PARANOID PARK

Voor hij door Gus van Sant benaderd werd om de hoofdrol te spelen in Paranoid Park had Gabe Nevins nog nooit van de Amerikaanse filmmaker gehoord. Het is een anekdote die de werkwijze van de eigenzinnige kunstenaar perfect illustreert. Gus Van Sant zocht zijn cast bijeen via MySpace. Hij vond er een groep jongeren met beperkte acteerervaring die net als in Elephant zeer natuurlijke en overtuigende personages neerzetten.
 
Het Paranoid Park uit de titel is een legendarisch door skaters zelf illegaal gebouwd  skatecomplex in Portland, de stad van Gus van Sant en Blake Nelson, de man die het boek schreef waarop de film gebaseerd is. Paranoid Park heeft een slechte reputatie en is waarschijnlijk juist daardoor extra aantrekkelijk voor de skatende jeugd.
 
De 16-jarige Alex heeft al horen praten over Paranoid Park, maar hij is er zelf nog nooit geweest. Hij vindt zichzelf bijlange na niet goed genoeg om zich in de buurt te wagen van de ruige punkskaters die het park domineren. Op een avond laat hij zich door een vriend overhalen een kijkje te gaan nemen. Zaterdagavond keert hij terug. Alleen.
 
Alex loodst ons door Van Sants non-lineaire, niet-chronologische verhaal. Hij schrijft in een soort dagboek, loopt door de gangen van de school, rijdt door de stad, oefent met zijn skateboard. Wanneer hij ondervraagd wordt door een politieagent hoort hij dat er een dode gevonden is net naast het park. De politie heeft sterke aanwijzingen dat er kwaad opzet in het spel is.
 
Met stukken en brokken komen we te weten wat er gebeurd is en wat Alex daar mee te maken heeft. Paranoid Park volgt niet het onderzoek van de flikken maar Alex’ denkpatronen. Een mooi ventje met onschuldige ogen die een ijsbeer doet zweten. Heeft hij wel iets te maken met de dode? Van zijn gezicht is niets af te lezen. Zijn activiteiten wijzen niet bepaald op schuld. Hij is druk te bezig om zijn vriendinnetje op afstand te houden. Een vast-vaste relatie ziet hij niet zitten. Alex is een tiener, een heel gewone tiener.
 
Paranoid Park is een impressionistische weergave van Alex’ paranoia en angsten na de ondervragingen. Anders dan in Elephant gaat Van Sant niet voor de directe emotionele uppercut, maar gebruikt hij sluipend gif. Hij cirkelt en draait rond Alex, laat hem niet meer los.

Van Sant confronteert zijn hoofdpersonage nooit met de waarheid. Dat geeft een film een onwezenlijke sfeer mee. Het lijkt alsof hij de veilige, bekende wereld van voor het incident in Paranoid Park wil recreëren. Terug naar de onschuld. Er is de wereld waarin een dode is en er is de wereld van Alex.
 
Paranoid Park werkt even associatief als Elephant. Geef de hoop alvast op om een verklaring te krijgen voor wat je te zien krijgt. Het kader mag eenieder zelf verzinnen. Van Sant heeft zijn werk gedaan en laat de interpretatie over aan de kijker. In tegenstelling tot Elephant neemt Van Sant deze keer wel een vertelstandpunt in. We zitten middenin Alex’ belevingswereld terwijl in Elephant de camera akelig neutraal aan de zijlijn bleef staan om het aankomende drama te registreren.
 
Dromerige beelden na een vreselijk ongeval. De mogelijke betrokkenheid van een sympathieke tiener bij de dood van een werkman. Verhaal en hypothese botsen met elkaar. Als dit, dan dat, als dat dan ook dit. Hoe meer informatie de film vrijgeeft hoe meer het beeld van Alex verfijnt. Tegelijkertijd groeit de paradox met zijn rustige dagelijkse bezigheden. Van Sant laat Alex het hart van de kijker veroveren, klaar om schade aan te richten.
 
Het briljante camerawerk van Australiër Christopher Doyle benadrukt de onwezenlijke sfeer die er toch al hangt. Doyle is de man die visueel tovert met Wong kar-wai (In the Mood for Love, Fallen Angels en Chung King Express). De fascinerende soundtrack werkt als zelfstandig personage. Van Sant speelt naar hartelust met beeld en geluid, last op een bepaald moment een geniale stomme film scène in en filmt de meest afwezige ontmaagdingscène ooit. Fragmenten van muziek van Nino Rota uit films van Federico Fellini, slome rap, klassieke muziek en scherpe omgevingsgeluiden wisselen elkaar schijnbaar willekeurig af. Ze zorgen voor contrast met haar verhaal, stellen het in vraag, dagen het misschien wel uit. 
 
Paranoid Park is geen moeilijke film. Het is te zeggen, hij is gemakkelijk te volgen en op het eind weet iedereen wat er gebeurd is. De interpretatie van Alex is een ander paar mouwen. Dat is voer voor lange hevige discussies, bij voorkeur op café, bij voorkeur met bier. Drink er een op de gezondheid van Gus van Sant, een meesterlijke regisseur.
 
Gezien op het Filmfestival van Vlaanderen Gent 2007.