ACROSS THE UNIVERSE

Nu meneer pastoor met pensioen is, moeten we maar een doodszonde publiekelijk bekennen: er is een tijd geweest waarin we The Beatles niet kenden. Het was een onderwijzer plastische opvoeding, zoals dat toen zo mooi heette, die ons er voor het eerst over vertelde. Hij sprak over de jongens uit Liverpool als waren ze Jezus en God de Vader samen. Zoals dat gezonde puberrebellie betaamt, kreeg hij pas later zijn gelijk.

Julie Taymor (Frida) was een meid van tien toen John, Paul, George en Ringo zowat elk radiostation monopoliseerden. Als meedogenloze bruten stampten ze het ene deuntje na het andere in het hoofd van miljoenen mensen. Bij hun split in 1970 hadden The Fab Four een oeuvre opgebouwd dat zowel wat de kwaliteit als de omvang ervan betreft, ongeëvenaard zou blijven. Uit die monumentale catalogus selecteerde Taymor nu een dertigtal Beatlessongs waarrond ze een film wou maken. Die keuze moet even hartverscheurend zijn geweest als het kiezen van een plat in de Comme Chez Soi.

In Across the Universe is Jude (Jim Sturgess) een dokwerker uit Liverpool die op een dag beslist zijn verloren vader in Amerika op te zoeken. Hij ontmoet er Max (Joe Anderson) en zijn zus Lucy (Evan Rachel Wood). Op een avond besluiten Jude en Max richting New York te rijden om de wereld van sex, drugs en rock ’n roll niet langer enkel uit de boekjes te kennen. Ze vinden intrek bij Sadie, een zangeres met ballen, en leren er Jojo en Prudence kennen. Als ook nog Lucy naar de States komt, lijkt de werkelijkheid bijna de fantasie te overstijgen. Tot Max wordt opgeroepen in Viëtnam te dienen, Jude en Lucy als koppel breken omdat ze totaal verschillend tegen de sixtiesrevolutie aankijken, en ook andere vriendschapsbanden brozer lijken dan gedacht. Kortom: trouble in paradise.

Natuurlijk, musicals blijven een genre apart blijven. Wie er blijft vreemd van opkijken telkens wanneer er plots in een dialoog naar een toonladder wordt gegrepen, kan onmogelijk een fan worden. Across the Universe vormt daar geen uitzondering op. Van het ene op het andere moment wordt een stelletje tweederangshoeren een sterrencast zangeressen die prachtig Come Together zingen. Op dezelfde melodie beginnen zakenmannen op straat plots een beentje te zwaaien, en zelfs agenten lijken in hun vrije tijd intensief danslessen te volgen.

Maar eens je dat axioma hebt aanvaard, zit je met Across the Universe stevig gebeiteld. Knap hoe de songs van The Beatles niet als zinloze opsmuk fungeren maar zo goed mogelijk in de verhaallijn worden ingebed. Als de kleine, verdrietige Prudence zich bijvoorbeeld in een kamertje heeft opgesloten, zingen de anderen aan de deurgleuf: “Dear Prudence, won’t you come out to play?” Of Jude maakt op Strawberry Fields Forever een kunstwerk waarin geplette aardbeien het onschuldige bloed dat in Viëtnam vloeit gaan symboliseren. Het klinkt misschien wat gekunsteld, maar in de film komt dat opvallend natuurlijk over.

Toevallig of niet, maar vormelijk lijkt het verloop van de film in zekere zin met de geschiedenis van The Beatles zelf te stroken. Aanvankelijk waren de vier een groepje onschuldige hartendieven. Zo rond de tijd van de elpee Sergeant Pepper’s kwam daar echter verandering in. De jongens lieten hun snorren ongeschoren en hun haren ongeknipt. Ze plachten vanaf toen wel eens een kruidensigaret te roken, en ze waren niet vies van andere experimenten, waardoor hun muziek niet meer crack hetzelfde ging klinken.

Zo ondergaat ook Across the Universe een vormelijke metamorfose. De eerste driekwartier van de film kiest Taylor weliswaar voor mooie, maar eerder brave en ingetogen choreografieën. Van zodra echter het New Yorkse leven zich heeft doorgezet en de sixties ten volle worden beleefd, wordt de film pas echt een visueel chef d’oeuvre. U2-Bono komt in de film gelukkig niet zeiken over het goede doel, maar brengt als Doctor Robert een geweldige versie van I am the walrus. Daarbij leidt hij in wat een lekkere LSD-trip lijkt een bus of love doorheen het regenboogland. For the benefit of Mr Kite is een ware lofbetuiging aan de zotheid, en ook het medische onderzoek van Max is met een prachtige visuele flair gebracht.

Moedig en verstandig van Taymor dat ze zich als een mecenas van aanstormend talent opwerpt en niet voor de veilige, gevestigde namen kiest. Jim Sturgess is het type waarnaast elke man zich algauw een monster moet voelen, tenzij je Pitt –of Clooneybloed in je hebt. Maar hij is bovenal een oerdegelijke acteur met een stem om te koesteren. In de openingsscène van de film, waarin hij Girl zingt, gingen onze haren collectief naar Mekka wijzen. Verder onthielden we het zangtalent van T.V. Carpio (I want to hold your hand!) en het absoluut gedegen acteerwerk van Evan Rachel Wood (Thirteen) en Joe Anderson (onlans in Anton Corbijn’s Control te zien).

Het is dan tenslotte des te jammer dat Across the Universe niet van een paar schoonheidsfoutjes is gespaard gebleven. Zo wordt de gewichtige sixtiesproblematiek wel erg simplistisch in het verhaal betrokken. Het personage van Prudence lijkt voor de film even onontbeerlijk als een zwembroek voor een Eskimo, en het einde van de film zou zeker niet misstaan in een topaflevering van Dawon’s Creek. Maar dit werk van Julie Taymor is zo verschrikkelijk fris gebracht dat we dat al bijna vergeten zijn.