THE BOURNE ULTIMATUM

Superspion Jason Bourne behoeft geen introductie meer. Net als die andere bekende superagent (al dan niet toevallig met dezelfde initialen) heeft Bourne de afgelopen vijf jaar een plaatsje verdiend in het pantheon van de betere actiefilm. Volledig terecht overigens, want zowel The Bourne Identity als The Bourne Supremacy brachten wat in moderne actiefilm steeds vaker ontbreekt: een vlijmscherp verhaal. Alleen jammer dat regisseur Greengrass dat lesje voor het derde Bourne-avontuur even uit het oog is verloren.
 
Daarmee is natuurlijk niet gezegd dat The Bourne Ultimatum meteen moet worden afgeschreven. Maar in vergelijking met zijn twee voorgangers valt het o zo belangrijke (voorlopige?) slotstuk uit de reeks een beetje dunnetjes uit. Op het eerste gezicht zowel een verrassing als een teleurstelling. Alle standaardingrediënten zijn immers aanwezig en Matt Damon speelt opnieuw met verve de rol van getormenteerde Bourne, die na het vorige avontuur zelfs geen adempauze krijgt. Regisseur Greengrass pikt de draad meteen op waar Supremacy eindigde. Misschien even opfrissen: na de verschroeiende autoachtervolging door de straten van Moskou en de dood van huurmoordenaar Kirill ging de gewonde Bourne nog even op bezoek bij de dochter van Neski, een Russische zakenman die het eerste slachtoffer van Bourne was. Maar de politie komt hem al snel op het spoor en Bourne slaat weer op de vlucht. Aan het begin van Ultimatum breekt hij in in een apotheek om zijn wonden te verzorgen, en ontsnapt op het allerlaatste nippertje naar Parijs.
 
Eigenlijk heeft hij niet meer de energie om door te gaan, maar hij lijkt zijn lot niet te kunnen ontlopen. Bourne leest namelijk een artikel van de Britse Guardian-journalist Simon Ross (Paddy Considine), die het deksel probeert te lichten van het inmiddels beruchte Treadstone-project van de CIA, waar ook Bourne deel van uitmaakte. Bourne vertrekt onmiddellijk naar Londen omdat hij vermoedt dat Ross zijn informatie krijgt van de CIA-informant. Uiteraard probeert hij Ross te overtuigen zijn bronnen vrij te geven, maar nog voordat Ross de kans krijgt om te praten, wordt hij op klaarlichte dag overhoop geschoten in Waterloo Station. Gelukkig kan Bourne nog een aantal notities van Ross bemachtigen, die hopelijk de juiste informatie bevatten om wat meer inzicht te krijgen in het hele Treadstone-gebeuren. En misschien kan Bourne dan ook eindelijk zijn ware identiteit ontdekken. Maar helaas is dat niet zo makkelijk als het lijkt, want nu Bourne weer is opgedoken, wil de CIA hem meteen inrekenen. Pamela Landey (Joan Allen) probeert Bourne nog steeds op een vreedzame manier te klissen, maar wordt flink opgestookt door haar nieuwe baas Noah Vosen (David Strathairn) die Bourne het liefst wil laten “verdwijnen” om zo weinig mogelijk aandacht te trekken naar de meer onfrisse activiteiten van de Amerikaanse geheime dienst.
 
Uiteraard is dit voor Bourne nog een extra reden om door te gaan, en het begin van een enorme reeks achtervolgingen die vanaf dit punt de rest van de film in beslag nemen. Jammer eigenlijk, want in tegenstelling tot de vorige twee films wordt het heerlijk ingewikkelde plot resoluut naar de tweede plaats geschoven en gaat actie voor. Op zich is daar weinig mis mee, zeker niet omdat de dynamische (maar soms wat chaotische) filmstijl van Greengrass de actiescènes wat extra punch meegeven, maar als na een uurtje film blijkt dat Ultimatum in een ellenlange klopjacht dreigt te verzanden, gaat de spanning er wel wat vanaf. Zeker de haast eindeloze achtervolging door de straten (en over de daken) van Tangiers had best ingekort kunnen worden. Het hele middenstuk van de film blijft eigenlijk maar wat aanslepen tot het moment waarop Jason terugkeert naar New York en zowat de hele CIA op z’n kop zet met een enkel telefoontje: “You should get some rest, Pamela. You look tired”. De fans herkennen deze scène waarschijnlijk al uit Supremacy, en regisseur Greengrass herwerkt ze ook dit keer tot een van de beste momenten van de film.
 
Gelukkig wint Ultimatum naar het einde toe weer wat aan narratieve vaart, en de uiteindelijke ontknoping zal maar weinigen teleurstellen. De deur voor een sequel wordt weliswaar niet helemaal gesloten, maar ook als dit het laatste avontuur van Bourne blijkt te zijn, blijven we in elk geval niet op onze honger zitten. Alle eindjes worden in de finale keurig aan elkaar geknoopt en scenarist Tony Gilroy voegt (al dan niet met succes) zelfs een aantal elementen toe die de vorige delen nog wat meer diepte geven.
 
Een andere grote troef van de reeks is uiteraard Matt Damon, die zich de rol van Bourne volledig eigen heeft gemaakt. En ook dit keer heeft hij het weer loodzwaar. Damon liet zelfs weten dat dit voor hem voorlopig de laatste Bourne-film is geweest, en dat is niet helemaal onbegrijpelijk. Naast het veeleisende acteerwerk is vooral lichamelijk uiteraard een uitputtende rol. Want net als in de vorige delen zijn de vechtpartijen en de auto- en motorstunts weer niet van lucht. Gelukkig kan Damon rekenen op heel wat sublieme bijrollen, zodat de balans tussen actie en drama (net) niet helemaal omkiepert. Vooral Joan Allen en David Strathairn kwijten zicht uitstekend van hun rollen, dapper bijgestaan door Julia Stiles, Edgar Ramirez, Paddy Considine en Scott Glenn.
 
Maar toch kunnen we ons niet van de indruk ontdoen dat regisseur Greengrass een aantal kansen heeft laten liggen. Natuurlijk, Bourne is gevaarlijker en gedrevener dan ooit, en de actie is weer net dat tikkie spectaculairder dan de vorige keer. Maar in tegenstelling tot wat je zou verwachten, is het verhalende element, en dus de emotionele pay-off, dit keer minder bevredigend. Maar toch, Bourne blijft de ultieme antiheld die ook ondanks zijn gruweldaden uit het verleden de sympathie van het publiek nooit verliest. Vandaar dat het deugd doet om hem na al zijn omzwervingen eindelijk te horen zeggen: “I remember everything.”