4 MONTHS, 3 WEEKS AND 2 DAYS

De Gouden Palm in Cannes is de allerbelangrijkste filmprijs ter wereld. De bekroning van het Roemeense 4 luni, 3 saptamini si 2 zile was lekker verrassend, moedig, controversieel en meer dan verdiend. De film van Cristian Mungiu is de eerste in een reeks die op een indirecte manier het verhaal van het Roemeense communistische tijdperk vertelt. Persoonlijke verhalen tegen de donkere achtergrond van het land dat door Nicolae Ceausescu rechtstreeks naar de afgrond geleid werd.
 
Eén van de meest weerzinwekkende speerpunten van het beleid van het Genie van de Karpaten was de explosieve bevolkingsgroei. Roemenen moesten kweken, en snel. Hoe meer inwoners, hoe machtiger het land zou worden. De economie zou snel groeien, het leger machtig worden en blijven. Een kinderlijk simpele gedachtegang die de samenleving ontwrichtte. Abortus was uiteraard ten strengste verboden. De Roemenen kregen baby’s bij de vleet. De landbouwproductie kon de kinderproductie niet volgen en veel gezinnen verzeilden in de armoede. Het gevolg: bomvolle weeshuizen en een leger zwerfkinderen. Tot het bloedige einde van zijn bewind in 1989 hield Ceausescu vast aan zijn kweekbeleid. Ongewenst zwangere Roemeense vrouwen hadden drie mogelijkheden. Hun kind dumpen op straat, het achterlaten in een asiel of vet betalen voor een illegale abortus.
 
In 4 Months, 3 Weeks and 2 Days kiest Gabita (Laura Vasiliu) voor de laatste oplossing. Ze deelt met Otilia (Anamaria Marinca) een studentenkamer in een mottige woonkazerne. Cristian Mungiu – die ook het scenario schreef – vertelt hun verhaal en alleen hun verhaal. Het verhaal van een illegale abortus in 1987 en hij doet dat erg strak. Hij wijkt geen millimeter af van zijn verhaallijn en is visueel doeltreffend met zijn lange sequenties die langzaam de ziel van zijn twee hoofdpersonages ontbloten.
 
De actie vindt plaats in een universiteitsstad. Mungiu zit Gabita en Otilia twee dagen dag op de huid. Van hun voorbereiding ’s ochtends tot aan de maaltijd wanneer de ingreep achter de rug is. Heel zorgvuldig met lange, indringende takes introduceert Mungiu de meisjes. Hij laat lang onduidelijk wat er met hen aan de hand is. We zwerven mee door het trieste appartementsblok op zoek naar sigaretten en kauwgom. Hun leven wordt gedomineerd door eeuwig geritsel: iemand zoeken die sigaretten kan regelen, een student die fijne videofilms heeft of een shampoodealer. Het zijn scènes die er op het eerste gezicht niet veel toe doen, maar die de gecompliceerde wereld schetsen waarin Gabita en Otilia leven. Als een flesje parfum vinden al zoveel moeite kost, hoe regel je dan een abortus?
 
De praktische regelingen vormen de ijzingwekkende en misselijkmakende hoofdmoot van 4 Months. De meisjes staan met hun rug tegen de muur en hun wanhoop wordt genadeloos uitgebuit door iedereen die daar enigszins de kans toeziet. Elke afspraak die ze gemaakt hebben, moet opnieuw onderhandeld worden. En opnieuw, en opnieuw. Van zodra de meisjes het hotel betreden waar de ingreep zal plaatsvinden, evolueert 4 Months naar een hyperrealistische psychologische thriller. Nerveus gefilmd in de stijl van de gebroeders Dardenne, indringend natuurlijk als het beste werk van Ken Loach. De onderhandelingen tussen de meisjes en de dokter leggen een bittere knoop in de maag.
 
De camera registreert neutraal de verbale strijd. Net die neutraliteit maakt het op zich al niet zo vrolijke verhaal een extra wrange twist. 4 Months, 3 Weeks and 2 Days heeft geen soundtrack. Mungiu filmde op bestaande locaties in het aanwezige licht. Alles dat de aandacht kan afleiden van het verhaal is weggelaten. Het maakt het meesterwerk onverbiddelijk en dwingend. Ontkomen aan het drama is onmogelijk. De trein is vertrokken en de kijker kan net als de meisjes niet afstappen. De muren van hun hotelkamer bieden afscherming, verhullen hun geheim. Ze vormen ook een gevaarlijke grens want iedere keer dat Otilia de kamer verlaat, neemt ze het risico betrapt te worden of lastige vragen te krijgen. De muren weerkaatsen de angst en radeloosheid. Hun frustratie, schrik, hoop en pijn vormen een toxische gasbel die ieder moment kan ontploffen.
 
Niet het zwangere meisje is het hoofdpersonage, maar haar vriendin Otilia. Die ingenieuze verhaaltechnische ingreep benadrukt het krankzinnige gevaar van de onderneming. Otilia offert zich op om haar vriendin te helpen. Krijgt geen hulp, wordt gek van de halfgemaakte afspraken, de valse beloftes en de knagende eenzaamheid. De buitenwereld weet van niets, mag niets weten. Anamaria Marinca lijkt geen moment te moeten acteren. De rol zit in haar. Zoals een beeldhouwer het overbodige marmer weghakt om het kunstwerk te bevrijden uit een rotsblok, zo komt ook Otilia te voorschijn: bleek en afgetobd in de groezelige duistere decors. In de troosteloze wereld is zij onbaatzuchtig. Ze betaalt er een zware prijs voor. Haar vastberadenheid steekt scherp af tegen de twijfel van Gabita.
 
Cristian Mungiu neemt geen standpunt in over abortus. De schuldvraag interesseert hem al evenmin. Hij bekijkt het nuchter door de ogen van Otilia, de buitenstaander. De afstandelijkheid van de regisseur maakt zijn film hard en rauw maar laat ook de ruimte om hem heel persoonlijk te beleven en volledig in het verhaal te treden. Mungiu kiest nooit voor de gemakkelijkste oplossing en laat het verhaal zijn logische beloop volgen. Het is een grillige tocht met ijselijke tussenstops en vreselijke omwegen. 4 Months, 3 Weeks and 2 Days toont er akelig accuraat ieder detail van. Ieder detail. Briljant knaagt de film zich onderhuids een weg naar hoofd, hart en maag.