds zich daar weinig van aan. Zijn film is in alle facetten klassiek en voorspelbaar en doet geen moeite een oververwend publiek te behagen. We krijgen dus een mengeling van landschappen, locaties, gevechten en tornooien die we al een aantal keer eerder zagen in Arthuriaanse verfilmingen. Reynolds (vooral bekend van zijn heroïsch dispuut met Kevin Costner over de film Waterwold uit 1995) doet dat niet slechter of beter dan zijn voorgangers; degelijkheid is zijn handelsmerk.

Voor een film als Tristan + Isolde zijn de twee leads uiteraard van kapitaal belang. Geen Leonard Whiting zonder Olivia Hussey, geen Leonardo DiCaprio zonder Claire Danes. Met James Franco kozen de producenten niet voor de meest bekende mannelijke tronie, maar de acteur die we nog het beste kennen als snoodaard Harry Osborn uit de Spider-Man trilogie trekt behoorlijk zijn streng. Sophia Myles (Underworld) is als Isolde een openbaring van formaat. Er is inderdaad geen liefdesdrankje voor nodig om in zwijm te vallen voor haar goddelijke verschijning. Opvallend is dat Dean Georgaris zijn helden meer dan ooit tegen hun verliefdheid laat vechten. Ze zijn zich opvallend bewust van hun nietigheid in een groter geheel en zijn bereid zich daarvoor op te offeren. Tot ze uiteraard beseffen dat echte liefde zich niet door het verstand laat dicteren, laat staan laat bedwingen door begrippen als eer en trouw.

In 1996 kwam Baz Luhrmans Romeo + Juliet aan als een mokerslag die het hart in een klap verbrijzelde. Dat is met deze Tristan + Isolde niet echt het geval. Daarvoor gaat Kevin Reynolds te braafjes en klassiek te werk en kleurt hij te weinig buiten de lijntjes. Dat neemt niet weg dat je na een dikke twee uur de ogen nauwelijks droog kan houden. Ook na zoveel jaren blijft het verhaal over de onmogelijke liefde, de eeuwige strijd tussen verstand en hart, immers tot de verbeelding spreken. De laatste beelden van de film vormen door middel van een naschrift een klassieke epiloog. Voorspelbaar, maar effectief genoeg om helemaal in snotteren uit te barsten. Life is greater than death. And love is greater than either.