BEN X

Met hetzelfde kinderachtige enthousiasme waarmee hij vroeger canvasfilms inleidde, praat Nic Balthazar dezer dagen over zijn eigen film. De jongensachtige bezieling straalt van de prent af. Ben X is geen half werk van een gefrustreerde filmjournalist. Het is een welgemikte obus die recht in het hart tot ontploffing komt.
 
Dat maakt van Ben X de ideale inzending voor de Oscar van beste buitenlandse film. Jammer voor de andere puike films van dit erg sterke Vlaamse filmjaar. Nic Balthazar hoeft zich tegenover zijn veelal jonge collega-regisseurs niet te verantwoorden. Zijn troetelkind is bezig om de wereld te veroveren. In Montréal won de film drie prijzen, waaronder de hoofdprijs en de prijs van het publiek. Sales agent Film Distribution heeft de internationale distributierechten in handen. Dat is niet niks voor een project dat oorspronkelijk een boek was (Niets is alles wat hij zei) en vervolgens een toneelstuk werd (Niets).
 
Schrijver Nic Balthazar baseerde het uitgangspunt van zijn film op het verhaal van de doodgepeste jongen die vijf jaar geleden uit pure wanhoop van het Gentse Gravensteen sprong. De jongen krijgt zijn incarnatie in de figuur van de 17-jarige Ben Vertriest, een licht autistische puber die veel tijd doorbrengt in cyberspace. De teruggetrokken, bedremmelde tiener ontpopt zich in de virtuele omgeving van het computerspel Archlord tot een koene en dappere ridder die geen strijd uit de weg gaat. In het echte leven is hij een makkelijke prooi voor twee bullebakken uit zijn klas. Het pesten neemt onaanvaardbare vormen aan, maar niemand reageert echt. De jongen die niet van zijn eigen spiegelbeeld houdt, beslist om het heft in eigen handen te nemen en krijgt daarbij hulp uit onverwachte hoek: zijn internetvriendin Scarlite laat hem niet in de steek.
 
De vermenging van realiteit en fictie – in dit geval de echte wereld en de computerwereld – is op pelicule vaak glad ijs. Ben X glijdt gezwind langs alle mogelijke obstakels. De mixtuur werkt wonderwel. Nic Balthazar laat zijn twee hoofdpersonages door middel van goed doordachte montage en handige camerastandpunten moeiteloos van de ene wereld in de andere glippen. Mooi ook hoe de hele Koreaanse computerlook van het spelletje doorgedrongen is tot het uitzicht van de film. De begingeneriek oogt bijvoorbeeld verleidelijk cool, wat het contrast met wat volgt nog groter maakt. Visueel heeft Balthazar goed naar David Fincher gekeken. Hij dompelt zijn film in grauwe, grijze kleuren die perfect aansluiten bij de leefwereld van het hoofdpersonage.
 
Thematisch wil Ben X veel vertellen – misschien zelfs iets teveel. Maar de aanklacht tegen pesten, vooroordelen en eenzaamheid is oprecht. De film is in zijn aantijging tegen zoveel onrecht weinig subtiel of fijngevoelig, maar richt zijn kruisboog genadeloos naar de kijker. Sommige scènes boren zich vlijmscherp een weg naar de kamers van het hart. De knappe vertelstructuur houdt je bij de les. Vanaf de allereerste scènes zet Balthazar je op het verkeerd spoor. Het einde is verrassend, maar niet goedkoop sentimenteel of pathetisch. Als aandachtige kijker voel je je niet bedrogen. Het ultieme endgame is te ontroerend en zelfs te mooi om veel weerstand op te roepen.
 
In de theaterversie speelde de inmiddels megapopulaire Roel Vanderstukken de hoofdrol. Hij was te oud voor de rol op het witte doek. Voor Greg Timmermans is Ben X zijn eerste film, maar we kennen hem ook uit theater (De Kussenman, Hedda). Zijn acteerprestatie is af en toe hartverscheurend sterk. Het gebruik van een voice-over is gerechtvaardigd omdat Ben als autistische jongen op een onbevangen manier met taal speelt. Laura Verlinden (De Laatste Zomer) is perfect gecast als het droommeisje Scarlite. De bijrollen – waaronder Marijke Pinoy als moeder - zijn overtuigend en komen het best tot hun recht als het hele verhaal afgerond is. Titus De Voogdt en Maarten Claeyssens zijn onuitstaanbaar als pestkoppen. Helaas neigt het blik psychiaters dat opengetrokken wordt naar stereotypering.
 
Met veel verwondering vertelt Nic Balthazar graag hoe wonderbaarlijk in een productieproces de puzzelstukjes in elkaar schuiven. Dat is bij Ben X zeker het geval. Een van die puzzelstukjes vormt de perfect uitgebalanceerde soundtrack met grote namen als Praga Khan, dEUS, Arno en Sigur Ros. Hun muziek stuwt deze heftige film soms naar uitzonderlijke hoogten. In de film oppert Ben dat alles durven is. Nic Balthazar heeft een moedige film gemaakt en zijn durf is beloond.