LADY IN THE WATER

Als filmliefhebber kies je altijd de kant van de regisseur, niet van de filmstudio. Het nieuws dat M. Night Shyamalan en Touchstone Pictures (onderdeel van Disney) na vier succesvolle films wegens creatieve meningsverschillen uit elkaar gingen, bleek dan ook niet zo verontrustend. Het betekent meestal dat de regisseur sterk genoeg is om zijn artistieke visie te laten primeren op makkelijk geldgewin. Het betekent een overwinning van de kunst op de commercie. In dit geval bleek het gewoon een goede beslissing van de Grote Muis, want met Lady in the Water lijkt M. Night Shyamalan de trappers helemaal kwijt. Hij schopt wild in zich rond, duikelt in de diepte, botst tegen de muur. Pech voor Warner Bros. dat het wel aandurfde om met de regisseur in zee te gaan.

Lady in the Water is zoals genoegzaam bekend een verhaaltje voor het slapengaan. Shyamalan improviseerde elke avond een stukje van het verhaal voor zijn eigen dochters, een beetje zoals Stephen King destijds Eyes of the Dragon uit zijn duim zoog voor zijn dochtertje Naomi. Bedverhalen zijn een beetje zoals soaps: leuk en spannend op het moment zelf, maar plak alle stukjes aan elkaar en je krijgt een eindeloos rammelend verhaal zonder structuur, spanningsboog of logica. Het lijkt erop dat Shyamalan zo'n rijk arsenaal aan creaturen, mythologieën en personages verzon, dat ze niet in één film passen. Lady in the Water is een rommelige film, zonder logica, doel, structuur.

Nochtans lijkt de openingsscène even indrukwekkend als die uit Unbreakable waarin we Bruce Willis in de trein zien zitten. Hier is het Cleveland Heep (Paul Giamatti) die een heroïsche strijd aangaat met het ongedierte dat zich in een afvoerpijp verscholen houdt: mooie, grappige, goed opgebouwde scène. Cleveland is de klusjesman van een appartementsgebouw even buiten Philadelphia, The Cove. De hele dag holt hij van flat naar flat om allerlei dingen te herstellen. Al snel merk je dat Cleveland zich achter zijn werk verschuilt. Later kom je te weten waarom: zijn vrouw en kinderen zijn dood en sindsdien moddert hij lichtdepressief maar wat aan.

Er is maar een ding dat Cleveland een beetje uit zijn lethargie kan halen: hij merkt dat er 's nachts in het hartvormige zwembad gezwommen wordt, en dat is tegen de veiligheidsvoorschriften. Op een nacht gaat hij kijken wat er aan de hand is. Hij tuimelt in het water, verdrinkt bijna, maar wordt gered door een naakt meisje dat duidelijk te lang in het water heeft gelegen en verdacht veel op Bryce Dallas Howard lijkt, het blinde wicht uit The Village. Het meisje heet Story en is geen mens maar een Narf. Ze komt helemaal vanuit The Blue World om iemand uit het flatgebouw te spreken. Ze moet echter oppassen, want verborgen in het gras aan de overkant schuilt een Scrunt, een soort wolf wiens rode ogen je alleen kan zien via een spiegel.

De Narf heeft als opdracht om mensen te waarschuwen voor onverschilligheid en het goede in hen los te maken. Als dat gebeurd is, kan ze terug naar haar eigen wereld op de vleugels van de laatste grote arend, The Great Eatlon. Om haar te helpen, moet Cleveland een soort genootschap van personen samenstellen waaronder een genezer, een gids en een beschermer. Het fijne aan het verhaal is dat Cleveland deze personen allemaal in het flatgebouw moet vinden. Onder de bewoners bevinden zich onder meer een puzzelexpert, filmcriticus, dierenliefhebster, bodybuilder, politiek schrijver, een Koreaanse studente en een intellectueel die hele dagen naar het tv-journaal vol slecht nieuws kijkt. Slagen ze in hun opdracht om Story terug te brengen naar haar wereld?

Commercieel gezien zullen ze bij Disney niet al te rouwig zijn dat ze van Lady in the Water af zijn: met een openingsweekend van 18 miljoen dollar breek je geen potten. Shyamalan is zo kwaad en ontgoocheld over de slechte ontvangst van zijn film dat hij al aangaf zijn naam van de credits te halen van zijn volgend project, de verfilming van Yann Martels boek The Life of Pi. Dat is misschien niet nodig. Veel geruststellender is het immers te weten dat zijn volgende film een romanadaptatie betreft en geen origineel scenario. Shyamalan-de-verteller is dringend aan een adempauze toe, want in Lady in the Water ligt die hopeloos met zichzelf in de knoei. Dat is vreemd, want de regisseur putte een groot deel van de sterkte van zijn vorige films uit een meticuleus opgebouwd en uitgepuurd scenario.

Helaas is dat in Lady in the Water niet het geval. De sprookjessfeer die nodig is om mee te stappen in een verhaal vol waternimfen en boosaardige wolven ontbreekt volledig. Waar is de magie, de verwondering, de verbeelding? Slechts in één scène krijg je een glimp van hoe Lady in the Water had kunnen zijn. Het is het moment waarop Story in de douche niets over haar missie mag vertellen maar toch haar verhaal doet in symbolen en gebaren. Je hebt het gevoel dat er iets klikt, dat de film eindelijk in zijn juiste Spielbergiaanse plooi zal vallen, dat de haartjes op je armen recht zullen komen – maar vijf minuten later is de spanning alweer weg - en komt die ook niet meer terug. Verhaaltechnisch verwacht je dat Shyamalan alle lijntjes die hij in het begin van de film uitwerpt op het einde zal laten samenkomen in een grote climax. Je ziet dat dat ook wel zijn bedoeling is met het feestje rond het zwembad, maar het einde valt als een slecht gestapeld kaartenhuis in elkaar. De terugkeer van Story herinnert een beetje aan E.T., maar geen mens die naar de zakdoeken zal grijpen.

Gelukkig houdt Paul Giamatti met zijn bolle ogen, droeve blik en stotterende stem de aandacht meer dan vast. Hij is geweldig als Cleveland Heep, maar de eerste film waarin Giamatti niet geweldig is als alledaagse treurwilg, moet nog worden gemaakt. Bryce Dallas Wood is letterlijk en figuurlijk erg bleekjes als Story. Je gelóóft niet in haar, begrijpt haar niet. Wood is niet meer dan een vage schim. M. Night Shyamalan maakt ook de onvergeeflijke fout om zichzelf te casten als Vick Ran, een politieke schrijver wiens boek – hou u vast - de geschiedenis van de mensheid zal veranderen. Gezien het eindresultaat van Lady in the Water was een beetje meer bescheidenheid wel op zijn plaats geweest. Het lot dat filmcriticus Mr. Farber (Bob Balaban) in de film te wachten staat, lijkt op een goedkope afrekening met recensenten die The Village maar niks vonden. Filmcritici zijn geen cynische, humorloze wezens. Het zijn fijne mensen met een groot hart.

Lady in the Water is misschien wel Shyamalans meest persoonlijke film, met personages, symbolen en verhaalelementen die hem het nauwst aan het hart liggen. Hij verdient lof voor zijn durf en wierook voor zijn doorzettingsvermogen, maar kritiek voor de uitwerking van zijn ideeën. Het verhaal zit rommelig in elkaar, de symboliek is naïef en kinderachtig (het hartvormige zwembad, een nimf met de naam Story) en de personages komen nooit echt goed los van papier. Ze zijn aanwezig, maar meer ook niet. Met Lady in the Water bewijst Shyamalan dat een verhaaltje voor het slapengaan niet noodzakelijk tot een goede, boeiende film leidt. Lady in the Water is frustrerend om naar te kijken. Het is alsof je twee uur lang aan een Rubik's Cube zit te draaien, maar de kleuren nooit op de juiste plaats krijgt.