MY BLUEBERRY NIGHTS

Wong Kar-wai heeft een film gemaakt in de Verenigde Staten en dat had hij beter niet gedaan. Niet alleen heeft de Hongkong-Chinees een film gedraaid in Amerika - het Mekka van de commerciële cinema -, hij heeft dat bovendien gedaan met bekende en populaire acteurs en actrices. My Blueberry Nights is Engelstalig gesproken en het verhaal is van de eerste tot de laatste scène door iedereen - jong en oud, slim of dom, leek of filmkenner - van de eerste keer te volgen en te begrijpen. En hij schaamt er zich niet eens voor!
 
De Unie van Verenigde Filmsnobs heeft Kar-wai onverbiddelijk aan het kruis genageld. Unisono veroordelen ze zoveel verraad aan de cinefiele zaak. Dat hun doodgeknuffelde chouchou, aanbeden filmgod het arthouse-milieu even - waarschijnlijk zelfs maar tijdelijk - verlaten heeft en mogelijk de aansluiting vindt bij het grote publiek, is voor hen meer dan een brug te ver. Critici drenkten hun pen in vitriool en stortten hun vlijmscherpe kritiek met bakken over hem heen.
 
Ten onrechte. Al is My Blueberry Nights niet zijn sterkste film, Wong Kar-wai gebruikt toch hetzelfde recept als in zijn eerdere wel fel bejubelde films: onzekere en ontheemde personages die zoeken naar stabiliteit, naar hun verleden en hun toekomst. Eenzaten die wonen in groeiende steden met miljoenen inwoners. Als scenarioschrijver heeft hij nooit overdreven veel belang gehecht aan de plot. Op de keper beschouwd zijn zijn verhalen zo oud als de straat, versleten als een opa-onderbroek. Kar-wai is een sfeerschepper, een man die vorm geeft aan de melancholie, de sensualiteit, de onderdrukte passie en een niet te temperen verlangen. De realiteit verdampt uit zijn zweverige poëtische, vluchtige droomachtige films waarbij de vorm ruim even belangrijk is als de inhoud.
 
Kar-wai is geen psycholoog, verre van een pietepeuteraar in de menselijke ziel. Zich inspirerend op de ontreddering van zijn personages creëert hij als visueel auteur en beeldende kunstenaar zijn visie op die problemen. Hij vermengt steeds herhaalde westerse popsongs met een visuele lawine waarin bonte verzadigde kleuren afgewisseld worden met flarden zwart-wit, versnelde met vertraagde beelden, statische vergezichten met trillende close-ups. Even kenmerkend is het grote aantal supersterren in zijn films. Hij werkte met de allerpopulairste Aziatische acteurs en de mooiste actrices. Tony Leung, Li Gong, Leslie Cheung, Ziyi Zhang en Maggie Cheung zijn in Europa bekend bij fans van de Oosterse cinema, in het Verre Oosten hebben ze dezelfde allure als Tom Cruise, Robert DeNiro, Gérard Depardieu en Scarlett Johansson bij ons.
 
Voor My Blueberry Nights gebruikte hij hetzelfde recept, alleen de ingrediënten zijn anders. Voor het eerst sinds Days of Being Wild uit 1991 werkt Kar-wai niet met zijn vaste cameraman Christopher Doyle. De Franse Iraniër Darius Khondji heeft de job van hem overgenomen. Dat is geen beginneling. Hij werkte met Woody Allen (Anything Else), David Fincher (Se7en en Panic Room), Roman Polanski (The Ninth Gate) en Bernardo Bertolucci (Stealing Beauty). Hongkong als setting is vervangen door Amerikaanse bars, straten, snelwegen en gokpaleizen.
 
De aftiteling leest als een bloemlezing van een jonge generatie acteurs die talent koppelen aan populariteit, geloofwaardigheid en ervaring in de onafhankelijke Engelstalige cinema. Met één verrassing: het debuut van zangeres Norah Jones, de best verkopende Amerikaanse vrouwelijke artieste van deze eeuw. Zelf beweert ze dat haar optreden eenmalig is. Hopelijk zegt ze dat enkel om haar gage op te drijven want ze speelt haar rol zoals ze ook zingt: met de beheersing en het zelfvertrouwen van een artieste die al vijftig jaar in het vak zit. Ze lijkt geen moment de behoefte te voelen zich absoluut te willen bewijzen. Haar vertolking is bedrieglijk eenvoudig, puntgaaf, sober en innemend. Het helpt natuurlijk dat ze briljant – en op haar verleidelijkst – in beeld wordt gebracht.
 
Norah Jones speelt Elizabeth, een jonge New Yorkse die door haar vriend gedumpt is. Ze doolt wat door de straten en zoekt op een avond laat verstrooiing in een koffiebar in de buurt. Jeremy, de Engelse eigenaar van de zaak en de bakker van de taarten, heeft ook een gebroken hart. Elizabeth en Jeremy begrijpen elkaar. Het eenzamehartenbureau is geopend. Rusteloos, slapeloos en ontroostbaar laat Elizabeth haar sleutels achter bij Jeremy (Jude Law) en vertrekt ze op een lange reis door Amerika.
 
In Memphis, Tennessee werkt ze overdag in een diner en ’s nachts in een bar. De tobbende flik Arnie komt er iedere avond zijn laatste glas drinken. En nog een, en nog een en nog eentje om het af te leren. De vijftiger (David Strathairn in uitstekende doen) verdrinkt de bittere echtscheiding van Sue Lynne (een indrukwekkende Rachel Weisz). Iedere dag paradeert ze in dezelfde bar. Hij drinkt aan de toog, zij zit aan een tafeltje met andere mannen. Elizabeth wordt hun klankbord, degene aan wie ze hun kant van het verhaal kwijt kunnen. Weken later en honderden kilometers verder wordt Elizabeth serveerster in de casino. Leslie (Nathalie Portman) is er de opvallendste speelster. Ze is een pak jonger dan haar tegenstanders en ze speelt brutaal, agressief en roekeloos, alsof ze niets meer te verliezen heeft. Leslie neemt Elizabeth op sleeptouw, of Elizabeth laat zich door Leslie op sleeptouw nemen.
 
Hoewel Elizabeth duizenden kilometers aflegt en dagen en nachten in de auto zit, is My Blueberry Nights geen roadmovie pur sang. De meeste scènes spelen zich af in cafetaria’s en bars. De personages eten, drinken en praten. Ze zijn alleen. Alleen in New York, alleen in Memphis en alleen in Nevada. Elizabeth is hun spiegel, de spons die hun verhalen opneemt en vasthoudt. Ze is ook de rode draad doorheen de drie verhalen die nuchter beschouwd weinig met elkaar gemeen hebben, de aanwezigheid van Elizabeth uitgezonderd en de overheersende blues van de gekraste zielen die ze ontmoet. Het zijn net geen losse hoofdstukjes, maar het scheelt niet veel. Het deel in Memphis heeft het meeste diepgang en de hevigste dramatische impact. De opening in New York is het meest romantisch, met de voorzichtig groeiende vriendschap. Jude Law zit er aanvankelijk volledig naast als te vriendelijke en te begrijpende mooie jongen, maar groeit geweldig in zijn rol. De combinatie Norah Jones – Nathalie Portman is apart, onder meer omdat Portman haar girl-next-door imago overboord gooit en haar personage een harde, zelfs cynische kant heeft die we van haar niet gewend zijn.Drie verhalen op drie locaties met één overheersend thema: de verwoestende kracht van de eenzaamheid en de afgrond voor de voeten van de personages.
 
Door de versnippering van de actie – met al die personages en locaties - staat de dramatische spanningsboog niet altijd strak gespannen. Iedere keer dat Elizabeth in haar wagen springt, moet Kar-wai opnieuw van nul herbeginnen: personages introduceren, onderlinge conflicten creëren en toewerken naar een hoogtepunt. Die klus drie keer klaren is net iets te veel gevraagd. My Blueberry Nights is daardoor emotioneel minder geladen. Het is een Wong Kar-wai light: aan de brave, ongevaarlijke en onschuldige kant. Zijn eerste Amerikaanse film is geen doorslaand succes, maar heeft meer dan genoeg troeven. Met mijlen voorsprong is het de aantrekkelijkste film van het jaar. Norah Jones, Rachel Weisz, Nathalie Portman en Jude Law zijn mooi geboren. In het licht van Darius Khondji zijn ze nog mooier. De decors zijn sfeer- en kleurrijk en winnen net als de personages aan pure schoonheid door de vaak aparte camerastandpunten. Wong Kar-wai en Khondji zijn er in geslaagd om van ieder individueel beeld een visueel meesterwerkje te maken. In een film van Kar-wai zou zelfs een strontvlieg op krukken er geweldig uit zien.
 
Het verwijt een mooifilmer te zijn die zichzelf herhaalt, is niet nieuw. Er is zeker iets van aan en het niveau van Chungking Express en In the Mood for Love haalt hij deze keer niet. Wie de film een mislukking noemt, is van slechte wil. My Blueberry Nights is hoogstens een bloedmooi knikje naar beneden. We hebben het in 2007 al met veel en veel minder moeten stellen dan dat.