VENUS

Omdat hij al zeven keer naast een Oscar had gegrepen, kreeg acteur Peter O'Toole in 2003 dan maar een ere-Oscar. Tussen de lijntjes hoort de acteur in kwestie dan te lezen: voor het te laat is. Maar O'Toole rimpelt rustig verder. De hoofdrol in Venus leverde hem een achtste nominatie op, maar weer geen beeldje.
 
De schoonheid van oude, verfrommelde, gekreukte mannen overtreft die van jonge, strakke, gladde vrouwen. Toen John Gielgud 94 was speelde hij nog de Paus in Shekhar Kapurs Elizabeth. Twee jaar later, vlak voor zijn dood, castte David Mamet hem in een korte bewerking van een stuk van Samuel Beckett. Stokoude mensen moeten meer het toneel en de filmset op. Ze slepen zo'n lang leven met zich mee, dat hun acteerprestaties er rijker, dieper en indrukwekkender door worden. Peter O'Toole (75) kreeg zijn eerste oscarnominatie al in 1962 voor zijn onvergetelijke rol in Lawrence of Arabia. Dit jaar schittert hij niet alleen als de vileine restaurantcriticus Anton Ego in Ratatouille, maar ook als waardig ouder wordende Maurice in Venus.
 
De film is een bloedmooie nostalgische mijmering van twee oude mannen over hun roemruchte verleden. Maurice (O'Toole) en Ian (Leslie Phillips, 83) waren vroeger gerespecteerde acteurs, maar nu sloffen ze door het leven. Ian is de angsthaas van de twee. Een hoge bloeddruk, een iets te lange teennagel: hij leeft al met een been in het graf. Maurice dartelt door het leven als een twintigjarige. De dood schrikt hem niet af. Acteren doet hij nog steeds voor het geld. Hij drinkt en rookt en wil liefst zoveel mogelijk schoonheid en liefde scheppen voor het te laat is. Die kans krijgt hij wanneer Ian zijn twintigjarig nichtje Jessie (Jodie Whittaker) in huis neemt om voor hem te zorgen. Van de zorgsector kent de Breezerdrinkende, chipsvretende, grofgebekte Jessie niets, dus neemt Maurice haar mee naar het museum of het theater; en zij hem naar hippe cafés en trendy winkels.
 
Regisseur Roger Michell en schrijver Hanif Kureishi maakten al eerder The Mother – de omgekeerde denkoefening van Venus. In hun nieuwe film zijn ze minder expliciet. Maurice is niet de oude bok die geilt op het jonge blaadje. Hoe zou dat ook kunnen voor een fragiele, impotente oude man die net aan zijn prostaat is geopereerd? De jonge Jessie is meer een herinnering aan een leven dat voorbij is. Venus is het verhaal van een lieve, welbelezen maar evengoed koppige, hooghartige man die niet wil aanvaarden dat hij passé is. Bij haar voelt hij zich de man die hij ooit was. Venus van haar kant voelt zich bij hem misschien de vrouw die ze ooit wil worden.
 
Het spel tussen Maurice en Venus is er een van aantrekken en afstoten, van plagen en prikken, van haat en liefde. Het hort en stoot tussen die twee, maar evengoed begrijpen ze elkaar. De scenes tussen Maurice en zijn oude vriend Ian zijn fenomenaal. Ze benaderen hun ouderdom met het nodige cynisme, maar hun vriendschap heeft na al die jaren nog iets puberaals. In rokerige cafés lezen ze de in memoriams van hun overleden vrienden en collega's. Arm in arm pikkelen ze letterlijk en figuurlijk naar oude herinneringen. Hun taal is rijk en statig als Shakesperiaanse dialogen. Michell brengt de ouderdom in beeld zoals die is. Maurice is een oude, gerimpelde eik. De adem schuurt hoorbaar door zijn longen. Zijn hele lijf kraakt en knarst. Het grijze haar wappert beeldig in de wind.
 
Venus zit vol mooie, melancholische, aangrijpende scenes. Onvergetelijk is bijvoorbeeld het moment waarop Maurice zijn ex-vrouw (Vanessa Redgrave) bezoekt en voor haar nog een keertje wil koken. Het gras is altijd groener aan de andere kant, maar ooit keer je terug. "Ik sta op het punt om te sterven," zegt hij terwijl hij wenend naast haar neerzijgt, "en ik weet nog altijd niet wie ik ben". O'Toole speelt zijn rol met een perfecte mix van humor, statigheid en jeugdig enthousiasme. Hoor hem Shakespeare declameren. Zie hem lonken naar die mooie, jonge, viriele jeugd. Zie hem op dat strand, de voeten wankelend in zand en water. Als O'Toole een filmisch testament wil achterlaten, laat het dan deze film zijn.