GANGSTERFILMS MET EEN KNIPOOG

De tijd dat gangsters geportretteerd werden als ernstige, agressieve medeburgers is al lang voorbij. Vroeger betekende het woord gangster per definitie iemand die zich niet kon handhaven in de maatschappij zonder geweld te gebruiken.
 
De eerste stereotiepe karakters in de film waren dan ook machtswellustige zonderlingen die zonder pardon een kogel door je hersenen joegen. Gangsters doken meer en meer op in het straatbeeld en dus kon de film niet achterwege blijven. Films als Little Caesar, Angels with Dirty Faces en White Heat gaven slechts een glimp van wat het echte gangsterleven met zich meebracht.
 
Het werd pas duidelijk met The Maltese Falcon en The Big Sleep, beiden met Humprey Bogart in de hoofdrol, dat Hollywood een nieuw genre had gelanceerd: de gangsterfilm. De enige filmstudio die tot dan toe echter toehapte om zulke grootschalige producties tot een goed einde te brengen was Warner Bros. Pictures. en dat bleef een hele tijd zo tot er in 1972 een film verscheen die de conventies van het genre volledig omvergooide. De gangsterfilm zou nooit meer hetzelfde zijn en ditmaal was het niet Warner maar wel Paramount dat het roer overnam namelijk met The Godfather.
 
The Godfather wordt beschouwd als de moeder van alle gangsterfilms en meteen ook als één van de beste films ooit gemaakt. De agressieve ondertoon die The Godfather kenmerkt zien we terug in alle gangsterfilms die de komende twintig jaar nog zouden komen. The Godfather II, Scarface, Carlito’s Way, GoodFellas; allen getuigen ze van een beenharde en agressieve mise-en-scène zonder ook maar een moment te vervallen in plat sentiment of overjaarse vulgariteiten. Het zijn meesterwerken die de tand des tijds gemakkelijk zullen doorstaan zonder ook maar iets van hun impact te verliezen. Het enige dat we bij deze films niet terugvinden is een ludieke knipoog, een verwijzing dat het toch allemaal maar om te lachen bedoeld is. Ze nemen zichzelf bloedserieus en ze wijken geen seconde van dat parcours af. Het zijn dan ook situaties die zich perfect kunnen voordoen in het alledaagse leven.
 
In 1992 werd het genre echter volledig geherdefinieerd met de komst van Reservoir Dogs. De kleurrijke personages, de sarcastische humor en het bloederige geweld lanceerden de gangsterfilm met een knipoog. De keuze om de personages telkens een naam met een kleur toe te kennen is geleend bij de spectaculaire kapingfilm The Taking of Pelham One, Two, Three en komt hier wonderwel beter tot zijn recht dan bij de voorgenoemde film.
 
Het nieuwe genre brak echter voorgoed door met Pulp Fiction waarin de personages zo mogelijk nog kleurrijker, nog agressiever en nog grappiger lopen te wezen dat er een ware rage ontstond. Ontelbare cineasten hadden het licht gezien en waagden zich, al dan niet geslaagd, aan een even groot succes.
 
In het zog van Pulp Fiction volgden al snel Things To in Denver When You’re Dead, Little Odessa, Natural Born Killers en Killing Zoë. Ultragewelddadige films die trachtten een graantje mee te pikken van het succes van Pulp Fiction maar hopeloos faalden. Men zag in dat een succes als Pulp Fiction nooit geëvenaard zou kunnen worden en men trachtte het over een andere boeg te gooien door in de eerste plaats een komedie te maken met gangsterinvloeden. Zo ontstond eind jaren ‘90 Lock, Stock and Two Smoking Barrels dat via mondjesmaat een geheid succes werd. De film deed wel sterk denken aan Pulp Fiction maar had toch zijn eigen uitstraling. De summier gekozen soundtrack, de snerende humor en de hilarische personages maakten van Lock, Stock één van de betere vingeroefeningen in het genre.
 
Een paar jaar later zou Snatch die prestatie nog eens evenaren en toen werd het even stil rond de grappige gangsters. In 2002 sloeg Sam Mendes vriend en vijand met verstomming met zijn veelgelaagde epos Road To Perdition, een spijkerharde gangsterfilm maar weliswaar wel zonder knipoog. Het was wachten tot 2005 tot er eindelijk weer eens een nieuwe Snatch in de zalen werd gedropt ditmaal onder de noemer Layer Cake. Een plezant filmpje maar iets te ingewikkeld voor zijn eigen goed.
 
En nu we het toch over plezante filmpjes hebben: binnenkort doen Denzel Washington en Russell Crowe hun duit in het gangsterzakje wanneer American Gangster bij ons in november verschijnt. Zolang de gangsters goede cinema blijven opleveren, hoor je ons niet klagen.