GOODBYE BAFANA

Door het onrustwekkend hoge gebrek aan tolerantie in onze huidige maatschappij vindt de filmwereld het af en toe eens nodig om een goedbedoelde prent op de drukke markt te gooien. Zo’n film die het hart aanspreekt en op de meest pure emoties gebouwd werd (of zo lijkt het tenminste). Een film die het publiek, “why can’t we just get along” schreeuwend, op de zetels laat staan! Goodbye Bafana is, ondanks alle goede intenties en het talent voor de camera, jammer genoeg niet zo’n film.
 
De Deense regisseur Bille August is een man die er altijd lijkt te zijn geweest. Zijn meest bekende werk is ongetwijfeld Pelle de Veroveraar uit 1987 en sindsdien is hij een onopvallende maar altijd aanwezige constante in de filmwereld geweest. Zo regisseerde hij Smilla’s Sense of Snow, enkele afleveringen van The Young Indiana Jones Chronicles en de Liam Neeson-Geoffrey Rush versie van Les Misérables. Hij is echter nooit een echt bekende “naam” in Hollywood geworden en voert zijn eigen, doch voortdurend op de middelmatigheid balancerende koers. Zijn films zijn niet meteen slecht of zwak te noemen maar echt beklijven doen ze zelden. August is visueel braaf, kleurt netjes binnen de lijnen en zoekt zelden de controverse op. Ook zijn nieuwste, Goodbye Bafana, lijdt onder deze kenmerken.
 
Gebaseerd op het gelijknamige boek van gevangenisbewaker James Gregory en co-auteur Bob Graham verhaalt Goodbye Bafana over de ongewone vriendschap tussen Gregory (Joseph Fiennes) en de op Robbeneiland vastgehouden Nelson Mandela (Dennis Haysbert); wiens strijd tegen Apartheid ook binnen de gevangenismuren verder raast. Als de jonge, ambitieuze Gregory samen met zijn gezin op het eiland arriveert krijgt hij, dankzij zijn kennis van de lokale taal, meteen de opdracht om de correspondentie van en naar de gevangen te controleren en – waar nodig – te censureren (zo zien we hoe een van de gevangen een brief krijgt waarin bijna alle zinnen vakkundig weggesneden werden). Terwijl de jaren verstrijken verliest Gregory steeds meer het vertrouwen in zijn door de maatschappij opgedrongen racistische denkbeelden en zijn job. Vrouwlief Gloria (Diane Kruger) droomt van een luxeleven en vreest niet alleen voor haar man en kinderen maar ook voor haar positie binnen het selecte vrouwenclubje op het eiland. Uiteindelijk stapelen de twijfels zich op en wint Gregory’s respect voor Mandela het van het wrede blanke superioriteitsgevoel.
 
Meer dan een historisch drama over wat onweerlegbaar een belangrijke figuur in de wereldgeschiedenis was en is blijkt Goodbye Bafana vooral een karakterstudie over een man wiens ideeën en gewoontes in elkaar storten. Joseph Fiennes, een acteur die wat ons betreft altijd in de schaduw van zijn oudere broer Ralph zal blijven staan, brengt het er opvallend aardig vanaf als Gregory en zijn decennialange evolutie in de film is overtuigend. Zelfs het Zuid-Afrikaanse accent, waar af en toe Fiennes’ Britse roots doorschemeren, werkt niet op de zenuwen; op zich al een triomf. Aan de andere zijde vinden we de immens getalenteerde Dennis Haysbert als Mandela terug. Haysbert, zo’n acteur die wij altijd graag op het witte doek verwelkomen, brengt dezelfde soort ernst en rust die hij ook als President David Palmer in de televisieserie 24 toonde naar de rol. Toch is hij misschien niet de beste optie om een man als Mandela te vertolken. Hij weet Mandela’s typische stem en spraakritme goed te evenaren maar blijft misschien een te fysiek intimiderende gestalte. Als kijker krijg je nergens het gevoel dat Haysberts Mandela gekraakt wordt in de cel. August laat ons zien dat hij het moeilijk heeft met het gemis aan contact met zijn familieleden maar verder gaat de lijdensweg schijnbaar niet. De rest van de cast loopt er soms verloren bij. Diane Kruger irriteert aanvankelijk en lijkt naar het einde toe, wanneer haar racisme verdwijnt, opeens over een geheel andere persoonlijkheid te beschikken. De andere personages wentelen rond Gregory en Mandela en we zouden zelfs kunnen schrijven dat ook Haysbert in een veredelde bijrol is beland (waarschijnlijk sprak de idee om Mandela neer te zetten hem meer aan dan het scenario zelf).
 
Goodbye Bafana is hoe dan ook Fiennes’ show. Hij is het middelpunt van de personages en de gebeurtenissen maar August gaat nooit op zoek naar de psyche van de man (meer dan een “made for tv” flashback naar Gregory’s jeugd krijgen we niet). Het resultaat is een weinig opvallende, technisch bekwame (overbodige?) weekendfilm. Dat Apartheid en discriminatie niet meteen de meest menslievende omgangsvormen zijn weten we maar al te goed, maar Augusts zwart-witte (definitely no pun intended) kijk op de zaak (blank is slecht, zwart is goed) is oppervlakkig en goedkoop. Heel even wordt de vraag aangekaart of Mandela op zijn manier ook geen terrorist was maar August en de scenaristen schuwen die vraag nog voor ze uitgesproken werd en zinken weg in een doordeweeks verhaaltje dat, hoewel nergens echt slecht, gewoon naar het einde toe kabbelt. Wie op zoek is naar een film over de beweegredenen van twee mannen die door elkaar gefascineerd raken komt bedrogen uit; liefhebbers van een trage, rustige pseudo-televisiefilm zullen dit best weten te smaken.