ATONEMENT

In de zomer van 1935 woont de dertienjarige Briony Tallis samen met haar familie in een mooi landhuis op het Engelse platteland. Haar oudere zus Cecilia (Keira Knightley) wordt verliefd op Robbie Turner (James McAvoy), de zoon van de huismeid. Door haar overmatige verbeeldingskracht meent Briony echter dingen te zien die er niet zijn, en uiteindelijk beschuldigt ze Robbie van verkrachting. De jonge Turner belandt in de gevangenis, waardoor hij van zijn geliefde Cecilia wordt gescheiden. Vier jaar later komt Robbie voorwaardelijk vrij om in de pas losgebarsten Tweede Wereldoorlog aan de zijde van het Britse Expeditieleger te strijden. Cecilia en Briony zijn beide verpleegster geworden, maar de jongste zus worstelt met haar daden uit het verleden en gaat op zoek naar ‘verzoening’.

Met Atonement is regisseur Joe Wright niet aan zijn proefstuk toe. In 2005 verfilmde hij al Pride & Prejudice, waarin Keira Knightley eveneens een hoofdrol toegeschoven kreeg. Volgde Wrights eerste langspeelfilm nog net iets te strak het boek waardoor het ritme voor een stuk verloren ging, dan is dat bij Atonement niet meer het geval. Samen met scenarist Christopher Hampton heeft de regisseur McEwans roman tot op het bot ontleed en er al de belangrijkste scènes uit gedistilleerd. Het is goed mogelijk dat je als kijker helemaal niet door hebt dat je naar een boekverfilming zit te kijken, en dat kan alleen maar een goed teken zijn.

McEwan hanteert een erg literaire schrijfstijl en strooit met overpeinzingen, mijmeringen en achtergrondinformatie waarin belangrijke plotwendingen wel eens dreigen verloren te lopen. In de film worden de verhaallijnen echter stuk voor stuk opgevist, gepolijst en optimaal geëtaleerd, een techniek die Atonement extra kracht en dynamiek meegeeft. De diepere samenhang die daarbij verloren gaat, doet eigenlijk geen afbreuk aan de kwaliteit van de film en de waarde van het boek. Vooral de slotscènes breken radicaal met het origineel, maar dat is nodig om het scenario ook op het witte doek te doen kloppen.

En dat is net wat we van een goede boekverfilming verwachten: de geest van het boek, de personages en het verhaal blijven volledig intact, maar toch is alles compleet anders. Waar McEwan in het boek tien pagina's nodig heeft om het afscheid tussen Robbie en Cecilia te beschrijven, volstaan één blik en één aanraking op het scherm. Dankzij de prima acteerprestaties van McAvoy en Knightley kan de kijker zich ook zonder ellenlange beschrijvingen in de personages inleven.

Toch heeft Wright er geen doorsnee ‘goede verfilming’ van gemaakt: Atonement staat bol van de filmische hoogstandjes. Zo is er een scène waarin Robbie bij het begin van de oorlog op het strand van Duinkerke aankomt, terwijl de Engelsen zich massaal terugtrekken. In een onafgebroken shot van zes minuten banen Robbie en twee kompanen zich een weg doorheen duizenden radeloze troepen, terwijl (dronken) soldaten zingen, vechten en paarden afslachten. De prachtige choreografie van deze scène is illustratief voor de kracht van het medium film. Ook in de wandeling doorheen het rode klaprozenveld komt die eigenschap sterk tot uiting.

De muzikale begeleiding bij de beelden is al even indrukwekkend: gewone achtergrondmuziek vloeit over in geluiden die werkelijk deel uitmaken van een scène. Zo zit de jonge Briony in de openingsshot achter een ouderwetse typmachine, waarvan het getik op de toetsen langzamerhand in de soundtrack opgaat. Deze techniek, die op zich niet nieuw is, verleent hier subtiel een zekere meerwaarde aan de beelden.

Atonement heeft alles van een goede boekverfilming. Het verhaal wordt volledig uit het origineel gedistilleerd, de morele vraagstukken uit het boek blijven overeind en laten de kijker in twijfel achter. Dit is cinema zoals het hoort: plot en personages zijn belangrijker dan grootse actiescènes. Wat ons betreft is 2008 alvast prima van start gegaan.