Ook de vijfde (en waarschijnlijk laatste) editie van de Nacht van de Wansmaak, die de toepasselijke titel The Final Chapter meekreeg, is een bloemlezing uit dertig jaar exploitationcinema. Puriteinse moraalridders en brave hendrikken mogen dan wel klagen over “te veel seks op televisie” of “de verloederde zeden in de moderne maatschappij”, als historici over duizend jaar de filmische output van onze tijd nader bekijken, zullen ze ongetwijfeld besluiten dat filmmakers in de jaren ’60 en ’70 heel wat meer verdorven waren dan hun collega’s aan het begin van de 21e eeuw. Ga maar na: welke distributeur zou zich vandaag de dag nog zonder schroom wagen aan een film waarin, och ja, nonnetjes op de meest misselijke manieren worden gemarteld door priesters, of wanhopige vrouwen die in speciale kampen door nare Nazi’s worden afgeranseld? De jeugd van tegenwoordig mag dan wel vertrouwd zijn met de Saw-films, Japanse gore van Takashi Miike en een stevige dosis Amerikaanse horrorremakes, als ze zich zouden verdiepen in de filmproducties die in de tijd van hun ouders in de bioscopen te zien waren, zou zelfs de meest cynische tiener even aan zijn bolletje krabben van ongeloof.
Laat dat nu net het effect zijn dat Verheyen en Doense met de Nacht van de Wansmaak willen bereiken. Natuurlijk, de show is eerst en vooral entertainment, maar met een beetje goodwill kun je hun initiatief ook beschouwen als een lesje zedenleer, een ongecensureerde kijk in een tijdperk waar normen en waarden niets konden inbrengen tegen het zakelijke aspect van het filmmaken. Een film moest een zo breed mogelijk publiek aanspreken, moest shockeren. Koste wat het kost, alles was toegestaan. Gratuit naakt, seks, geweld, mishandelingen; allemaal geen probleem. Dat was de enige manier om voldoende geld in het laatje te brengen. Echte exploitationcinema is dan ook een kind van zijn tijd: opgekomen toen de drive-in filmcultuur populair werd en een stille dood gestorven met de introductie van de eerste videorecorders begin jaren ’80. Het gros van die films was waarschijnlijk ook allang vergeten, ware het niet dat het spook der Wansmaak om de zoveel jaar weer tot leven wordt gewekt door Verheyen en Doense, beschermheren van de slechte smaak.
Diegenen die de afgelopen jaren al eens een Nacht van de Wansmaak hebben bijgewoond, weten waaraan ze zich mogen verwachten. Een bonte verzameling trailers en clips, vakkundig aan elkaar gepraat door Verheyen, die zich voor de gelegenheid verbergt achter zijn alter ego Max Rockatansky. Ook The Final Chapter wijkt geen duimbreed af van de bekende formule, al merk je wel dat het concept in de loop der jaren verder is geperfectioneerd. Verheyen brengt zijn grappige bindteksten met de overtuiging van een stand-up komiek, zonder te vergeten de aandacht te vestigen op de merchandise die in de lobby te koop is. Maar ook al moeten Verheyen en Doense hun sponsors tevreden houden, hun passie voor Wansmaak en hun toewijding aan het genre vormen de rode draad doorheen de avond. Ze nemen het publiek bij de hand en plaatsen de trailers en filmfragmenten in de juiste context, zodat de kijkers hun hoofd niet verliezen bij de overdosis filmische waanzin. Want soms is het zo erg, dat je niet meer weet waar je moet kijken.
Zoals gebruikelijk bouwen Verheyen en Doense hun programma zorgvuldig op. The Final Chapter opent met een verdiende hommage aan regisseur Ed Wood, die zich dankzij films als Plan 9 From Outer Space en Bride of the Monster opwierp tot de enige echte peetvader van de slechte smaak. Het tweede blokje is een verzameling bedenkelijke, maar hilarische trailers van allerlei goedkope imitaties van bekende Hollywoodfilms. Zoals Revak the Rebel, een nietszeggend rommeltje dat leentjebuur speelt bij zowel Spartacus als Ben-Hur. Minstens even gestoord: de Italiaanse actiefilm Hands of Steel, die erin slaagt zowel Terminator als het Stallone-vehikel Over the Top met elkaar te combineren. En zo gaat het maar door, aan een halsbrekend tempo, tot aan de welverdiende pauze waarin het publiek zich kan bezinnen over de “dynamische situaties”, “verboden jungledriften” en “ongeëvenaarde acteerprestaties” die het afgelopen anderhalf uur zijn gepasseerd. Maar veel tijd om te rusten is er niet. Ook het tweede gedeelte van de avond vliegt voorbij, met allerlei dubieuze misbaksels als “ontucht achter de kloostermuren”, uit de hand gelopen rampenfilms en een idiote King Kong-ripoff uit Zuid-Korea.
En dan hebben we het nog niet gehad over de échte hoogtepunten van de avond. Het zou jammer zijn om er al té veel over te verklappen, maar mocht je overwegen om een van de komende voorstellingen bij te wonen, willen we je de volgende details toch niet onthouden. Zo nemen Verheyen en Doense je in de Deense film Copenhagen A Go Go mee achter de schermen van seksclub Venus. De film is op zich niet meer dan een knullige, zij het uiterst bizarre hybride tussen pornofilm en documentaire, maar geeft wel een onweerstaanbaar beeld van de seksuele revolutie in de jaren ’60. En net Copenhagen A Go Go bewijst dat het niet alleen hippe jongeren waren die vol enthousiasme aan die revolutie deelnamen.
Een andere giller van formaat is All Women Have Periods, een nogal pijnlijk voorlichtingsfilmpje waarin aan een geestelijk gehandicapt meisje wordt uitgelegd wat menstruatie is en hoe ze haar maandverband moet verwisselen. Ook dat filmpje is een typisch product van de jaren ’70: openhartig en expliciet in zijn beelden, maar onbeholpen en ronduit kneuterig in zijn vormgeving en dialogen. Verheyen zegt het al in zijn inleiding: het uitspreken van het woord ‘vagina’ was in die tijd compleet uit den boze en ondanks het feit dat de seksuele revolutie zijn effect niet had gemist, bleven ouders tot diep in de jaren ’70 tamelijk onbeholpen als het ging om seksuele voorlichting aan kinderen (gehandicapt of niet). Vandaar dat de makers van All Women Have Periods er niets beters op hadden bevonden dan menstruatie te omschrijven als “Bloed dat een keer per maand uit je lichaam komt door de opening tussen je benen.” En dan hebben we het ergste nog niet eens gehad.
Het rariteitenkabinet dat Verheyen en Doense presenteren heeft als gevolg dat de Nacht van de Wansmaak natuurlijk niet voor iedereen is weggelegd. Veel van de fragmenten zitten vol met platte seks, lomp geweld en gratuit naakt, en als het er eens een keertje wat braver aan toe gaat, zijn de trailers en fragmenten van een dermate hersenverlammende debiliteit dat het publiek niet altijd weet hoe te reageren. Maar over de hele lijn is een nachtje Wansmaak een feest, een freakshow waarbij je zonder schaamte kunt kennismaken met de meest vreemde uitwassen van de wereldcinema. En of je het nu kunt waarderen of niet, een ding staat vast: de Nacht van de Wansmaak is een unieke excursie tot ver buiten de grenzen van de goede smaak. Alleen jammer dat het de laatste keer is...
Meer informatie vind je op:http://www.denachtvandewansmaak.be en http://www.denachtvandewansmaak.nl
De Nacht van de Wansmaak – The Final Chapter ging op 13 oktober in première in Gent en toert nog tot 28 oktober door Vlaanderen. Daarna trekt de Wansmaak-karavaan ook naar Nederland.