INLAND EMPIRE

David Lynch, je houdt van zijn films of je haat ze. Bij Lynch is er geen middenweg mogelijk. Hij heeft natuurlijk ook films gemaakt die een groot publiek kunnen bekoren, zoals The Elephant Man en The Straight Story, maar dat waren slechts zijsporen in een oeuvre waar het vreemde, het onbegrijpelijke en het surreële centraal staan. De echte Lynch vind je terug in Blue Velvet, Lost Highway en Mulholland Drive, in een universum door de regisseur zelf gecreëerd, waar de wetten van de doorsnee film niet meer gelden. Ook in zijn nieuwste film Inland Empire - na vijf jaar stilte – toont Lynch zich van zijn vreemdste kant. Verwacht je aan een verhaal waar je kop noch staart aan krijgt, aan beelden die zich op je netvlies branden, aan personages die verloren lopen in een onbegrijpelijke kluwen aan dubbelgangers en identiteiten. Kortom, verwacht je met Inland Empire aan David Lynch op zijn best.
 
Voor Inland Empire koos Lynch ervoor om zonder scenario te werken, hij liet zich leiden door invallen en dat is zeker te merken. Waar er bij Lost Highway en Mulholland Drive nog een verhaal te ontdekken viel, is dit bij deze film bijna niet meer het geval. De film begint met de actrice Nikki (Laura Dern), die een rol krijgt in een film. Samen met haar tegenspeler Devon (Justin Theroux) en de regisseur (Jeremy Irons) gaat ze aan de slag. Maar al snel blijken er zich roddels te verspreiden in Hollywood dat het script een vloek in zich zou dragen. Als Nikki zich aangetrokken voelt tot Devon en overspel met hem pleegt, zeer tegen de zin van haar Poolse echtgenoot, glijdt het verhaal weg in een chaos van realiteit en fictie. Het wordt onmogelijk om te bepalen wie Nikki is. Is ze nu Susan (haar personage in de film) of is ze nog steeds Nikki? Want we zien haar afglijden van een liefelijke, nette vrouw naar een vuilbekkende prostituee, een radicale ommekeer in een personage, iets wat bij Lynch wel vaker het geval is.
 
Lynch speelt met het idee van realiteit en fictie binnen een film zodat je je als toeschouwer verloren voelt. Je ziet dingen op het scherm, je kan proberen ze te begrijpen, maar je kan ze niet uitleggen. Ook via het gebruik van zijn camera legt Lynch de dubbel laag van de film bloot. Hij maakt gebruik van een speciale camera waardoor de beelden een realiteit tonen (je hebt soms het idee dat je naar een documentaire zit te kijken) die niet bestaat. Ook de scène waarin Nikki/Susan een lege bioscoopzaal binnenloopt en zichzelf op het scherm ziet, toont de ontdubbeling van het medium waar Lynch mee speelt. Want ook als toeschouwer zit je in een zaal en kijk je naar de actrice Laura Dern die de rol van Nikki vertolkt, die op haar beurt Susan is.
 
Maar Lynch speelt niet enkel met realiteit en fictie, ook met het begrip tijd. De film is duidelijk niet chronologisch opgebouwd, scènes worden afgebroken en op een andere moment weer verder gezet, heden en verleden lopen door elkaar. Ook in de dialogen wordt hier op ingespeeld. Ze hebben het over gisteren, morgen en vandaag. Op een bepaald moment zegt Nikki/Susan dat ze zich graag zou herinneren wat er gisteren gebeurde. Lynch vangt zijn personages in een wereld waar vandaag ook morgen of gisteren kan zijn. Als toeschouwer heb je niets meer om je aan vast te klampen.
 
Lynch gebruikt in Inland Empire ook elementen die zo vreemd zijn, dat ze beangstigend worden. Zoals de steeds terugkeerde aangeklede konijnen die in een sitcom lijken te spelen, de vrouw met de schroevendraaier en de man die ze The Phantom noemen en mensen kan hypnotiseren. Ze zijn typische Lynchelementen die de film bevolken zonder reden, maar door hun aanwezigheid de realiteit ervan ongedaan maken.
 
Niet enkel door deze figuren is de film angstaanjagender dan een horrorfilm, maar ook door Lynch' typische gebruik van muziek en belichting, waardoor je als toeschouwer een ongedurigheid voelt die niet kan worden uitgelegd. Als je naar Inland Empire kijkt, heb je het gevoel dat er iets fout is, en dat begint zelfs al bij de nog redelijk begrijpelijke eerste scènes. Het is een gevoel dat je niet loslaat en nog wordt versterkt door de personages die door donkere gangen dwalen en zichzelf verliezen.
 
Maar het mooiste aan Inland Empire is dat de film toont wat voor een goede regisseur Lynch is. Hij maakt geen gebruik van ingewikkelde technieken en digitale effecten om een universum te scheppen waar niets is wat het lijkt. Lynch gebruikt de basistechnieken van de cinema die vele regisseurs soms lijken te vergeten. Als hij Nikki/Susan naar zichzelf laat kijken, plaatst hij ze niet samen in één beeld, maar gebruikt hij een simpel shot/reverse shot. Ook met de belichting is dit het geval. Door in een scène van gewoon belichting over te schakelen naar een belichting via ronddraaiende zaklampen, uit hij het gevoel van angst en vertwijfeling van zijn hoofdpersonage.
 
Inland Empire is een drie uur durende trip door het brein van David Lynch. Als toeschouwer heb je na een goed kwartier bijna niets reëel meer om je aan vast te houden. Maar dat hoeft ook niet. Bij Lynch is het de bedoeling dat je al wat weet achter je laat en zijn wereld binnenstapt, een wereld waar je je geen vragen over realiteit en fictie, over tijd en ruimte, over de echtheid van wat je te zien krijgt mag stellen. Zoals de meester het zelf zegt: "Ga onbevangen de zaal binnen en beleef een ervaring in een andere wereld."