YOU, THE LIVING

Hoewel hij bij ons wat minder bekend lijkt, geniet Andersson in eigen land de status van een gevierd regisseur. Vooral zijn debuutfilm, A Swedish Love Story (En Karlekshistoria), bezorgde hem een stevige reputatie. Die film uit 1970 ging evenzeer tot het Zweedse filmpatrimonium behoren als Lasse Hallströms wondermooie My life as a dog, Vilgot Sjömans I am curious Blue/Yellow of zowat het hele oeuvre van Ingmar Bergman en Jan Troell.

Maar een veelfilmer is Andersson niet. You, the living is pas zijn vierde prent. Daarin staat de menselijke existentie centraal, in verschillende facetten. Niet de grandeur ervan, maar de kleine randjes en kantjes van het leven zoals we dat beleven. Het is een film over de mensen, met al hun zorgen en hun dromen. Meer dan een verhaal brengt You, the living voornamelijk een idee over. Het is anderhalf uur bizarre cinema waarbij eenzelfde thema in verschillende coupletten wordt gespeeld. In tientallen scènes waartussen dus narratief geen enkel verbindingsweefsel bestaat, worden diverse personages in erg uiteenlopende situaties geschetst. Omdat ze slechts telkens kort aan bod komen, lijken ze vaak figuranten op wie Andersson toevallig zijn camera richtte.

Op papier lijkt de thematiek misschien wat filosofisch en zwaarwichtig, maar de regisseur brengt ze met vrachten humor. Hij bespeelt zowat het hele gamma aan glimlachvarianten: van een monkellachje tot de bulderlach, van gniffelen tot schuddebuiken. Als een corpulente dame met een potsierlijke helm op het hoofd luidkeels haar man berijdt, beklaagt hij zich ondertussen over zijn beleggingen. Een man slalomt tussen twee rijen aan het loket om toch maar een seconde tijd te winnen, terwijl in de beste slapsticktraditie telkens opnieuw iemand zijn vorige plaats inneemt. Of wat gedacht van een tubaspeler die in een kamer middenin een woonblok rustig en ongegeneerd zijn lesje instudeert?

Maar, zoals ooit Howard Hawks zei: “The only difference between comedy and tragedy is the point of view”. Zo ook is met You, the living niet altijd even duidelijk hoe we als publiek het meest geschikt kunnen reageren. Wat bijvoorbeeld te denken van een juffrouw lager onderwijs die bij haar leerlingen gaat uithuilen hoe haar man haar een sloerie noemt? Het zou grappig kunnen zijn, maar het is op de eerste plaats vooral ontzettend triest. Zo ook het beeld van een marginale vrouw die het alcoholvrije biertje dat ze voorgeschoteld krijgt onmiddellijk door een zelf meegebrachte fles wijn vervangt. “Hoe kun je het in godsnaam in deze wereld uithouden zonder dronken te zijn?” In wat banaal lijkt, doet Andersson ons via zijn wereld toch even nadenken over de zin van het leven.

Naast enkele schitterende ideeën ook absoluut hoed af voor de fotografie en de mise-en-scène. Als een volleerd economist schijnt Andersson goed te beseffen dat met een minimum aan middelen vaak het grootste rendement wordt verkegen. De beelden worden niet onnodig gesatureerd en geven met hun grijs en donkergroen in de hoofdrollen een wondermooie indruk. De toon is tegelijk kil en warm, net zoals bijvoorbeeld zo vaak in de schilderijen van Edward Hopper. En ook de mise-en-scène, uitgepuurd tot in het kleinste detail, is puur vakmanschap. Geen stoel staat niet precies zoals het moet, de bewegingen van de acteurs zijn welhaast zeker op voorhand tot in de perfectie doorgenomen.

Maar de film kent helaas ook zijn zwakte. Het mag dan wel een foute uitgangsbasis zijn, maar westerse kijkers hebben nu eenmaal behoefte aan een verhaal. Dat hoeft zich niet altijd coherent of rechtlijnig voor te doen, maar het moet er wel zijn. Is dat niet het geval, dan wordt het al vlug een aartsmoeilijke klus de kijker blijvend te boeien. Me and you and everyone else we know van Miranda July was daarvan een schoolvoorbeeld. Prachtige ideeën, knappe beelden, maar soms wat doelloos en vervelend. Zo ook zoog You, the living niet elke minuut onze aandacht op. Omdat net geen enkel personage tot in de diepte wordt uitgewerkt, wordt het moeilijk oprecht medeleven op te brengen. Wanneer het perfect mogelijk lijkt even een plasje te maken om vervolgens gemakkelijk opnieuw in te pikken, dan is dat geen goed teken.

Maar hoe dan ook is You, the living auteurcinema pur sang. In elke handeling of in elk beeld is de stempel van Roy Andersson overduidelijk. Hier is met veel liefde aan gewerkt, in volledige onafhankelijkheid van de commerciële wetmatigheden. Dat verdient lof, al valt er nog net iets meer van te maken.