TIDELAND

De film is een prachtig voorbeeld van ‘alles wat er fout kan gaan, gaat ook fout’. Maar nu lijkt het tij toch te keren. Gilliam heeft eindelijk een film, zonder pech of inmenging van de studio, in de zalen kunnen brengen. Tideland is een bewerking van het gelijknamige boek van Mitch Cullin over het meisje Jeliza-Rose dat probeert te overleven door te vluchten naar een fantasiewereld. Alles lijkt perfect voor Gilliam. Het verhaal van Tideland lijkt er een te zijn waar de man zijn fantasierijke en creatieve regie volledig in kwijt kan, maar niets blijkt minder waar te zijn. Tideland is een teleurstelling.

Het hoofdpersonage Jeliza-Rose groeit op tussen twee aan drugs verslaafde ouders. Wanneer de moeder sterft aan een overdosis, neemt de vader Jeliza mee naar het huis van haar overleden grootmoeder. Het huis ligt ergens verlaten in de prairie van Texas, naast een spoorweg. Al snel wordt Jeliza aan haar lot overgelaten als ook haar vader sterft aan een overdosis. Haar enige vrienden zijn vier hoofden van barbiepoppen die ze elk een eigen stem en karakter geeft. Ze ontmoet ook haar buren, de vrouw Dell, die allergisch is aan bijensteken en een vreemde voorliefde heeft om dode dingen op te zetten, en haar broer Dickens, die mentaal gehandicapt is. Jeliza probeert vriendschap te sluiten met deze twee vreemde figuren, maar dat blijkt niet zo gemakkelijk te zijn. Door Dell wordt ze gezien als een spionne en een indringster, maar met de zwakzinnige Dickens kan ze wel een vriendschap opbouwen door geheimen te vertellen en elkaars fantasie te delen.

Het verhaal is opgevat als een gitzwarte sprookje, een soort Alice in Wonderland op speed. Gilliam legt verscheidene keren een link naar het sprookje en probeert de lotgevallen van Jeliza te vergelijken met de reis van Alice door Wonderland. Maar de vergelijking houdt al snel op, want bij Jeliza gebeurt er heel weinig in tegenstelling tot Alice haar avonturen. We zien haar door de prairie huppelen, meestal vergezeld van één van haar poppenhoofden. We zien haar spelen met Dickens in zijn zelfgemaakte duikboot, waar ze plannen maken om de grote haai – lees: de sneltrein die door de prairie raast - te vermoorden. Of we zien haar Dell bespieden terwijl ze haar broer afblaft. Er gebeurt redelijk weinig, ook omdat er zo’n beperkt aantal personages is. Gilliam slaagt er niet in om de kijker te blijven boeien. Op een bepaald moment lijkt het verhaal volledig vast te zitten. De nieuwe elementen die worden toegevoegd om de film weer een beetje vaart te geven en spannend te maken, zie je al van ver aankomen.

Nochtans heeft Gilliam zijn best gedaan om de overgang van realiteit naar fantasie zo ambigu mogelijk te laten verlopen. In het begin van film is het duidelijk dat Jeliza zelf de stemmetjes van haar poppenhoofden doet, maar hoe verder in de film, hoe meer de hoofden zelf beginnen te praten en te bewegen. Je raakt als kijker de greep op de realiteit kwijt, net zoals Jeliza. Wanneer Jeliza zich inbeeldt dat ze in een oceaan zwemt, wordt dit door Gilliam heel mooi in beeld gebracht. Maar dat is dan ook het hoogtepunt van de film, want daarna blijft alles redelijk oppervlakkig. Het is alsof Gilliam zich ergens geremd voelde om zich in zijn regie volledig te geven. Hij maakt wel gebruik van schuine kadreringen en vreemde camerastandpunten, maar daar blijft het ook bij. Gilliam heeft te veel laten liggen om de film echt fantasierijk en creatief te noemen.

Tideland is geen complete mislukking, maar als kijker heb je er al snel genoeg van. Na een tijdje zijn de reacties van Jeliza-Rose op hetgeen gebeurt in haar omgeving niet meer schattig. Het blijkt gewoon een kinderlijke naïviteit te zijn, iets wat al snel op de zenuwen werkt. Vooral als blijkt dat een meisje dat in zo’n gezin opgegroeid is, niet merkt wanneer haar vader gestorven is en hem gewoon dagenlang aanspreekt alsof hij nog leeft, ook al stinkt hij uren in de wind. In het begin heb je medelijden met haar, maar na een uurtje ben je dat medelijden kwijt en hoop je dat ze nog een beetje gezond verstand in zich heeft om zichzelf uit haar ellendige situatie te redden. Maar op het einde van de film zijn de jaren van verstand voor Jeliza-Rose nog steeds niet aangebroken.

Hopelijk zullen voor Terry Gilliam de jaren van verstand wel snel aanbreken en zal hij, wanneer hij nog eens de kans krijgt om een goede film te maken, de kans niet laten liggen.