NO COUNTRY FOR OLD MEN

En ziedaar, twee Golden Globes zijn reeds binnen! Met dank aan auteur Cormac McCarthy voor het beeldje voor beste script. De Coens besloten het gelijknamige boek van de hedendaagse Amerikaanse schrijver zo getrouw mogelijk naar het grote scherm te brengen. Wat velen als onmogelijk beschouwden, lukte de broertjes wonderwel. Net zoals McCarthy de inwoners van West Texas zo treffend schetst, slagen zij erin het desolate van de ruwe, winderige Texaanse vlakten toon- en zelfs voelbaar te maken.

Dat heeft Country niet alleen aan zijn puike fotografie te danken. Een pallet van duizend en één bruintinten is het begin, maar de ontbrekende soundtrack maakt het af. Je hòòrt de wind echt rond je oren suizen wanneer de eenzame personages over de uitgestrekte onherbergzame landschappen struinen. Die personages zijn overigens al even episch als het decor waarin ze zich begeven.

De ellende begint wanneer Llewelyn Moss (Josh Brolin) tijdens een weinig succesvolle jachtpartij toch een trofee bemachtigt: hij vindt te midden van wat een mislukte drugdeal lijkt een koffer vol geld, twee miljoen dollar om precies te zijn. De bikkelharde Llewelyn, wat als ‘Ljoewelun’ klinkt in het heerlijke Texaans van zijn vrouw Carla Jean (Kelly MacDonald), besluit de poen scheef te slaan. Vanaf dan kunnen de problemen starten.

We kunnen ons niet van de gedachte ontdoen dat Brolin heel wat weg heeft van een jonge Nick Nolte. Het gaat alleszins de goede kant uit met zijn carrière. 2007 was voor hem een absoluut topjaar. Eerder zagen we hem aan het werk in Rodriguez’ Planet Terror en aan de zijde van Denzel Washington in American Gangster. No Country For Old Men zou wel eens zijn grote doorbraak kunnen worden.

Over doorbraken gesproken: Javier Bardem moet absoluut de revelatie van deze film zijn. De ijselijke sereniteit waarmee Bardem de gewetenloze psycho killer Anton Chigurh naar het scherm brengt is weergaloos. Het enige punt van discussie wat betreft zijn Golden Globe voor beste bijrol is of dit überhaupt een bijrol was. Als je het ons vraagt mag Daniel Day-Lewis zich gelukkig prijzen dat Paramount Vantage er zo over dacht. Chigurh is ongetwijfeld de akeligste slechterik sinds Anthony Hopkins als Hannibal Lecter de bioscopen op zijn grondvesten deed daveren.

Gewapend met een slachtpistool, een toestel op luchtdruk waarmee men runderen op een weinig esthetische maar des te meer doeltreffende manier op weg helpt naar de beenhouwerij, zet Chigurh de achtervolging in op Llewelyn en het geld. Chigurh is de personificatie van het Kwade, meer symbool dan mens. Wie zijn pad kruist krijgt de tijd niet er spijt van te hebben. Enkel moorden gaat Chigurh goed af, al laat een fraai stukje zelf-chirurgie een medische achtergrond vermoeden. In een goede bui beslist kop of munt wie leeft en wie sterft. Zijn haarsnit verdient een speciale vermelding: Bardem liet zich voor de gelegenheid een seventies kapsel aanmeten dat in het dagelijkse leven voor hilariteit zou zorgen, maar in deze setting alleen maar bijdraagt tot het huiveringwekkende van zijn personage.

Het drieluik is compleet wanneer Tommy Lee Jones ten tonele verschijnt als de plaatselijke sheriff Tom Bell. Op zijn beurt zet Bell de achtervolging in op Chigurh, maar hij blijkt steeds een stap te laat. Van alle personages is Bell het meest verbonden met de titel van de film. In die zin kan je hem beschouwen als de rode draad door het geheel. Bell komt veruit het meest aan het woord en spreekt over een gestaag veranderende maatschappij. Steeds moeilijker kan hij de jaren die hij meedraagt van zich afwerpen. Zijn begrip over wat rond hem gebeurt en de vaardigheid ermee om te gaan, lijken hem te verlaten. Hij leeft niet in een land voor oude mensen.

No Country For Old Men is as close to an action movie as we will ever get’, lieten de Coens weten in verschillende interviews. Een toekomstige Die Hard remake hoeven we dus niet te verwachten van de twee, want sereniteit is het absolute sleutelwoord van Country, een sleutelwoord dat weinig verzoenbaar lijkt met de wetten van de actiefilm. Niet dat we ons deel van de actie niet krijgen, maar het is verre van een doel op zich. De moorden en schietpartijen die we effectief te zien krijgen zijn maar het topje van de ijsberg. Veel vaker, zelfs op de belangrijkste momenten, prefereren de Coens de suggestie boven de eigenlijke beelden. Die ingetogenheid merken we ook in de dialogen. Het woord wordt beperkt tot een absoluut minimum, zodat we slechts weinig te weten komen over de personages en veel voor interpretatie overblijft. De zo typische Coen-humor, droog en zwart, is eveneens teruggeschroefd ten dienste van de soberheid. Ironisch genoeg is het vooral het ontbreken van enig gevoel voor humor bij Chigurh dat tot geestige situaties en dialogen leidt.

De afwezigheid van de soundtrack, de beperkte dialogen en de donkere kleuren worden uiterst vakkundig aangewend om de spanning minuut na minuut op te bouwen. Ook goed gekozen close-ups dragen bij tot de suspense. De Coens slagen er zelfs in het ontvouwen van een verfrommeld snoeppapiertje dreigend te doen lijken. Maar niets is wat het lijkt: terwijl iedereen zich opmaakt voor een ultieme climax, komt die er nooit. In plaats van nog naar adem te snakken bij het rollen van de aftiteling, blijven we met een ongestilde honger achter. Een haast literair einde gooit ons met één klap uit No Country For Old Men. Een gemiste kans? Misschien, maar Joel en Ethan kiezen ervoor trouw te blijven aan de sereniteit van McCarthy’s roman. Verrassend, en toch weer niet: aan conventies hebben de twee al langer een broertje dood. De buit was ervoor toch al binnen. No Country For Old Men is hoe dan ook nu al een klassieker.