AN INCONVENIENT TRUTH

De feiten. In de laatste dertig jaar is er een verdubbeling geweest van het aantal tornado’s in de hoogste categorie. In de laatste tien jaar is de hoeveelheid gesmolten ijs op Groenland verdubbeld. Juli van dit jaar was de warmste maand sinds er metingen zijn in de lage landen. Augustus 2006 was de natste maand van de eeuw in dit gebied. Afgelopen september was de warmste september sinds dat vastgesteld kan worden. De warmste tien jaar aller tijden zijn wereldwijd gemeten in de laatste veertien jaar. Ongemakkelijk, zei u?

The next president of the United States of America is hij nooit geworden, een half miljoen stemmen meer bleken niet genoeg om van George Walker Bush te winnen in de presidentsverkiezingen van 2000. Misschien was dat ook niet waarvoor Al Gore op deze wereld was gezet. Sinds het staken van de hertelling in Florida heeft Al Gore een nieuw doel gevonden. En zie: terwijl anno 2006 zijn toenmalige tegenkandidaat zo ongeveer de meest gehate man ter wereld is, is Gore een man met een missie. Al honderden diashows heeft hij overal ter wereld gegeven en allen wijzen ze ons op het bestaan van een enorm probleem: de opwarming van de aarde.

Het broeikaseffect, zoals "global warming" in de Nederlandstalige volksmond heet, is een moeilijk probleem. Het is iets wat door wetenschappers onbetwist wordt en toch zijn er net zo veel mensen te vinden die het wel geloven als mensen die er niet volledig van overtuigd zijn dat het bestaat. Niet in de laatste plaats omdat media en bedrijven steeds nauwere banden met elkaar onderhouden en steeds afhankelijker van elkaar zijn. Echter, mensen die ervoor hebben geleerd en zich er al hun hele leven mee bezighouden zijn het er unaniem over eens: de aarde warmt in rap tempo op. Ook de feiten staan volledig aan hun kant en als het zo doorgaat kunnen we veilig stellen dat binnen vijftig jaar de helft van Nederland en een gedeelte van België onbewoonbaar wordt omdat het door water is overspoeld.

Maar toch vatten we het probleem niet bij de horens aan en blijkt de economie voor ons belangrijker dan de planeet die we bewonen. Toen het Kyoto-verdrag - waarin wereldwijde Co2 uitstoten worden beperkt - vorig jaar inging, waren er slechts twee landen in de wereld die nog steeds weigerden om eraan deel te nemen: Australië en de VS. De Verenigde Staten zijn de grootste verbruiker van schadelijke gassen en dragen daarmee meer dan welk land ook bij aan het probleem. Het is goed dat juist daar dit debat nu in alle hevigheid is losgebarsten en dat An inconvenient truth het verrassend goed deed aan de box-office. De film heeft meer geld opgebracht dan Bowling for Columbine en is na Fahrenheit 9/11 de best scorende docu aller tijden.

Eerlijkheid gebiedt wel te zeggen dat deze documentaire het stilistisch hoge niveau van Michael Moore niet haalt, maar daardoor ook een stuk geloofwaardiger en objectiever overkomt. Aangezien "global warming" een probleem is dat boven de politiek hoort te staan, werkt het simplistische karakter van de documentaire juist in zijn voordeel. We krijgen aan de ene kant inzicht in de persoon Gore, die op ingetogen wijze met gevoel voor melancholiek vertelt over zijn leven en beweegredenen. Aan de andere zijde staat zijn diashow en bijbehorende problematiek centraal en blijkt Gore een volleerd verteller die het publiek op charmante wijze de moeilijke problematiek onder ogen brengt. De figuur Al Gore, destijds in de debatten met George Bush niet onterecht als houten klaas bestempeld, lijkt tijdens dit betoog veel meer in zijn element.

Wie zou zeggen dat hij na de verloren (gestolen?) verkiezingen een tijdje met een enorme baard als kluizenaar heeft geleefd, zijn nederlaag verwekend? Nu, bijna zeven jaar later en op het eerste gezicht geen dag ouder, is hij op charmante wijze onze verteller. Altijd ernstig, soms serieus, af en toe grappig maar bovenal overtuigend vertelt Gore aan iedereen die het wil horen hoe serieus de problemen met ons milieu zijn. Misschien juist omdat hij bijna een president is geworden, luisteren we aandachtig en geloven we wat hij ons vertelt. Of dit de echte Al is of dat hij zich van zijn beste kant voor de camera laat zien, is niet van belang. Zijn angstaanjagende boodschap is dat des te meer.

Regisseur Davis Guggenheim – een echte tv-man die onder meer afleveringen van E.R. en 24 regisseerde - drukt nergens zijn stempel op de film en valt de kijker eveneens niet lastig met ongepaste shots of overrompelende montage. Guggenheim, een goede vriend van Gore, laat Al en zijn verhaal in het middelpunt van de film. Ondersteund door minimalistische doch mooie muziek kan Gore de boodschap gedurende negentig minuten in alle rust overbrengen. De af en toe saaie grafieken en grappige animaties helpen hem hierbij, maar het gegeven zit hem in de omstootbare feiten.

Het meeste impact maakt een op het eerste gezicht kinderachtige dia tegen het einde van de film. Daarop staat een enorme weegschaal afgebeeld. Aan de ene kant zijn drie enorme goudstaven opgestapeld en aan de andere kant onze blauwe planeet. Veel bedrijven zijn bang voor zogenoemde regelingen op het milieuvlak omdat ze geen geld willen verliezen. Maar als er geen wereld is om op te wonen, wat heb je dan aan al je geld? Bovendien gaat het ook beter met bedrijven die investeren in een duurzame ontwikkeling en niet alleen kijken naar het bijbehorende economische rendement. Al Gore stelt de terechte vraag: economie of milieu, is het überhaupt een keuze?

Zoals veel recensenten al voor ons hebben gezegd: als je één film dit jaar gaat zien, zorg er dan voor dat het An Inconvenient truth is. Niet omdat je Bush haat, niet omdat je links stemt, en al helemaal niet omdat het een vernieuwende filmische ervaring biedt. Simpelweg omdat hetgeen hier wordt verteld ons allen aangaat. Kortetermijndenken overheerst tegenwoordig nog steeds. Voordat we allen door de tijd en geschiedenis zijn ingehaald moeten we hier verandering in brengen. In ieder geval kunnen we over vijftig jaar niet zeggen dat niemand ons gewaarschuwd heeft. Toch benieuwd of het anders was als Al in het witte huis had gezeten.