FLUSHED AWAY

Cars was best te pruimen, Ice Age 2 bleek hoogst vermakelijk, maar voor de rest is het wat digitale tekenfilms betreft huilen met de pet op. Elke Hoodwinked, Ant Bully of Open Season is een steek in ons hart. De nieuwste generatie CGI-films zijn slecht getekend, slecht geschreven en slecht geregisseerd. De flauwe tekenstijl, kinderachtige grappen en vooral onoverzienbare chaos zorgen voor eenheidspastei die slechter is dan de drab die uit de sputterende machine van Mr. Tweedy uit Chicken Run druipt. Het artisanale geknutsel van Aardman staat in schril contrast met de digitale eenheidsworst. Seconde na seconde boetseren ze een film in elkaar. Frame na frame worden armen, monden en ogen verdraaid en gebogen tot de aparte beelden een geheel vormen. Wie goed kijkt ziet op Rocky, Babs, Wallace of Gromit de vingerafdrukken van de animator die hen in een bepaalde pose kneedde: echter kan een animatiefilm niet zijn.

Het was dan ook even slikken toen we lazen dat Flushed Away de eerste volledige digitale tekenfilm van de Aardman studio zou worden. Was de kleine, sympathieke Engelse studio overstag gegaan voor de wrede haaien uit Hollywood? De vrees blijkt ongegrond. Flushed Away blijft trouw aan het beproefde Aardmanconcept. De batterij computers staan in functie van personages, verhaal en grappen. De techniek dient de inspiratie, de bits en bytes realiseren een idee. Regisseurs David Bowers en Sam Fell geven hun personages de typische Aardmanlook mee: een gigantische mond vol tanden, bolle ogen die als pingpongballen uit de kassen steken, grote expressieve wenkbrauwen. De tekstuur van de figuren lijkt zelfs uit klei, plaaster en verf te bestaan. Wie goed kijkt, bemerkt tijdens bepaalde shots vingerafdrukken. Ongelooflijk maar waar.  

Het verhaal opent in een poepsjiek appartement in de Londense wijk Kensington. Een familie met een luidruchtige dochter vertrekt op vakantie. Dat is goed nieuws voor de verwende troetelmuis Roddy St. James (Hugh Jackson) die nu het rijk voor zich alleen heeft. Hij kan golven met erwtjes, skiën op bolletjes ijs, een filmpremière meepikken aan de zijde van Barbie, rondracen in zijn knalrode sportwagen met nummerplaat RODD-1 en elke volleyballwedstrijd winnen omdat zijn andere huisgenoten toch maar poppen zijn. Aan Roddy's luxeleventje komt een einde wanneer onverwacht de rioolrat Sid (Shane Richie) aan komt spoelen. Sid is vast van plan in het huis te blijven om naar het wereldkampioenschap voetbal te kijken en palmt Roddy's plaats voor tv in.

Het plan van Roddy om Sid via het toilet terug naar de riolen te spoelen mislukt. Hij komt zelf in de Londense pijpleidingen terecht, waar de ratten uit vuil en afval een ondergronds Londen hebben nagebouwd. Roddy loopt in de stad verloren rond, tot hij kennis maakt met de avontuurlijke Rita (Kate Winslet), de kapitein van de boot Jammy Dodger. Zij wordt op de hielen gezeten door de gemene Toad (Ian McKellen) en zijn onhandige sidekicks Spike, Whitey en de Franse Überslechterik Le Frog (Jean Reno). In eerste instantie lijkt het dat Toad op zoek is naar een diamant, maar langzaam wordt duidelijk dat Roddy en Rita de personen worden die heel ondergronds Londen zullen moeten redden van de Grote Vloed.

Oorspronkelijk had Peter Lord, de medeoprichter van Aardman, Flushed Away aan Dreamworks aangeboden vlak na de succesvolle release van Chicken Run in 2000. In het originele verhaal zouden niet ratten maar wel piraten de hoofdrol spelen. Het mannetje in de maan maakte Lord duidelijk dat niemand zat te wachten op een film vol piraten. Helaas bewees Disney een paar jaar later het tegendeel met een zekere Jack Sparrow. Lord herschreef het verhaal met ratten in de hoofdrol, maar begon ook aan de productie van de eerste Wallace & Gromit langspeelfilm. Het is dan ook een beetje opmerkelijk dat twee nieuwkomers de regie van Flushed Away in handen kregen: David Bowers en Sam Fell.

Visueel is Flushed Away een streling voor het oog. De achtergronden en locaties waren door hun complexiteit onmogelijk op te trekken uit klei. In tegenstelling tot het cleane, chique appartement van Roddy, is de rioolwereld opgetrokken uit afgedankte huishoudelijke apparaten. De Big Ben en Piccadilly komen tot leven dankzij een wasmachine, een oude wandklok en een versleten juxebox. De verbeelding van de animatoren kent geen grenzen. De CGI-beelden zorgen ervoor dat de vele waterscènes niet langer een probleem vormen. Met een razende vaart razen de Jammy Dodger of keukenmixers door het rioolwater.

Graag scheppen digitale animatoren op over de details die ze in hun films kunnen stoppen: de kleinste haartjes trillen mee in de wind, elk schilfertje huid is perfect zichtbaar. In Flushed Away kregen de animatoren de opdracht om zoveel mogelijk de plasticine stop-motion techniek in het achterhoofd te houden. Roddy en Rita zijn geen perfect getekende ratten, het zijn kleurrijke poppetjes met rudimentaire trekken, een stijf kapsel en kleding die niet mee flapt in de wind. Flushed Away is op die manier geen stijlbreuk met maar een logische gevolg van de stop-motion techniek. De stemcasting is prima. Dreamworks zorgde met Hugh Jackman, Kate Winslet, Ian McKellen, Jean Reno, Andy Serkis en David Suchet voor een sterrencast. De acteurs gaan volledig op in hun personage. Een grote naam mag nooit het karakter in de weg staan.

Het verhaal heeft de schaduw van Toy Story over zich heen hangen. De openingscènes in het appartement doen je onmiddellijk aan Pixars eerste langspeelfilm denken. In zekere zin maakt Aardman nu de digitale tekenfilm die Pixar in 1995 ook al maakte. Ze vallen daarmee niet in herhaling. Ze vinden hem opnieuw uit. De moraal dat vriendschap en familie belangrijker is dan rijkdom en bezit wordt subtiel meegegeven, maar niet door de strot geramd. De humor mikt zowel op de aller kleinsten als op een meer volwassen publiek. Een aantal slakken zorgen al zingend voor enkele hilarische hoogtepunten. De schrijvers zijn slim, snedig en snel, maar houden altijd orde in de georkestreerde chaos, in tegenstelling tot hyperkinetische films als Hoodwinked of Over the Hedge.

Flushed Away is in deze sombere, digitale tijd een verademing. De combinatie Dreamworks en Aardman, technisch vernuft en menselijk vakmanschap, blijft voorlopig werken. Peter Lord en Nick Park verkopen hun ziel vooralsnog niet, hoewel Dreamworks na een teleurstellende opbrengst van de film op een breuk met Aardman dreigt af te stevenen. Flushed Away is met liefde gemaakt en bewijst nog maar eens dat niet het medium het belangrijkste is maar wel de manier waarop je ermee omspringt.