SAW III

Veel sterker dan bij andere sequels prikkelt Saw de nieuwsgierigheid. Elke film eindigt met een plotwending van formaat die vervolgens de deur openzet voor een nieuwe aflevering. De Saw-franchise groeit uit tot een horrorsoap op groot scherm. De kracht van Saw speelt in op het ongeduld van de kijker. Geen wonder dus dat er in drie jaar tijd drie films uitkwamen. Dat verschroeiende tempo kon zelfs de Nightmare on Elm Street serie in de jaren tachtig niet volhouden. Leigh Whannell schreef het finale scenario op een weekje in Toronto. Om tijd en geld te sparen vroegen de producenten aan de makers van Scary Movie 4 of ze hun badkamerset mochten gebruiken voor enkele flashbackscènes. De Saw-productie maalt met een vernietigingskracht die Jigsaw tevreden zou stemmen. Verwacht wordt dat tegen Halloween 2007 deel vier van de abattoirsaga in de zalen komt; wellicht met een nieuw scenaristenteam; wie weet zelfs zonder Jigsaw.

De knettergekke seriemoordenaar was in deeltje twee al een dead man walking. Een ongeneesbare kanker tikt als een tijdbom in zijn hoofd. Aan het begin van Saw III ligt hij aan bed gekluisterd. De tumor drukt op zijn hersenen. Enkel een operatie betekent uitstel van executie. Jigsaw (Tobin Bell) in leven houden wordt een klus tegen wil en dank voor dokter Lynn Denlon (Bahar Soomekh), een succesvol chirurge die door zware huwelijksproblemen aan de antidepressiva is geraakt. Ze wordt ontvoerd door Jigsaws hulpje Amanda (Shawnee Smith) en moet de sadistische moordenaar verzorgen. Op haar hoofd zit een mechanisme dat zal afgaan als het hart van Jigsaw stopt met kloppen. Zijn dood is ook haar dood.

Een tweede verhaallijn doorkruist het lot van Jigsaw. Jeff (Angus MacFadyen) wordt wakker in een houten kist die boven de grond bungelt. De droevige man is al een paar jaren uit op wraak op de dronken bestuurder die in een ongeluk zijn 8-jarig zoontje doodde en er met een paar maanden gevangenisstraf vanaf kwam. Kamer na kamer krijgt hij via notitiebriefjes, foto’s en cassettebandjes de kans waar hij van droomt. Het leven van de enige getuige van het ongeval, de rechter die te mild was voor de dader en de dader zelf worden hem letterlijk en figuurlijk in handen gelegd. Kan Jeff hen vergeven of laat hij hen sterven? Het is een van de morele dilemma's waar Jigsaw zo lijkt op te kicken. Zwarte humor op het sterfbed.

Net als de eerste twee delen is ook Saw III opgebouwd als een grote puzzel die pas op het laatst helemaal in elkaar schuift. Jigsaw heeft als een poppenspeler alle touwtjes in handen. Hij manipuleert en trekt maniakaal tot alles in de juiste plooi valt. De geloofwaardigheid is daarbij soms erg ver te zoeken. Jigsaw teert op het dominosteneneffect waarbij A tot B leidt en B vervolgens tot C. Als een slachtoffer anders beslist dan voorzien, valt het hele plan in duigen. Dat alles uiteindelijk toch mooi in elkaar past, is de verdienste van James Wan, die het oorspronkelijke idee verzon, en Leigh Whannell, die het scenario schreef. De ex-studenten van de filmschool van Melbourne smokkelen ook enkele flashbacks in de film die plotgaten uit deel 1 en 2 netjes opvullen. Zo is er een tamelijk uitgebreide scène waarin we zien hoe Jigsaw voorbereidingen treft voor zijn geënsceneerde dood in de badkamerscène uit deel 1. De flashbacks zijn leuk voor de fans, maar stokken de vaart en het tempo van het verhaal.

Zeven keer moest Saw III naar de MPAA voor de keuringscommissie eindelijk afzag van een commercieel dodelijke NC-17 rating en de film liet gaan met een mildere R rating. De martelscènes zijn zelfs voor de geoefende horrorliefhebber van een onvoorstelbaar hoog gore-gehalte. De schaduw van Dario Argento is nooit ver weg. In de proloog wordt de teneur gezet met een ex-gevangene die aan verschillende lichaamsdelen is vast geketend en zichzelf letterlijk uit de boeien moet scheuren om niet te sterven. Een ander slachtoffer (we verklappen niet wie, maar het is een oude bekende) moet met haar hand in een beker zoutzuur om het sleuteltje te vinden die haar uit een dodelijk harnas kan helpen. Jeff, de treurende vader, moet drie keer beslissen over leven en dood. De eerste keer kan hij een vrouw van de bevriezingsdood redden, de tweede keer dreigt een man te verdrinken in een put met varkensdrab en de derde keer krijgt het woord radbraken een nieuwe dimensie. De folteringen zijn grauwer, smeriger en pijnlijker dan ooit. Ironisch genoeg speelt Jigsaw zelf de hoofdrol in een bijna niet te bekijken scène wanneer Lynn zijn hersenpan pelt als een zachtgekookt eitje. Regisseur Darren Lynn Bousman flirt hier net als Hostel of Wolf Creek met de grenzen van mainstream cinema. Veel explicieter kan het niet worden.

Op het einde van Saw II werd al aangekondigd dat Amanda een grotere rol zou krijgen in de franchise. De ex-drugsverslaafde is het enige Jigsaw-slachtoffer dat de ballen had om zich uit haar benarde situatie te bevrijden; remember Saw 1 waarin ze al rommelend in de ingewanden van iemand anders de sleutel vond om haar ontploffende berenklem onschadelijk te maken. Amanda geraakte zo in de ban van haar mentor dat ze nu haar substituutvader terzijde staat en hem helpt. Helaas blijkt net Amanda een zwak figuur in het verhaal. In plaats van de nietsontziende, keiharde bitch verwordt ze tot een zielig, jammerend, huilend figuur die niet demonisch genoeg is om te imponeren.

Bovendien heeft Jigsaw ook met haar een spelletje te spelen: zijn meesterplan omvat meer stappen dan iemand kan vermoeden. De terminale puzzelaar is de hele film aan zijn bed gekluisterd, maar veel bewegingsruimte heeft Tobin Bell niet nodig om hem krachtig neer te zetten. Bell heeft schuurpapieren charisma en het is zijn verdienste dat Jigsaw nu al een icoon is in de horrorgeschiedenis. De clown is monster geworden. Helaas worden er in dit derde deel wel erg veel woorden vuil gemaakt aan Jigsaws twijfelachtige morele motieven als rechter over leven en dood. Hij wil zijn slachtoffers opnieuw de waarde van het leven leren kennen. Jigsaws geschifte logica krijg je echter aan niemand verkocht. Bloemen noch kransen op zijn begrafenis.

Visueel kliedert regisseur Darren Lynn Bousman (die ook deel 2 inblikte) weer in donkere, lelijke, grauwe tinten op het scherm. Hij maakt graag gebruik van plotseling versnellende beelden en hiphopt zich door elkaar vlug opvolgende beelden. De beeldvoering is af en toe verwarrend, de vertelstructuur kraakt onder de overdadige flashbacks en terugverwijzingen. De klankband klingelt als een industrieel orkest vol ijzer en beton. De wereld van Jigsaw is de wereld van Dante of Bosch: hels.

Net zoals in zijn voorgangers komen op het einde van Saw III alle verhaallijnen bij elkaar. Personages krijgen plotseling diepgang en zin door hun functie in een groter geheel. De camera zoomt als het ware uit: de details krijgen vorm; de lijnen vormen een tekening. Dit keer strooit Jigsaw de hints doorheen de film wel erg kwistig in het rond zodat je tenminste één plotwending al van te ver ziet aankomen. Het maakt de film een beetje voorspelbaarder en dus minder sterk dan deel 1 en 2, maar nog altijd sterker dan eender welk ander derde deel van een horrorreeks. De finale confrontatie aan Jigsaws doodsbed krijgt de allure van een episch bloedbad. Dat bijna iedereen sterft is geen verrassing, misschien zelfs een opluchting. Hoe de scenaristen zich uit deze doodlopende straat zullen schrijven is een ander paar mouwen.